Στα ταραγμένα νερά του δέκατου αιώνα, η μεγαλόνησος Κρήτη πέρασε από τον αραβικό ζυγό στην ορθόδοξη βυζαντινή ελευθερία, και μαζί ξανάνθισε η ασκητική ζωή. Ανάμεσα στις νέες αγιασμένες μορφές της εποχής ξεχωρίζει ο Όσιος Ιωάννης ο επονομαζόμενος Ξένος, παράδειγμα ταπείνωσης και ασκητικής ξενιτείας. Γεννήθηκε από ευσεβείς γονείς στο χωριό Σίβα της επαρχίας Πυργιωτίσσης, στα χρόνια του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Έβδομου του Πορφυρογέννητου. Ο Όσιος μεγάλωσε στη γενέτειρά του και ωρίμασε ως άνδρας μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τον στρατηγό Νικηφόρο Φωκά, γύρω στο εννιακόσια εξήντα ένα.

Από πολύ μικρός είχε φλογερή κλίση προς τη μοναχική ζωή και προς την ολοκληρωτική αφιέρωση στον Χριστό. Έγινε ερημίτης μέσα στις άγριες σπηλιές της Κρήτης, ασκούμενος αδιάκοπα στην προσευχή και στη σκληρή εγκράτεια. Έπειτα αναχώρησε για το όρος Ράξος, όπου με δικούς του κόπους έκτισε ναό στο όνομα των Αγίων Ευτυχίου και Ευτυχιανού. Εκεί τον εκάρη Μοναχό κάποιος ευλαβέστατος Γέροντας, ο οποίος αναγνώρισε στον νέο ασκητή σπάνια χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος.

Κατόπιν αναζήτησε ακόμα μεγαλύτερη ησυχία και ανέβηκε στην ψηλή κορυφή του όρους Μυριοκέφαλο για την αδιάλειπτη προσευχή. Εκεί ίδρυσε την Ιερά Μονή της Θεοτόκου της Αντιφωνήτριας, η οποία σώζεται και προσκυνείται από τους πιστούς μέχρι σήμερα. Παρέδωσε αργότερα τη διοίκηση του μοναστηριού σε έναν αγαπημένο μαθητή του, που είχε ζήσει κοντά του πολλά χρόνια. Ο ίδιος όμως δεν μπόρεσε να μείνει σε έναν τόπο, καθώς αγαπούσε την αληθινή ξενιτεία της ψυχής σαν ουράνια κλήση.

Συνέχισε να περιοδεύει διάφορα μέρη της μεγαλονήσου Κρήτης, κτίζοντας με δικά του χέρια Ναούς και ευλαβή Μοναστήρια. Με τους κόπους και την προσευχή του ανέδειξε δύο ακόμη μοναστικά κοινόβια, που στήριξαν την Ορθοδοξία στις τοπικές κοινωνίες. Κατέληξε τέλος στο δυτικό μέρος της επαρχίας Κισσάμου, στο χωριό Ακτή, αναζητώντας τόπο για την τελευταία ησυχία του βίου του. Έκτισε εκεί ένα μικρό και πολύ ησυχαστικό κατοικητήριο, ικανό για την ασκητική ζωή των τελευταίων του χρόνων.

Δίπλα του ανέπτυξε ένα μεγάλο κοινόβιο αφιερωμένο στο όνομα του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Ευσταθίου, με αυστηρή κοινοβιακή τάξη. Διέγνωσε προφητικά την ημερομηνία της κοιμήσεώς του και αποσύρθηκε με ησυχία σε εντελώς απομονωμένο και ταπεινό κελί. Ήθελε να αφιερώσει τις τελευταίες ημέρες αποκλειστικά στον Θεό, μακριά από κάθε ανθρώπινη παρηγοριά και επίγεια τιμή. Πριν αποχωριστεί οριστικά τους μαθητές του, συνέταξε με πολλή προσοχή την πνευματική και πρακτική διαθήκη του.

Έζησε εκεί ζωή απολύτως όσια και απεβίωσε ειρηνικά γύρω στο χίλια τριάντα ένα, μετά από έναν μακρύ αγώνα ασκήσεως. Το ταπεινό του κελί μεταβλήθηκε αργότερα σε μεγάλο κοινοβιακό μοναστήρι, που τιμούσε επίσης τη μνήμη του Αγίου Ευσταθίου. Σπουδαία πηγή για τον βίο του Αγίου αποτελεί ο χειρόγραφος κώδικας της Βοδληϊανής Βιβλιοθήκης της Οξφόρδης. Ο κώδικας αυτός περιέχει πιστό και αυθεντικό αντίγραφο της προσωπικής διαθήκης του Οσίου, και αποτελεί πολύτιμη ιστορική μαρτυρία. Ταις πρεσβείαις του οσίου πατρός ημών Ιωάννου του Ξένου, του εκ Σίβα Πυργιωτίσσης και κτήτορος πολλών μονών της Κρήτης, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.