Στη δυτική όχθη του ποταμού Κερυνίτη, ένα χιλιόμετρο βορειοδυτικά των Καλαβρύτων, βρίσκεται το γραφικό χωριό της Πλατανιώτισσας. Στο άκρο του χωριού στέκουν τρία τεράστια πλατάνια το ένα κοντά στο άλλο, σχεδόν αγκαλιασμένα μεταξύ τους. Ανάμεσά τους φαίνεται ακόμη ένα ταλαιπωρημένο πλατάνι, που πιεζόμενο από τα άλλα τρία δεν κατάφερε ποτέ να αναπτυχθεί κανονικά. Ο πρώτος μεγάλος πλάτανος κλίνει προς τα νοτιοανατολικά, πάνω από τον παλιό αλευρόμυλο της εκκλησίας και το παλιό υδροηλεκτρικό εργοστάσιο.

Στη βάση του πρώτου πλατάνου ενώνονται οι ρίζες ενός άλλου πελώριου πλατανιού που κυριαρχεί στο σύμπλεγμα με το επιβλητικό μέγεθός του. Είναι ίσως μοναδικό σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς οι ειδικοί υπολογίζουν ότι φύεται εδώ περισσότερα από χίλια χρόνια. Στην κουφάλα της βάσης του σχηματίζεται φυσικά ο ιερός ναός της Θεοτόκου, που γιορτάζει στις οκτώ Σεπτεμβρίου. Η περίμετρος και των δύο πλατανιών αγγίζει τα είκοσι τρία μέτρα, ενώ το ύψος του ιερού πλατάνου φτάνει σχεδόν τα είκοσι πέντε.

Ο μοναδικός αυτός φυσικός ναός φωτίζεται από ένα μικρό παράθυρο στα νοτιοανατολικά και από τη χαμηλή πόρτα στη βορειοδυτική πλευρά. Το εσωτερικό του ιερού πλατάνου διαιρείται σε δύο άνισα μέρη, και ο εσωτερικός χώρος δεν είναι ομαλός. Σε μερικά μέρη σχηματίζει ημικυκλικά κοιλώματα που μοιάζουν με μυστικές αψίδες, και υποδέχεται με ευλάβεια κάθε προσκυνητή. Στο πρώτο μέρος βρίσκεται το άγιο βήμα, όπου ο ιερέας μαζί με τον βοηθό του τελεί ταπεινά τη θεία λειτουργία.

Στον κυρίως ναό χωρούν άνετα δεκαπέντε προσκυνητές, ενώ ο ξύλινος εσωτερικός χώρος αναπνέει ζωντανά μέσα στους αιώνες. Το μήκος της κοιλότητας του ιερού πλατάνου και της συνεχόμενης κουφάλας του πρώτου πλατανιού φτάνει τα οκτώ ολόκληρα μέτρα. Το πλάτος του φτάνει επίσης τα τρία μέτρα, και έτσι μπορούν να σταθούν εκεί μέσα γύρω στους είκοσι προσκυνητές. Όπως διαπιστώνει εύκολα κανείς από έξω, το μεγάλο ιερό πλατάνι αποτελείται στην πραγματικότητα από τρία ξεχωριστά δένδρα.

Το πρώτο βρίσκεται δεξιά από την είσοδο, το δεύτερο πολύ κοντά σε αυτή και το τρίτο αριστερά της. Το τελευταίο έχει ξεραθεί στον κορμό του, αλλά τα τρία πλατάνια ενώνονται πάνω από τον ναό σε ένα στέλεχος. Από την οροφή, όπου έχουν τοποθετηθεί ξύλινες σανίδες, κρέμεται ευλαβικά ένα άσβεστο καντήλι που καίει συνεχώς. Ολόκληρο το ιερό πλατάνι καλύπτει έκταση μισού στρέμματος, ενώ μαζί με τα άλλα τέσσερα φτάνει σχεδόν τα τέσσερα στρέμματα. Τα πανύψηλα κλωνάρια των πέντε τεράστιων δένδρων δημιουργούν έναν φυσικό πανύψηλο τρούλο, που σχεδόν εμποδίζει τις ακτίνες του ήλιου.

Έτσι το προσκύνημα φαίνεται από έξω σαν φυσική κιβωτός, χτισμένη απευθείας από το χέρι του Δημιουργού της φύσης. Καθώς ο προσκυνητής μπαίνει μέσα στον ιερό ναό, παρατηρεί δεξιά μια ιδιαίτερη κοιλότητα τρία μέτρα πάνω από το έδαφος. Το βάθος της είναι τριάντα εκατοστά και το ύψος της φτάνει τα εβδομήντα, με επιφάνεια κοίλη και λεία. Πάνω σε αυτή την επιφάνεια είναι τυπωμένη ανάγλυφη και αχειροποίητη η εικόνα της Θεοτόκου, αμετάβλητη μέσα στους αιώνες.

Η Παναγία κρατά στα χέρια της το Θείο Βρέφος, και το κεφάλι της κλίνει χαρακτηριστικά προς τα δεξιά, εκεί όπου το βαστάζει. Η εικόνα είναι πανομοιότυπη με τη φημισμένη ανάγλυφη εικόνα της Μεγαλοσπηλιώτισσας του Μεγάλου Σπηλαίου, στα ίδια ακριβώς μέτρα. Οι εξοχές της παλαιάς εικόνας του σπηλαίου είναι αντίστοιχα εσοχές στην αυτοτυπωμένη εικόνα του ιερού πλατάνου των Καλαβρύτων. Η εικόνα είναι αποτυπωμένη στην εσοχή του πλατανιού, όπως αποτυπώνεται σε κερί ένα δαχτυλίδι που φέρει εξοχές.

