Στα ασβεστόλευκα οροπέδια της Κρήτης ο αέρας μεταφέρει ακόμη απηχήσεις της φωνής που ορθοτόμησε την αλήθεια του Χριστού στην εποχή των μεγάλων Οικουμενικών Συνόδων. Ο Άγιος Βασίλειος, Επίσκοπος Γορτύνης και Αρχιεπίσκοπος όλης της κρητικής νήσου, στέκεται ως πιστός διάδοχος του ιερού Ευμενίου και ως φωτεινός στρατιώτης της Ορθοδόξου πίστεως. Έζησε σε χρόνια ταραγμένα από αιρετικές θύελλες, όταν ο Μονοθελητισμός απειλούσε να αλλοιώσει βαθύτατα τη χριστολογική συνείδηση όλης της Εκκλησίας.

Το έτος εξακόσια ογδόντα ένα μετείχε στην Έκτη Οικουμενική Σύνοδο που συγκλήθηκε εν Τρούλλω στην Κωνσταντινούπολη με αυτοκρατορική φροντίδα. Μαζί του βρέθηκαν οι Επίσκοποι Ιωάννης Λάμπης και Γρηγόριος Καντάνου, σύσσωμη η κρητική ιεραρχία πλάι στους πατέρες της Ορθοδοξίας. Η Σύνοδος εκείνη κατεδίκασε ομόφωνα τον Μονοθελητισμό και όλους όσοι τον υποστήριζαν με ζήλο εκτός εκκλησιαστικού και αποστολικού φρονήματος. Στις μακρές εργασίες της αποδείχθηκε η βαθύτατη θεολογική κατάρτιση του Βασιλείου, καθώς και η οξύτατη πνευματική του ευφυΐα.

Στα πρακτικά διασώζεται ολόκληρος λόγος του απευθυνόμενος προς τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο τον Τέταρτο τον Πωγωνάτο για την υπεράσπιση της ορθής χριστολογίας. Με τον λόγο εκείνο αποδεικνύει το βαρύ σφάλμα της αιρέσεως μέσα από τη Γραφή και την πατερική παράδοση της Εκκλησίας. Σώζεται επίσης ο μακρύς και διεξοδικός διάλογος του Αγίου με τον αιρετικό Στέφανο τον μοναχό, μαθητή του πατριάρχη Αντιοχείας Μακαρίου. Παρότι ο Στέφανος θεωρείτο σπουδαίος θεολόγος της εποχής, ο Άγιος Βασίλειος αναδείχθηκε ισχυρότερος με τη χάρη του αληθινού Πνεύματος και την παρρησία της πίστεως.

Από πολλά σημεία των πρακτικών διαφαίνεται η δυναμική παρουσία του ιεράρχη στην Έκτη Οικουμενική Σύνοδο και η σταθερή φωνή του υπέρ της Ορθοδοξίας. Υπέγραψε όχι μόνο ως Γορτύνης και επομένως ως Αρχιεπίσκοπος Κρήτης, αλλά και ως ληγάτος ολόκληρης της Συνόδου του Αποστολικού Θρόνου της Πρεσβυτέρας Ρώμης. Έλαβε μέρος και στην Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο, που συνεκλήθη το έτος εξακόσια ενενήντα ένα στην ίδια αυτοκρατορική πρωτεύουσα με μεγάλη ποιμαντική σημασία.

Δίπλα του τότε στάθηκαν οι Επίσκοποι Κυδωνίας Νικήτας, Χερρονήσου Σισσίνιος και Κισσάμου Θεόπεμπτος, εκπροσωπώντας τη συνεκτική φωνή της Κρήτης. Η Σύνοδος εκείνη συμπλήρωσε το έργο της Πέμπτης και της Έκτης Οικουμενικής Συνόδου με θαυμαστή ποιμαντική ακρίβεια και κανονική ευθύνη. Θέσπισε εκατόν δύο κανόνες που έδωσαν στην Εκκλησία στέρεο νομοκανονικό υπόβαθρο και σαφή τάξη για τους πιστούς και τους κληρικούς. Ο Άγιος Βασίλειος υπέγραψε ξανά ως Γορτύνης αλλά και ως τόπον επέχων πάσης της Συνόδου της αγίας Εκκλησίας της Πρεσβυτέρας Ρώμης.

Η μνήμη του διατηρήθηκε αναλλοίωτη στους κόλπους της κρητικής Ορθοδοξίας με διαρκή ευλάβεια από γενεά σε γενεά πιστών. Το έτος δύο χιλιάδες έξι ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Γορτύνης και Αρκαδίας Μακάριος εγκαινίασε ξωκλήσι επ' ονόματι του ιεράρχη της Έκτης Συνόδου. Το ξωκλήσι αυτό βρίσκεται στην περιοχή του μετοχίου Άγιος Νικόλαος της ιστορικής Ιεράς Μονής Κουδουμά της Κρήτης. Ταις πρεσβείαις του ορθοτομήσαντος Αγίου Βασιλείου Γορτύνης του πατρός ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.