Στα βαθιά δάση και τους έλους ανάμεσα στην Ψκοφ και τον Πόρχοφ έλαμψε ο μεγαλύτερος ησυχαστής της ρωσικής γης. Πρόκειται για τον Όσιο Νίκανδρο του Ψκοφ, που γεννήθηκε στις είκοσι τέσσερις Ιουλίου, το χίλια πεντακόσια επτά. Καταγόταν από αγροτική οικογένεια στο μικρό χωριό Βιντελέμπιε, στα χρόνια του μέγα ηγεμόνα Μόσχας Βασιλείου του Τρίτου Ιωάννοβιτς. Ο πατέρας του ονομαζόταν Φίλιππος και η μητέρα του Αναστασία, ευσεβέστατοι χριστιανοί που συχνάζαν στους ορθόδοξους ναούς.

Στο άγιο βάπτισμα έλαβε το όνομα Νίκων, και από μικρή ηλικία η θεϊκή χάρη αναπαυόταν επάνω του. Ο μεγαλύτερος αδελφός του Αρσένιος, ακολουθώντας το ευσεβές οικογενειακό παράδειγμα, εγκατέλειψε νωρίς την κοσμική ματαιότητα και δέχθηκε τη μοναχική κουρά. Ο μικρός Νίκων αγαπούσε από νωρίς τις Γραφές και ζητούσε επίμονα από τους γονείς του να μάθει γράμματα. Συχνάζοντας στον ναό του μεγάλου Αγίου Νικολάου Μύρων, φλογιζόταν με τη φωτιά της επιθυμίας να ακολουθήσει τον Χριστό.

Όνειρό του ήταν να συνεχίσει τους ασκητικούς αγώνες του συντοπίτη του, Οσίου Ευφροσύνου, ο οποίος ίδρυσε τη Μονή Σπάσο-Ελεαζάρ. Όταν εκοιμήθη ο πατέρας του Φίλιππος, ο δεκαεπτάχρονος Νίκων έπεισε με δάκρυα τη μητέρα του Αναστασία να μοιράσει την περιουσία. Εκείνη μοίρασε γενναιόδωρα το έχειν τους στους φτωχούς και στις εκκλησίες, και κατόπιν εισήλθε σε γυναικείο μοναστήρι του τόπου. Έζησε εκεί τα τελευταία της χρόνια και εκοιμήθη ειρηνικά εν Κυρίω, μέσα στην ταπεινή μοναχική της κουρά.

Ο Νίκων αναχώρησε αμέσως για την πόλη Ψκοφ, όπου επισκέφτηκε όλες τις εκκλησίες και τα μοναστήρια της περιοχής. Έφτασε μέχρι τις περιοχές όπου είχαν αγωνιστεί ο Όσιος Ευφρόσυνος και ο μαθητής του, Άγιος Σάββας Κρυπέτσκι, τιμώντας τα λείψανα. Η μοναχική κλήση του στερεώθηκε εκεί, αλλά τον στεναχωρούσε ότι δεν γνώριζε καλά τις Γραφές και ζητούσε φωτισμό. Έπιασε εργασία σε ευσεβή Ψκοβιανό άνθρωπο, ονόματι Φίλιππο, ο οποίος τον φιλοξένησε στο σπίτι του με αγάπη.

Βλέποντας ο Φίλιππος τη μεγάλη επιθυμία του νεαρού, τον έστειλε ως μαθητή σε γνωστό λόγιο διάκονο της πόλεως. Ο Κύριος άκουσε τότε τις θερμές προσευχές του και του χάρισε άφθονη χάρη γνώσης και βαθιάς πνευματικής κατανόησης. Κάποια ημέρα προσευχόμενος στον ναό του Επιφανίου, άκουσε καθαρή φωνή από το Άγιο Βήμα να τον στέλνει στην έρημο. Η φωνή του υποσχέθηκε ότι κάποιος ευσεβής χωρικός Θεόδωρος, υπηρέτης του Θεού, θα του υποδείξει τον τόπο της ησυχίας.

Πράγματι ο Θεόδωρος τον οδήγησε στις όχθες του ποταμού Δημιάνκα, σε μια βαθιά έρημη πτυχή ανάμεσα Ψκοφ και Πόρχοφ. Έχτισαν εκεί ένα ταπεινό κελί και άρχισαν μαζί τη μοναχική άσκηση, με νηστεία, αδιάλειπτη προσευχή και σκληρή σιωπή. Τόσο ο φίλος Φίλιππος όσο και ο οδηγός Θεόδωρος δέχθηκαν αργότερα τη μοναχική κουρά στη Μονή Κρυπέτσκι. Έλαβαν εκεί τα ορθόδοξα μοναχικά ονόματα Φιλάρετος και Θεοδόσιος, και κοιμήθηκαν σύντομα ειρηνικά μέσα στο μοναστήρι.