Στο σημείο του ιερού αποτυπώματος ο φλοιός του πλατάνου είναι νεκρός και αμετάβλητος εδώ και αρκετούς αιώνες. Γύρω όμως από αυτό το ιερό σημείο το πλατάνι βλασταίνει και αναπτύσσεται κανονικά, ακόμη και μέσα στην ίδια του την κουφάλα. Έτσι το θαύμα της Πλατανιώτισσας ζει αδιάκοπα μέσα στην ίδια τη φύση, μαρτυρώντας τη δύναμη της Θεομήτορος προς τους πιστούς. Αν το αποτύπωμα ήταν τεχνητό από την εποχή των πρώτων χριστιανών, δεν θα διατηρούνταν αμετάβλητο χωρίς θεϊκή βοήθεια.

Σύμφωνα με τις θρησκευτικές παραδόσεις, στις αρχές του τετάρτου αιώνα γεννήθηκαν στη Θεσσαλονίκη τα δύο αδέλφια Συμεών και Θεόδωρος. Ήταν παιδιά ευσεβούς και αγίας οικογένειας, σπούδασαν ρητορική, φιλοσοφία και ποίηση στις σχολές της εποχής τους. Κατάφεραν όμως κυρίως να ενσαρκώσουν στον εαυτό τους τον τύπο του ιδεώδους χριστιανού, με ταπεινό και προσευχητικό βίο. Άφησαν τον κόσμο και τα όνειρα της ματαιότητας, ντύθηκαν το σχήμα της μοναχικής πολιτείας και αναχώρησαν στην έρημο για άσκηση.

Ζούσαν βίο αυστηρά θρησκευτικό, ανέβηκαν στον Όλυμπο και σε άλλα ψηλά βουνά, και τέλος πήγαν στους Αγίους Τόπους. Στα Ιεροσόλυμα ο επίσκοπος Μάξιμος τους χειροτόνησε ιερείς γύρω στο τριακόσια σαράντα, και αφιερώθηκαν στη λειτουργική διακονία. Εκεί αξιώθηκαν να δουν σε όνειρο τη Θεοτόκο μαζί με τους αποστόλους Παύλο, Ανδρέα και Λουκά, που τους έδωσαν εντολή. Τους παρήγγειλαν να μεταβούν στη χώρα της Αχαΐας, όπου η χάρη του Θεού θα τους οδηγούσε στην ανάγλυφη εικόνα της Θεοτόκου.

Η εικόνα είχε φιλοτεχνηθεί από τον ευαγγελιστή Λουκά, με κερί, μαστίχα και άλλες ύλες, στα παλαιά εκείνα χρόνια. Τα δύο αδέλφια ακολούθησαν αμέσως τη θεία εντολή και ξεκίνησαν με προσευχή για την Αχαϊκή γη, μέσα από βουνά και ποτάμια. Με την καρδιά τους γεμάτη θείο πόθο, αναζητούσαν την ευλογημένη γη όπου η Θεοτόκος τους κάλεσε να ιδρύσουν μονή. Μετά από κουραστική πορεία πέρασαν την κοίτη του Κερυνίτη, έφτασαν στην Πλατανιώτισσα και κοιμήθηκαν ανάμεσα στα τρία τεράστια πλατάνια.

Εκεί προσεύχονταν θερμά για την εύρεση της εικόνας, όταν εμφανίστηκαν στο όνειρό τους ο Πρωτόκλητος Ανδρέας και ο ευαγγελιστής Λουκάς. Τους έδωσαν εντολή να περπατήσουν ανατολικά, στις όχθες του Βουραϊκού ποταμού, που απείχε σχεδόν δύο ώρες από εκεί. Σύμφωνα με τις αποστολικές οδηγίες, εκεί θα συναντούσαν μία αγνή και αγία βοσκοπούλα που θα τους οδηγούσε στην εικόνα. Οι Άγιοι Πατέρες κατευθύνθηκαν προς τη Ζαχλωρού και με την υπόδειξή της βρήκαν τη Θεοτόκο σε σπήλαιο, στις είκοσι τρεις Αυγούστου του τριακόσια εξήντα δύο.

Η εικόνα κρατούσε στη δεξιά της μεριά το θείο νήπιο, τον σωτήρα Χριστό, νικητή του θανάτου και της φθοράς. Αργότερα, το οκτακόσια σαράντα, η Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου πυρπολήθηκε από τους εικονομάχους κατά την οργή της αιρέσεως. Η θαυματουργή εικόνα διασώθηκε όμως, και οι πιστοί την περιέφεραν σε όλες τις πόλεις και τα χωριά της Αχαΐας. Σε μια τέτοια περιφορά οι ιερομόναχοι διανυκτέρευσαν στον τόπο όπου είχαν διανυκτερεύσει παλαιότερα οι Άγιοι Πατέρες Συμεών και Θεόδωρος.

Στην κουφάλα του ιερού πλατάνου κρέμασαν την εικόνα της Σπηλαιώτισσας, και απέναντι ακριβώς αποτυπώθηκε με θαυμαστό τρόπο το πανομοιότυπο ομοίωμά της. Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου της Πλατανιώτισσας, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.