Στα τέλη του δέκατου εβδόμου αιώνα η Παναγία θέλησε να δοξάσει την επαρχία του Χαρκόβου με ένα από τα μεγαλύτερα θαύματα της ρωσικής γης. Είκοσι βέρστια από την πόλη Αχτίρκα, στο μικρό χωριό Καπλουνόβκα κοντά στον ποταμό Χούχρα, υπηρετούσε ένας ευλαβής ιερέας, ο πατήρ Ιωάννης Ουμάνωφ. Ζούσε με νηστεία, προσευχή και αγνότητα, αναζητώντας πάντοτε την ευλογία της Θεοτόκου μέσα στη μικρή εκκλησία του χωριού του. Την ογδόη ημέρα του Σεπτεμβρίου, καθώς η Εκκλησία πανηγύριζε τη Γέννηση της Θεοτόκου, είδε στον ύπνο του έναν φωτεινό Γέροντα.

Εκείνος του ανήγγειλε ότι σε τρεις ημέρες θα έφθαναν στο σπίτι του τρεις πεπειραμένοι αγιογράφοι από μακρινό τόπο. Ο πρώτος θα ήταν εβδομήντα ετών, ο δεύτερος ογδόντα και ο τρίτος ενενήντα ετών, εικόνα ολοζώντανη της παράδοσης. Ο Γέροντας πρόσταξε τον ιερέα να ζητήσει από τον αρχαιότερο τη δέσμη με τα έργα του. Έπρεπε να επιστρέψει τις πρώτες επτά εικόνες και να κρατήσει αποκλειστικά την όγδοη, που θα ήταν αντίγραφο της Παναγίας του Καζάν. Με αυτόν τον τρόπο υποσχόταν η Θεοτόκος έλεος και πλούσια ουράνια χάρη στον ευλαβή και πιστό ιερέα της.

Η οπτασία αυτή σφράγισε την καρδιά του πατρός Ιωάννη και άναψε μέσα του τη φλόγα της ιερής προσδοκίας. Αμέσως μετά την οπτασία ο ιερέας παραδόθηκε σε αυστηρή νηστεία και τέλεσε τη θεία λειτουργία επί τρεις συνεχόμενες ημέρες με συντριβή ψυχής. Την τρίτη ημέρα, ενώ επέστρεφε από τον ναό προς το ταπεινό του σπίτι, είδε καθαρά τους τρεις γέροντες αγιογράφους να βαδίζουν προς το μέρος του. Τους κάλεσε στο σπίτι του με αγάπη, τους φιλοξένησε και ζήτησε από τον πρεσβύτερο να ανοίξει τη δέσμη με τις εικόνες του.

Η όγδοη εικόνα ήταν, ακριβώς όπως είχε προαναγγείλει το όνειρο, πιστό αντίγραφο της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας του Καζάν. Οι αγιογράφοι ήθελαν να την παραχωρήσουν δωρεάν, όμως μετά από επιμονή του ιερέα δέχθηκαν δεκαπέντε μόνο κοπέκια ως ευλογία. Έφυγαν στη συνέχεια ήσυχα και αθόρυβα, συνεχίζοντας τον μυστικό τους δρόμο μέσα στα απέραντα ρωσικά λιβάδια. Ο πατήρ Ουμάνωφ τοποθέτησε την εικόνα στο κελί του και άναψε μπροστά της κερί που έκαιγε αδιάκοπα νύχτα και ημέρα.

Την παραμονή της τρίτης Κυριακής μετά την εμφάνιση είδε στον ύπνο του μία Παρθένο εξαιρετικής και απερίγραπτης ομορφιάς. Εκείνη άγγιξε το χέρι του και του είπε με γλυκύτητα να μην την κρατήσει στο σπίτι, αλλά να την μεταφέρει στον ναό της. Η εκκλησία της Καπλουνόβκας ήταν αφιερωμένη ακριβώς στη Γέννηση της Θεοτόκου, στην ίδια εορτή με την αρχική του οπτασία. Μόλις ξύπνησε ο πατήρ Ιωάννης, ολόκληρο το κελί του ήταν λουσμένο από εκτυφλωτικό φως που γέμιζε τη μικρή κάμαρα.

Πλησίασε με ευλάβεια την ιερή εικόνα και διέκρινε καθαρά ότι από τα μάτια της Παναγίας έτρεχαν δάκρυα. Τα δάκρυα έρεαν αδιάκοπα πάνω στο ξύλινο σανίδι της εικόνας και σχημάτιζαν θαυμαστά σημάδια ουρανίας ευλογίας μπροστά του. Χωρίς να χάσει χρόνο, ο ιερέας προσκάλεσε τους πιο σεβαστούς ενορίτες και τους διηγήθηκε όλα όσα είχαν συμβεί τη νύχτα εκείνη. Τέλεσαν αμέσως παράκληση και μετέφεραν την εικόνα με μεγαλοπρέπεια από το κελί του στον αφιερωμένο ναό.

