Στα παραθαλάσσια προάστια της Σινώπης, εκεί όπου η αλμύρα του Ευξείνου Πόντου χαϊδεύει τα φυλλώματα, ένας απλός κηπουρός σκύβει επάνω στη σκαμμένη γη. Τα χέρια του είναι μαυρισμένα από το χώμα και η ψυχή του είναι γεμάτη φως, αν και κανείς δεν τον γνωρίζει. Ο Άγιος Φωκάς καταγόταν από τη Σινώπη και τα μοναδικά υπάρχοντά του ήταν ένας μικρός κήπος που τον καλλιεργούσε με μεγάλη επιμέλεια. Το εισόδημά του από τον κήπο αυτόν ήταν πολύ μικρό και μόλις του έφτανε για τις στοιχειώδεις ανάγκες της ζωής.

Καθώς όμως ήταν πολύ οικονόμος και ολιγαρκής στις απαιτήσεις του, μπορούσε πάντοτε να διαθέτει κάτι από τα προϊόντα για τους φτωχούς. Ο Άγιος μελετούσε καθημερινά με μεγάλη ευχαρίστηση τα ιερά βιβλία της παλαιάς και της καινής διαθήκης. Έλεγε μάλιστα σε όσους τον έβλεπαν να μελετάει ότι και η ψυχή του ανθρώπου είναι κήπος. Χρειάζεται κι αυτή την περιποίηση και τη φροντίδα του γεωργού της, για να μη βγάζει αγκάθια και τριβόλια. Όμως ο κηπουρός Φωκάς ήθελε και όλες οι ψυχές των ανθρώπων γύρω του να γίνουν πνευματικοί κήποι.

Γι' αυτό λοιπόν, όπου μπορούσε, συντελούσε με τα λόγια του στον καθαρισμό και την καλλιέργειά τους. Ενώ πουλούσε τα λαχανικά και τα φρούτα του στους περαστικούς, έλεγε συγχρόνως και λόγια μεγάλου πνευματικού κέρδους. Έτσι δεν ωφελούσε μόνο τους χριστιανούς συμπολίτες του, αλλά πολλές φορές κέρδιζε για τον Χριστό και τους ίδιους τους ειδωλολάτρες. Εκείνη την εποχή είχαν κηρύξει οι ειδωλολάτρες σκληρό διωγμό κατά των Χριστιανών σε ολόκληρη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

Μαθεύτηκε λοιπόν ότι και ο Φωκάς ο κηπουρός ήταν Χριστιανός και αμέσως οι άρχοντες έστειλαν στρατιώτες για να τον συλλάβουν. Επειδή το σπίτι του Αγίου ήταν κοντά στην πύλη του κάστρου που επικοινωνούσε με το λιμάνι, είχε αρκετά συχνά φιλοξενουμένους. Άλλοτε ήταν ξένοι ταξιδιώτες που περνούσαν από το λιμάνι και άλλοτε φτωχοί που ζητούσαν προσωρινό κατάλυμα. Έτσι δεν αναγνώρισε ο Άγιος τους στρατιώτες που έφτασαν και τους περιποιήθηκε με προθυμία σαν αγαπητούς ξένους.

Αφού πέρασαν μερικές ημέρες μέσα στο σπίτι του, τους ρώτησε με ενδιαφέρον τι σκοπό είχε το ταξίδι τους. Εκείνοι, υποχρεωμένοι από την μεγάλη και ειλικρινή φιλοξενία του, του φανέρωσαν χωρίς κανένα δισταγμό το μυστικό τους. Έψαχναν τον Φωκά τον Χριστιανό για να τον συλλάβουν και να τον αποκεφαλίσουν με διαταγή του ηγεμόνα. Του είπαν μάλιστα ότι θα του χρωστούσαν πολύ μεγάλη χάρη, αν τους φανέρωνε γρήγορα εκείνον τον άνθρωπο. Χωρίς να χάσει καθόλου το θάρρος του, ο Άγιος Φωκάς βγήκε αμέσως από το σπίτι του στον κήπο.

