Στην ταραγμένη Αντιόχεια της Πισιδίας, την εποχή που βασίλευε ο αυτοκράτορας Πρόβος, η πόλη κυλούσε ολόκληρη σε ένα οργιαστικό πανηγύρι προς τιμήν του Απόλλωνος του Δαφνίτη. Από την αυγή μέχρι το βράδυ οι θυσίες στα είδωλα έσμιγαν με τη μέθη, τις χορούς και τις ασύστολες ακολασίες των ειδωλολατρών μέσα στους ναούς. Σε εκείνη την ταραγμένη πόλη έφτασαν από μακριά δύο άγνωστοι οδοιπόροι, ο Τρόφιμος και ο Σαββάτιος, άνθρωποι ευσεβείς και θερμοί ζηλωτές του αληθινού Θεού του ζώντος.

Όταν είδαν τόσες ψυχές να βαδίζουν στην απώλεια και στην πλάνη, αναστέναξαν βαθιά μέσα τους και σήκωσαν τα χέρια τους με δάκρυα στον ουρανό. Παρακάλεσαν τον Κύριο να ελεήσει την Αντιόχεια και να τραβήξει τους ανθρώπους από τα δίχτυα του αντικειμένου εχθρού. Οι ειδωλολάτρες παρατήρησαν γρήγορα ότι οι δύο ξένοι δεν προσκυνούσαν τους θεούς τους και τους έσυραν βίαια στον ηγεμόνα Αττικό, που λεγόταν επίσης Ηλιόδωρος. Εκείνος διέταξε να χωρίσουν τους κρατουμένους και άρχισε την ανάκριση πρώτα από τον Άγιο Τρόφιμο, ρωτώντας με αυστηρότητα για το γένος, το όνομα και την πίστη του.

Ο μάρτυρας ομολόγησε ταπεινά πως κάποτε υπέκυπτε στην αμαρτία, μα έγινε αληθινά ελεύθερος και ευγενής μέσα από το άγιο βάπτισμα του Χριστού. Δήλωσε φανερά πως είναι χριστιανός, δούλος του Σωτήρος, και επιθυμεί διακαώς να γίνει εκούσια θυσία ευάρεστη ενώπιόν Του. Ο δικαστής εξοργίστηκε από τα λόγια αυτά και διέταξε να γυμνώσουν τον μάρτυρα και να τον τεντώσουν με βία από τα χέρια και τα πόδια. Τα τραύματα έγιναν τόσο φοβερά κάτω από τις άσπλαχνες ραβδίσεις, ώστε η γη μπροστά του βάφτηκε κατακόκκινη και υγρή από αίμα.

Στη συνέχεια έφεραν ενώπιον του βήματος τον μακάριο Σαββάτιο και ο ηγεμόνας του ζήτησε να δηλώσει το αξίωμα και τη γενιά του. Ο Άγιος αποκρίθηκε με θαυμαστή τόλμη ότι μοναδική του δόξα, αξία και αληθινός πλούτος είναι ο Χριστός, ο αιωνίως υπάρχων Υιός του Θεού Πατρός. Ο Ηλιόδωρος εξέλαβε την απάντηση σαν προσβολή και χαστούκισε τον αθλητή, διατάζοντας μετά να τον κρεμάσουν ψηλά και να ξεσκίσουν τα πλευρά του με σιδερένια ξυστήρια. Τα βασανιστήρια συνεχίστηκαν με τόση αγριότητα, ώστε τελικά αποκαλύφθηκαν τα οστά του και τα ίδια τα σπλάχνα του διαλύθηκαν παντελώς.

Ο γενναίος αθλητής, ευχαριστώντας ως το τέλος τον Κύριο, παρέδωσε εκεί την αγία ψυχή του στα χέρια του Χριστού. Τότε ο ηγεμόνας στράφηκε με μανία ξανά στον Τρόφιμο και απείλησε πως θα τον στείλει σιδηροδέσμιο στη Φρυγία, στον φοβερό βασανιστή Διονύσιο. Ο Άγιος αποκρίθηκε ψύχραιμα ότι δεν τον ενδιαφέρει ποιος θα τον σκοτώσει τελικά, αφού ο σκοπός όλων των διωκτών αποδεικνύεται ένας και κοινός. Διέταξε τότε ο Ηλιόδωρος να φορέσει ο μάρτυρας σιδερένια υποδήματα γεμάτα με κοφτερά καρφιά τοποθετημένα προς τα επάνω.

Με τα πόδια τρυπημένα και αιμόφυρτα, βαδίζοντας πεζός ανάμεσα σε έφιππους στρατιώτες, ο Τρόφιμος διέσχισε ολόκληρο τον μακρύ δρόμο για τα Σύνναδα. Εκεί ο σκληρόκαρδος ηγεμόνας Διονύσιος υπέβαλε τον μάρτυρα σε νέα φρικτά και απάνθρωπα βασανιστήρια χωρίς οίκτο. Τον χτύπησε με χονδρά νεύρα και του έχυσε στα ρουθούνια ξίδι ανακατεμένο με σινάπι, ξεσκίζοντας ξανά τα πλευρά. Ποτάμια αίματος έτρεχαν από το σώμα του και επάνω στις ανοιχτές πληγές έχυναν σιγά σιγά αλάτι αλμυρό.

Έπειτα οι δήμιοι έκαψαν τα πλευρά του με αναμμένα κεριά, μα ο μάρτυρας έμενε ακλόνητος μέσα στις δοκιμασίες. Στη φυλακή ερχόταν κρυφά τις νύχτες ο πρώτος βουλευτής της πόλης Δορυμέδων, χριστιανός κρυμμένος από φόβο των διωκτών. Καθάριζε με ευλάβεια τις βαθιές πληγές του μάρτυρα, τις έδενε με καθαρά πανιά και τον υπηρετούσε με αδελφική στοργή. Όταν αρνήθηκε να συμμετάσχει στην ειδωλολατρική γιορτή των Διοσκούρων, ομολόγησε με παρρησία τον Χριστό ενώπιον των απεσταλμένων του Διονυσίου.

Τον έδειραν τότε άσπλαχνα, του έβγαλαν τα δόντια και του έκαψαν τα πλευρά με πυρακτωμένο σιδερένιο όπλο. Έπειτα έβγαλαν και τους δύο μάρτυρες γυμνούς στο αμφιθέατρο, για να τους κατασπαράξουν άγρια και πεινασμένα θηρία. Μια λυσσασμένη αρκούδα, μια αιμοβόρα λεοπάρδαλη και ένα τρομερό λιοντάρι σταμάτησαν μπροστά τους ήρεμα σαν ήμερα αρνιά. Ο Διονύσιος, βλέποντας πως δεν τους νικά με κανέναν τρόπο, έδωσε εντολή να τους αποκεφαλίσουν με κοφτερό ξίφος. Ταις πρεσβείαις των αγίων ενδόξων αθλοφόρων μαρτύρων Τροφίμου, Σαββατίου και Δορυμέδοντος, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.