Στους πλούσιους δρόμους της Αλεξανδρείας μια νεαρή πλούσια κόρη εγκαταλείπει χρυσό και προικιό για να ντυθεί άντρας μοναχός. Η οσία Ευφροσύνη έζησε στα χρόνια του αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Μικρού, περί το έτος τετρακόσια δέκα. Ήταν μοναχοκόρη μιας πλούσιας οικογένειας και ο πατέρας της Παφνούτιος ήταν ο πλουσιότερος της Αλεξάνδρειας εκείνη την εποχή. Μαζί με τη σύζυγό του διακρίνονταν για τη θερμή πίστη τους στον Θεό και την έντονη φιλανθρωπική τους δράση.

Επί χρόνια οι ευσεβείς γονείς πένθησαν την έλλειψη παιδιού και προσεύχονταν αδιάλειπτα με δάκρυα σε ναούς και μοναστήρια. Επισκέπτονταν συχνά ένα συγκεκριμένο μοναστήρι του οποίου ο ηγούμενος ήταν προσωπικός πνευματικός πατέρας του ευλαβούς Παφνουτίου. Μετά τις προσευχές των μοναχών ο Θεός χάρισε στους γονείς μια θυγατέρα και την ονόμασαν στη βάπτιση Ευφροσύνη. Όταν το παιδί έγινε δώδεκα χρονών η μητέρα της απεβίωσε ξαφνικά και την παρέλαβε ο πατέρας με στοργή.

Ο Παφνούτιος αφοσιώθηκε ακόμη πιο φιλόστοργα στην ανατροφή και στην επιμέλεια της μοναχοκόρης του στο πλούσιο πατρικό σπίτι. Όταν η Ευφροσύνη έφτασε στο δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας της, ο πατέρας θέλησε να την παντρέψει με ευγενή νέο. Ένας από τους πλουσιότερους ζητούσε επίμονα τον γάμο του γιου του με την κόρη και ο Παφνούτιος έδωσε τελικά τη συγκατάθεσή του. Την ψυχή όμως της Ευφροσύνης είχε καταλάβει βαθιά ο θείος έρωτας προς τον γλυκύτατο νυμφίο Χριστό.

Ο γάμος και οι κοσμικότητες της φάνηκαν εμπόδιο για να αφιερωθεί συστηματικά στην ελεημοσύνη και στην υπηρεσία του πλησίον. Ο πατέρας της πήγε στο μοναστήρι ζητώντας από τον ηγούμενο ευλογία για τον επικείμενο γάμο της μοναχοκόρης. Ο ηγούμενος συνομίλησε ευλαβικά μαζί της και της έδωσε την ευλογία, εκείνη όμως ποθούσε σφόδρα τη μοναχική ζωή. Κάποια ημέρα, αφού διαμοίρασε όλα τα προσωπικά υπάρχοντά της στους φτωχούς, έφυγε κρυφά από το πλούσιο σπίτι.

Είχε αποφασίσει να εισέλθει σε μοναστήρι για να περάσει τη ζωή της μέσα στη σιωπή, τη νηστεία και την προσευχή. Φοβόταν όμως ότι ο πατέρας της θα την αναζητούσε σε κάθε γυναικείο μοναστήρι της Αλεξάνδρειας και της ευρύτερης περιοχής. Γι' αυτό μεταμφιέστηκε σε άνδρα και εισήλθε στο ανδρικό μοναστήρι που η ίδια είχε επισκεφθεί με τον πατέρα της. Πήρε το νέο ανδρικό όνομα Σμάραγδος, χωρίς οι μοναχοί να αναγνωρίσουν στο πρόσωπό της την ίδια την πλούσια κόρη του Παφνουτίου.

Ο ηγούμενος την παρέλαβε ως υποτακτική και την εμπιστεύθηκε στον γέροντα Αγαπητό για πνευματική καθοδήγηση και πατρική φροντίδα. Έτσι ο νέος αυτός μοναχός κατοίκησε σε ησυχαστική κελί και αφιερώθηκε σταθερά σε προσευχή, νηστεία και διακονία των αδελφών. Στο ανδρικό μοναστήρι η οσία Ευφροσύνη πέρασε τριάντα οκτώ ολόκληρα χρόνια με αυστηρές νηστείες, ολονύκτιες αγρυπνίες και αδιάκοπη προσευχή. Λόγω της εξαιρετικής ομορφιάς του προσώπου της, ορισμένοι αδελφοί ενοχλούνταν από ακάθαρτους λογισμούς όταν εκείνη πλησίαζε στον ναό.

