Μέσα στα ανάκτορα της Κωνσταντινούπολης, στο μεγαλόπρεπο διαμέρισμα του Τρούλλου, συγκεντρωνόταν την παραμονή ενός φθινοπώρου η σύναξη των επισκόπων ολόκληρης της Εκκλησίας. Πάνω από τις θόλους του παλατιού απλωνόταν ο ουρανός του εβδόμου αιώνα, βαρύς από τις θεολογικές ταραχές που είχαν συγκλονίσει την Ορθοδοξία επί πεντήντα συναπτά έτη. Η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος έγινε στην Κωνσταντινούπολη το εξακόσια ογδόντα, επί της βασιλείας του Κωνσταντίνου του Τέταρτου του επιλεγομένου Πογωνάτου.

Σκοπός της μεγάλης αυτής συνάξεως ήταν να καταδικάσει επίσημα την αίρεση του Μονοθελητισμού, που είχε ταράξει την Εκκλησία. Ο αριθμός των αγίων Πατέρων που έλαβαν μέρος στη Σύνοδο ανέρχεται στους εκατόν εβδομήντα, με επικεφαλής τον πατριάρχη Γεώργιο. Ο επίσκοπος Ρώμης Αγάθων είχε αποστείλει τρεις εκπροσώπους του, και οι πατριάρχες Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων έστειλαν επίσης αντιπροσώπους τους. Τρεις δυτικοί επίσκοποι που βρίσκονταν τότε στην Πόλη ενώθηκαν επίσης με τους αγίους Πατέρες της συνάξεως.

Κατά τη διάρκεια δεκαοκτώ ολόκληρων συνεδριών, παρόντος του αυτοκράτορα, οι Πατέρες ερεύνησαν τη χριστολογική διδασκαλία της Εκκλησίας και κατεδίκασαν με ομοφωνία τη μονοθελητική κακοδοξία. Η αλήθεια της Ορθοδόξου πίστεως αναδείχθηκε τότε με τρόπο σαφή και πανηγυρικό, αφού καταδίκασαν Σέργιο και Πύρρο και Πέτρο και Παύλο, που υπήρξαν επίσκοποι Κωνσταντινουπόλεως. Αναθεμάτισαν επίσης τον Μακρόβιο Αντιοχείας, τον Κύρο Αλεξανδρείας και τον Ονώριο Ρώμης, μαζί με τον Στέφανο, τον Πολυχρόνιο και όλους τους συντρόφους τους στην αίρεση.

Το ερώτημα που είχε ταράξει τους θεολόγους ολόκληρο τον έβδομο αιώνα ήταν βαθύ και κρίσιμο για τη σωτηρία. Αν ο Θεάνθρωπος Χριστός, τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, σε μία υπόσταση και ένα πρόσωπο, έχει δύο φυσικές θελήσεις ή μία μόνο. Οι μονοθελήτες ισχυρίζονταν ότι ο Χριστός είχε μόνο μία θέληση και μία ενέργεια, παραβλέποντας έτσι την τέλεια ανθρωπότητά του. Η αίρεση τους δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μεταμφιεσμένη επανεμφάνιση του ήδη καταδικασμένου μονοφυσιτισμού της προηγούμενης εποχής.

Η Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδος, που είχε συνέλθει στη Χαλκηδόνα το τετρακόσια πενήντα ένα, είχε ήδη απορρίψει εκείνη την πλάνη. Με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, οι άγιοι Πατέρες της Έκτης Συνόδου διακήρυξαν ότι η θέληση και η ενέργεια ανήκουν πάντοτε στη φύση. Δεν ανήκουν στο πρόσωπο, και επομένως ο Χριστός, έχοντας δύο τέλειες φύσεις, έχει αναγκαστικά και δύο φυσικές θελήσεις. Η μία θέληση είναι η θεία και η άλλη η ανθρώπινη, ενωμένες όμως μεταξύ τους χωρίς καμία ανάμειξη ή σύγχυση.

Έτσι ο Χριστός αγαπά τον Πατέρα με τη θεία θέλησή του και υποτάσσεται με την ανθρώπινη θέλησή του. Η σύνοδος δικαίωσε πανηγυρικά τη χριστολογία και τους αγώνες των μεγάλων ομολογητών της πίστεως κατά της μονοθελητικής αιρέσεως. Δύο φωτεινές μορφές είχαν αγωνιστεί με ζήλο εναντίον της μονοθελητικής αιρέσεως πριν συγκληθεί η μεγάλη Σύνοδος. Ο Άγιος Σωφρόνιος, πατριάρχης Ιεροσολύμων, και ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής υπήρξαν στύλοι ακλόνητοι της Ορθοδοξίας.

