Στους κόλπους της Κάτω Ιταλίας, εκεί όπου ο ελληνικός πολιτισμός είχε ακόμη ζωντανές ρίζες, αναδείχθηκαν δύο μεγάλοι ασκητές του ένατου αιώνα. Ο Όσιος Ηλίας ο Σπηλαιώτης γεννήθηκε στο Ρήγιο της Καλαβρίας, σε μία εποχή που οι μοναστικές παραδόσεις άνθιζαν στην περιοχή. Η οικογένειά του ήταν ευγενική και ευκατάστατη, όμως ο μικρός Ηλίας ξεχώριζε από νωρίς για την αγνότητα και την ευλάβειά του. Στην παιδική του ηλικία υπέστη ένα σοβαρό ατύχημα, στο οποίο έχασε το ένα του χέρι ολοκληρωτικά.

Οι σύγχρονοί του τον αποκαλούσαν με την προσωνυμία του μονόχειρα, χωρίς όμως να μειώσουν τον σεβασμό προς το πρόσωπό του. Όταν έφθασε στην ηλικία των δεκαοκτώ ετών, η οικογένειά του προσπάθησε να τον οδηγήσει σε γάμο σύμφωνα με τα έθιμα της εποχής. Εκείνος όμως αρνήθηκε σταθερά και κατέφυγε στην Ταορμίνα της Σικελίας, αναζητώντας την αληθινή πορεία της ψυχής του. Εκεί συνάντησε τον πνευματικό του πατέρα, τον Όσιο Αρσένιο, και άρχισε υπό την καθοδήγησή του τον μοναχικό βίο.

Έζησαν μαζί έναν πραγματικό ασκητικό αγώνα μέσα στα όρη και τα σπήλαια, με αδιάκοπη προσευχή και αυστηρή νηστεία. Η ψυχή του Ηλία φλεγόταν από βαθιά αγάπη προς τον Χριστό και προς την ησυχαστική παράδοση της Ανατολής. Εκείνη την εποχή ο Θεός αποκάλυψε στον Όσιο Ηλία την επερχόμενη εισβολή των Αράβων Σαρακηνών στην ιταλική γη. Μαζί με τον πνευματικό του πατέρα Αρσένιο εγκατέλειψαν την Κάτω Ιταλία και κατέφυγαν στην Ελλάδα για ασφάλεια. Εγκαταστάθηκαν κοντά στην Πάτρα της Πελοποννήσου και έζησαν εκεί επί οκτώ ολόκληρα έτη με ησυχαστικό πνεύμα.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ο Όσιος Ηλίας απέκτησε φήμη θαυματουργού και πνευματικού πατέρα της εποχής εκείνης. Έδιωχνε δαιμόνια από τους πάσχοντες με τη δύναμη του ονόματος του Χριστού και επιτελούσε πολλά άλλα σημεία και θαύματα. Ο Όσιος Αρσένιος, αγωνιστής και διδάσκαλος της ησυχίας, παρέδωσε την αγία του ψυχή γύρω στο εννιακόσια τέσσερα. Ο Όσιος Ηλίας επέστρεψε αργότερα στην πατρώα Καλαβρία και εγκαταστάθηκε σε ένα ευρύχωρο σπήλαιο της περιοχής Μελικουκκά.

Εκεί συγκεντρώθηκε γύρω του μεγάλο πλήθος μαθητών και ίδρυσε μία ζωντανή μοναστική κοινότητα μέσα στους απόκρημνους βράχους. Η μονή αυτή έγινε πνευματικός φάρος και φύτρωσε καρπούς αγιότητας σε ολόκληρη τη μεσαιωνική Νότια Ιταλία. Ο Όσιος Ηλίας ο Σπηλαιώτης κοιμήθηκε ειρηνικά την ενδέκατη ημέρα του Σεπτεμβρίου του εννιακοσιοστού εξηκοστού έτους. Είχε ζήσει συνολικά ενενήντα έξι έτη, από τα οποία τα εβδομήντα ένα τα πέρασε ως μοναχός ερημίτης. Ταις πρεσβείαις των οσίων Πατέρων ημών Ηλιού του Σπηλαιώτου και Αρσενίου των εν Καλαβρία ασκησάντων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.