Από εκείνη τη στιγμή η εικόνα έγινε πηγή πολλών θαυμάτων και πήρε το όνομα Καπλουνόβσκαγια, από το όνομα του χωριού. Μια γυναίκα ονόματι Παρασκευή, που κατεχόταν σκληρά από δαιμόνια, άκουσε για το θαύμα και έτρεξε στον ναό. Με δάκρυα παρακάλεσε τον ιερέα να ψάλει παράκληση για την υγεία της μπροστά στην εικόνα της Παναγίας. Η Θεοτόκος ελευθέρωσε αμέσως την ταλαίπωρη γυναίκα από τη φοβερή εξουσία του πονηρού πνεύματος που την βασάνιζε. Η Παρασκευή ευχαρίστησε με όλη την καρδιά της τον Θεό και την Υπεραγία Μεσίτρια όλου του χριστιανικού κόσμου.

Η φήμη της εικόνας απλώθηκε γρήγορα και προσέλκυσε πλήθος πιστών από όλα τα μέρη της ευρύτερης περιοχής. Ο πατήρ Ιωάννης συνέχισε για πολλά χρόνια τη διακονία του στο χωριό, παρηγορημένος από την αυξανόμενη δόξα της θαυματουργής εικόνας. Έζησε μάλιστα να δει την εικόνα να αποκτά εθνική σημασία στην εποχή του πολέμου του Καρόλου του Δωδέκατου με τον Πέτρο τον Μέγα. Όταν ο Σουηδός βασιλιάς Κάρολος ο Δωδέκατος εισέβαλε στη Μικρή Ρωσία, ο τσάρος Πέτρος αναζήτησε ουράνια βοήθεια για την τελική αναμέτρηση.

Κάλεσε τον πατέρα Ιωάννη στο Χαρκόβ μαζί με την εικόνα της Καπλουνόβκας, την οποία κράτησε κοντά στον στρατό του. Στο μεταξύ ο Κάρολος και ο Ιβάν Μαζέπας έφθασαν στην Καπλουνόβκα και κατέλαβαν για ανάπαυση το ίδιο το σπίτι του ιερέα. Κάποιοι στρατιώτες θέλησαν να πυρπολήσουν την εκκλησία, όμως τα ξύλα που στοίβαξαν γύρω από τον ναό δεν έπιαναν φωτιά με κανέναν τρόπο. Ο Κάρολος παρακολουθούσε έκπληκτος από το παράθυρο και ρώτησε τον Μαζέπα γιατί συνέβαινε αυτό το παράξενο θαύμα μπροστά του.

Ο Μαζέπας του απάντησε ότι ο ναός φυλασσόταν ασφαλώς από την ίδια τη Θεοτόκο, διότι εκεί βρισκόταν η θαυματουργή εικόνα. Όταν έμαθε ότι η εικόνα είχε μεταφερθεί στον στρατό του Πέτρου, ο Σουηδός βασιλιάς ανησύχησε βαθιά. Παραδέχθηκε στον Μαζέπα ότι, αν δεν μπόρεσαν να κάψουν τον ναό χωρίς την εικόνα, θα ήταν χειρότερα εκεί όπου εκείνη βρισκόταν παρούσα. Λίγο πριν αρχίσει η κρίσιμη μάχη της Πολτάβα, ο τσάρος Πέτρος διέταξε να περιφέρουν την εικόνα μπροστά στις παρατάξεις των στρατευμάτων.

Ο ίδιος προσευχήθηκε με δάκρυα μπροστά της, παρακαλώντας την Παναγία να δώσει νίκη στον ορθόδοξο ρωσικό λαό. Η μάχη της Πολτάβα κατέληξε σε λαμπρό θρίαμβο και η νίκη αποδόθηκε από τον τσάρο στην προστασία της Θεοτόκου. Μετά τη μεγάλη αυτή νίκη, ο πατήρ Ιωάννης μεταφέρθηκε με την εικόνα στη Μόσχα για να τιμηθεί από τον ίδιο τον τσάρο. Από εκεί απεστάλη πάλι στο χωριό του, κρατώντας μαζί του ως πολύτιμο κειμήλιο τη θαυματουργή εικόνα. Ο Πέτρος κατασκεύασε για χάρη της μια ασημένια επιχρυσωμένη ρίζα με πολύτιμους λίθους και ένα λαμπρό αργυρό κιβώτιο.

Η ιερή αυτή εικόνα παρέμεινε αιώνες ολόκληρους πηγή προστασίας και αναρίθμητων θαυμάτων για την ευρύτερη περιοχή της Καπλουνόβκας. Τιμάται ακόμη μαζί με την κύρια εικόνα της Παναγίας του Καζάν, με την οποία συνεορτάζει την όγδοη ημέρα του Ιουλίου κάθε χρόνου. Η Εκκλησία ψάλλει τη χάρη της και την παρρησία της Θεοτόκου ενώπιον του Υιού της και Θεού όλων ημών. Ταις πρεσβείαις της Παναχράντου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου, της διά της αγίας εικόνος Καπλουνόβκας θαυματουργησάσης, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.