Ο Άγιος Μάξιμος, πρώτα ηγούμενος της μονής Χρυσουπόλεως κοντά στην Κωνσταντινούπολη, αγωνίστηκε για πολλά χρόνια εντελώς χωρίς ανώτερη εκκλησιαστική υποστήριξη. Τα μεγάλα πατριαρχεία της Ανατολής και η Ρώμη είχαν αποδεχθεί την αίρεση κάτω από την έντονη πίεση του αυτοκράτορα Κώνσταντος του Δεύτερου. Ο Άγιος Μάξιμος περιήλθε γη και θάλασσα από την Κωνσταντινούπολη μέχρι τη μακρινή Ρώμη, για να στηρίξει την αληθινή πίστη. Βοήθησε ενεργά στη Σύνοδο του Λατερανού το εξακόσια σαράντα εννέα κατά της μονοθελητικής πλάνης, υπό τον ορθόδοξο πάπα Μαρτίνο.

Συνελήφθη όμως αργότερα από τον αυτοκράτορα και πέθανε εξόριστος και βασανισμένος στη μακρινή χώρα της Λαζικής. Όταν σε ανάκριση ο αιρετικός πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Πέτρος τον προέτρεψε να ενωθεί με την επίσημη Εκκλησία, εκείνος αρνήθηκε. Απάντησε με παρρησία ότι Καθολική Εκκλησία είναι η ορθή και σωτήριος ομολογία της αληθινής πίστεως στον Χριστό. Δεν είναι, είπε, η ενότητα μέσα στην αίρεση και την ψευδή πίστη που οδηγεί στην απώλεια. Ο μαρτυρικός αγώνας του Αγίου Μαξίμου στήριξε ολόκληρη την Εκκλησία μέχρι την τελική νίκη της Ορθοδοξίας στην Έκτη Σύνοδο.

Η Σύνοδος αναθεμάτισε ονομαστικά τους πρωτεργάτες και προστάτες της αιρέσεως που για δεκαετίες είχαν διαφθείρει την πίστη. Καταδικάστηκαν οι αιρετικοί πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως Σέργιος, Πύρρος, Παύλος ο Δεύτερος και Πέτρος, που είχαν υποστηρίξει τον μονοθελητισμό από τους θρόνους τους. Καταδικάστηκαν επίσης ο πατριάρχης Αντιοχείας Μακάριος, ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Κύρος και ο αιρετικός πάπας Ρώμης Ονώριος ο πρώτος. Αναθεματίστηκαν ακόμη ο Στέφανος, ο Πολυχρόνιος και ο Κωνσταντίνος, μαζί με όσους είχαν διδάξει τη μία θέληση και ενέργεια στον Χριστό.

Η καταδίκη του πάπα Ονωρίου από την Έκτη Οικουμενική Σύνοδο τρανώς αποδεικνύει σήμερα μία βαθιά εκκλησιαστική αλήθεια. Ο θεολογικός μύθος των παπικών περί αλαθήτου του πάπα είναι εκκλησιολογικά ψευδής και απαράδεκτος για κάθε ορθόδοξο. Η διακήρυξη του δόγματος περί των δύο φυσικών θελήσεων και ενεργειών στον Χριστό ελέγχει επίσης και τους Λατίνους θεολόγους. Εκείνοι μερικούς αιώνες αργότερα αρνήθηκαν δια του στόματος των σχολαστικών τους τη διάκριση μεταξύ φύσεως και ενεργείας στον Θεό.

Το νομοθετικό έργο της Έκτης και της προηγηθείσης Πέμπτης Οικουμενικής Συνόδου συμπληρώθηκε αργότερα από την Πενθέκτη Σύνοδο. Η Πενθέκτη Σύνοδος συγκλήθηκε επίσης στην Κωνσταντινούπολη το εξακόσια ενενήντα ένα και συμπλήρωσε τους ιερούς κανόνες των προηγουμένων. Ταις πρεσβείαις των αγίων και θεοφόρων Πατέρων της Έκτης Οικουμενικής Συνόδου και πάντων των Αγίων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.