Πάνω στον δρόμο της επιστροφής στην έρημο, συνάντησε τον μακάριο Νικόλαο του Ψκοφ, ο οποίος προφήτευσε σκληρούς πειρασμούς. Στην έρημο έμεινε δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια με αυστηρή νηστεία, αδιάλειπτη προσευχή και ξαγρύπνια, υπομένοντας πειρασμούς από δαίμονες και κακούς ανθρώπους. Όταν η φήμη του απλώθηκε και ο κόσμος συνέρρεε, αναζήτησε ξανά την Ψκοφ και πήγε στη Μονή του Αγίου Σάββα του Κρυπέτσκι. Ο ηγούμενος αρχικά αρνήθηκε να τον δεχτεί, βλέποντας το αδυνατισμένο του σώμα και φοβούμενος ότι δεν θα άντεχε τη μοναστική ζωή.

Όμως ο Νίκων προσκύνησε γονυπετής τον τάφο του ιδρυτή και ικέτευσε τον Όσιο Σάββα σαν να ήταν ζωντανός. Συγκινημένος ο ηγούμενος τον δέχθηκε στην αδελφότητα και τον τόνσε μοναχό, δίνοντάς του το ευλογημένο νέο όνομα Νίκανδρος. Στη μονή υπηρέτησε με ταπείνωση ως νεωκόρος και έψηνε ιερά πρόσφορα, λέγοντας πως ο Κύριος ονόμασε τον άρτο σώμα του. Έπειτα τοποθετήθηκε δοχειάρης, αλλά σύντομα τον βάρυνε η ανθρώπινη δόξα και κατέφυγε σε γειτονικό νησάκι κοντά στη μονή.

Έζησε εκεί τρεισήμισι χρόνια, ώσπου ο διάβολος υπέβαλε στον ηγούμενο τον λογισμό ότι ο Νίκανδρος μειώνει τα εισοδήματα. Με μεγάλη ταπείνωση δέχθηκε την άδικη απομάκρυνσή του και επέστρεψε στην παλιά του έρημο της Δημιάνκα. Στον δρόμο τον φιλοξένησε χωρικός στο χωριό Λοκότοι, αλλά εξαιτίας ληστείας στη γειτονιά τον πέρασαν για συνένοχο και τον χτύπησαν άγρια. Συγχώρησε αμέσως τους ανθρώπους εκείνους και προσευχήθηκε για αυτούς, διδάσκοντας ότι δεν ήξεραν τι έπρατταν τότε.

Μια άλλη φορά τον πλησίασαν δύο μεγάλοι λύκοι, αλλά ο όσιος έκανε τον σταυρό του και εκείνοι εξαφανίστηκαν αμέσως. Επέστρεψε στην έρημο και έζησε άλλα δεκαπέντε χρόνια σε μεγάλους ασκητικούς αγώνες, νικώντας τους δαίμονες με προσευχή και νηστεία. Ο Όσιος Αλέξανδρος του Σβιρ τού εμφανίστηκε δύο φορές κατά την ησυχία, για να τον ενισχύσει στους πνευματικούς αγώνες. Έλαβε από τον Θεό σπάνιο χάρισμα προοράσεως και θαυματουργικής ιάσεως, με το οποίο εξυπηρέτησε πολλούς πάσχοντες.

Στον Πέτρο Εσιούκοφ προφήτευσε την απόκτηση υιού, και η προφητεία πραγματώθηκε με τη μεσιτεία της Παναγίας. Στον αδύναμο Συμεών προείπε το επικείμενο τέλος και τον έστειλε σε μοναστήρι να γίνει μοναχός πριν αναχωρήσει. Στον Ναζάριο, που έπασχε έναν χρόνο και έξι μήνες από τρομερό έλκος, χάρισε πλήρη θαυμαστή ίαση. Στον αγρότη Συμεών Βασίλιεφ, ο οποίος είχε πένθος για κλεμμένο άλογο, προείπε ότι το ζώο θα επιστρέψει μόνο. Η συμπάθειά του ξεχείλιζε όχι μόνο για τους κλεμμένους, αλλά κυρίως για όσους κλέβουν χωρίς να μετανοούν.

Οχτώ χρόνια πριν την κοίμησή του δέχθηκε στη Μονή Δημιάνωφ το Μέγα Αγγελικό Σχήμα και κορυφώθηκε στην ασκητική του πορεία. Πρόβλεψε ότι ο θάνατός του θα συνέπιπτε με την εισβολή των Πολωνών στρατευμάτων του βασιλιά Στέφανου Μπατόρι. Πράγματι, στις είκοσι τέσσερις του Σεπτεμβρίου, το χίλια πεντακόσια ογδόντα ένα, ο σεβάσμιος γέροντας εκοιμήθη ειρηνικά εν Κυρίω. Ο χωρικός Ιωάννης ο Επιλεγόμενος Μακρύς βρήκε το αγιασμένο σώμα του με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος και ευωδιαστό κελί.

Στο χίλια πεντακόσια ογδόντα τέσσερα, ο μοναχός Ησαΐας ίδρυσε στον ίδιο ασκητικό τόπο τη Μονή του Ευαγγελισμού-Νικάνδροφ. Η αναγνώρισή του ως αγίου έγινε επί του πατριάρχη Ιωακείμ, το χίλια εξακόσια ενενήντα έξι, με θέσπιση ορθόδοξης ετήσιας εορτής. Όσιε Νίκανδρε του Ψκοφ, μέγα ησυχαστή και θαυματουργέ της ρωσικής γης, πρέσβευε αδιάλειπτα στον Κύριο υπέρ ημών, αμήν.