Ο ηγούμενος της παρήγγειλε για τον λόγο αυτό να παραμένει αποκλεισμένη μόνη της μέσα στο κλειστό κελί της. Εκεί ο γέροντας Αγαπητός της έφερνε καθημερινά την τροφή, ώστε να μη χρειάζεται να βγαίνει ποτέ έξω από αυτό. Παρ' όλη όμως την αυστηρή απομόνωση, η ασκητική της προκοπή έγινε σύντομα γνωστή και θαυμάστηκε από ολόκληρη την αδελφότητα. Ο πατέρας της Παφνούτιος, βυθισμένος σε πένθος και αγωνία, έψαξε σε ολόκληρη την Αλεξάνδρεια χωρίς να ανακαλύψει τη χαμένη κόρη.

Καβαλάρηδες έσπευσαν σε γειτονικά σπίτια, στα γυναικεία μοναστήρια και στις ακτές, αλλά πουθενά δεν βρήκαν τη νεαρή Ευφροσύνη. Όλοι θρηνούσαν τη Ευφροσύνη σαν νεκρή και ο Παφνούτιος έκλαιγε πικρά την κόρη του όπως ο πατριάρχης Ιακώβ τον Ιωσήφ. Επισκεπτόταν συχνά το μοναστήρι ζητώντας τις προσευχές των αδελφών και την παρηγοριά του σεβαστού ηγουμένου. Μια ημέρα ο ηγούμενος του παρουσίασε τον μοναχό Σμάραγδο, χωρίς να γνωρίζει ότι επρόκειτο για τη χαμένη κόρη.

Ο Παφνούτιος συνομίλησε αρκετές φορές μαζί της και έλαβε πνευματική παρηγοριά, αναγνωρίζοντας στα λόγια της μυστική ευωδία θείας χάριτος. Τέλος η οσία προσβλήθηκε από βαριά ασθένεια και κατάλαβε ότι έφτασε η ώρα της ανάβασης στους ουρανούς. Κάλεσε κοντά της τον πατέρα της Παφνούτιο και του φανέρωσε τη μεγάλη μυστική αλήθεια της εν Χριστώ ζωής της. «Εγώ είμαι η Ευφροσύνη, η χαμένη θυγατέρα σου, εγώ είμαι αυτή που τόσα χρόνια αναζητάς με δάκρυα». Του ζήτησε να μην επιτρέψει σε κανέναν άλλο εκτός από εκείνον να ετοιμάσει το άγιο νεκρικό σώμα της.

Της παρακάλεσε επίσης να εκπληρώσει τη μοναχική υπόσχεση να αφιερωθούν τα υπόλοιπα υπάρχοντα στις ανάγκες της μονής. Μετά από αυτά τα συγκινητικά λόγια παρέδωσε το μακάριο πνεύμα της στον Κύριο μέσα σε βαθιά πνευματική γαλήνη. Ο Παφνούτιος ξαφνιασμένος έπεσε καταγής σαν νεκρός, αλλά συνήλθε σύντομα και κατάλαβε τη φοβερή μυστική αποκάλυψη. Κατάλαβε ότι ήταν αμαρτία να πενθεί εκείνους που έφυγαν με αγαπητική ελπίδα για την αιώνια ζωή. Τα δάκρυά του μετατράπηκαν τότε σε αγαλλίαση και ευχαριστία προς τον φιλάνθρωπο Θεό για τη χάρη στη θυγατέρα.

Εγκατέλειψε όλα τα κοσμικά πράγματα του βίου και έγινε ταπεινός μοναχός στα ίδια ευλογημένα ίχνη της θυγατέρας. Διαμοίρασε όλη την περιουσία του στους φτωχούς, στα μοναστήρια, στους ναούς και σε όλους τους χρειαζομένους της εποχής. Αποσύρθηκε στο κελί όπου είχε ζήσει η μακαρία θυγατέρα του και έμεινε εκεί δέκα ολόκληρα ευλογημένα χρόνια. Κοιμήθηκε ειρηνικά πάνω στην ίδια ταπεινή ψάθα όπου είχε αναπαυθεί η οσία Ευφροσύνη η θυγατέρα του. Ταις πρεσβείαις της οσίας μητρός ημών Ευφροσύνης της θυγατρός του Παφνουτίου και του αυτού οσίου πατρός αυτής, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.