Έσκαψε εκεί μόνος του τον τάφο του και ετοίμασε με ηρεμία όλα τα απαραίτητα για την ταφή. Την επόμενη μέρα τους φανέρωσε με γενναιότητα ότι ο ίδιος ήταν ο Φωκάς που αναζητούσαν με τόση επιμονή. Οι στρατιώτες έμειναν κατάπληκτοι και ντροπιάστηκαν πολύ, γιατί με τόση αγάπη είχαν φιλοξενηθεί από τον Άγιο Φωκά. Ο Άγιος όμως κατάλαβε αμέσως τη δυσκολία τους και τους είπε με γλυκύτητα να μη διστάσουν καθόλου. Έπρεπε να εκτελέσουν τις διαταγές που είχαν λάβει, διότι δεν ήταν αυτοί υπεύθυνοι για τον φόνο, αλλά εκείνοι που τους έστειλαν.

Με τέτοια ψυχωφελή λόγια έπεισε τελικά τους στρατιώτες να τον αποκεφαλίσουν στον τόπο που είχε ετοιμάσει. Οι Χριστιανοί έκτισαν αργότερα στον τόπο του αποκεφαλισμού μια μεγαλοπρεπή εκκλησία προς τιμήν του Αγίου Μάρτυρος. Μέσα σε αυτήν τοποθέτησαν το σεπτό λείψανό του, που έγινε πηγή παρηγοριάς για τους θλιβομένους και θεραπείας για τους ασθενείς. Όταν κινδύνευσε αργότερα η πατρίδα του Σινώπη από φοβερή πείνα, χάρη στην προστασία του Αγίου βρέθηκε σιτάρι για τους κατοίκους.

Φανερώθηκε επίσης αρκετές φορές και σε ναύτες που κινδύνευαν να καταποντισθούν στο ανοιχτό πέλαγος, και τους έσωσε από βέβαιο πνιγμό. Άλλοτε φάνηκε μέσα στη νύχτα και ξύπνησε τον πηδαλιούχο του πλοίου, λέγοντάς του να ετοιμαστεί, γιατί θα ξεσπούσε φοβερή τρικυμία. Άλλες φορές τον έβλεπαν οι ναύτες σε μεγάλες θαλασσοταραχές να βοηθάει πότε στα σχοινιά και πότε στα πανιά. Πολλές ακόμα φορές προστάτευε το πλοίο, για να μη πέσει σε ξέρα ή να μπλεχτεί σε βρόχους.

Έτσι γεννήθηκε σταδιακά στους ναύτες η όμορφη συνήθεια να έχουν τον Άγιο Φωκά ως ομοτράπεζο στα δείπνα τους. Όταν λοιπόν κάθονταν όλοι μαζί στο τραπέζι του πλοίου, αγόραζε ένας από τους ναύτες το μερίδιο του Αγίου. Την επόμενη ημέρα το αγόραζε ένας άλλος και έτσι συγκέντρωναν με τη σειρά τους ένα ποσό χρημάτων. Όταν τελικά έφθανε το πλοίο στον προορισμό του, μοίραζαν όλα αυτά τα χρήματα στους φτωχούς και τους αναγκεμένους. Αλλά και οι θεραπείες που έκανε ο Άγιος μέσα στους αιώνες είναι παρά πολλές και θαυμαστές.

Σε άλλους ανθρώπους παρουσιαζόταν μέσα στον ύπνο τους, ενώ σε άλλους ενεργούσε με τρόπο εντελώς αόρατο. Έτσι ο ασήμαντος και ταπεινός κηπουρός Φωκάς αξιώθηκε, λόγω της μεγάλης αρετής του, να θαυματουργεί συνεχώς. Τιμάται από όλους τους Χριστιανούς ως μεγάλος προστάτης των ναυτικών και βοηθός όσων ταξιδεύουν στην ανοιχτή θάλασσα. Στην ιερά Μονή Προυσού της Ευρυτανίας φυλάσσεται μέχρι και σήμερα ένα μικρό τεμάχιο από τα τίμια λείψανά του. Ταις πρεσβείαις του Αγίου Σου Μάρτυρος Φωκά του Κηπουρού της Σινώπης, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.