Στην απόκρημνη κορυφή του βράχου Κάλαμος της Ανάφης, σε ύψος τετρακοσίων εξήντα μέτρων πάνω από το αιγαιοπελαγίτικο πέλαγος, σώζεται η σιωπηλή μονή της Παναγίας Καλαμιώτισσας. Ο ναός είναι αφιερωμένος στο Γενέθλιο της Θεοτόκου και φέρει την επωνυμία Καλαμιώτισσα, από το όρος όπου ανεγέρθηκε σε αρχαία εποχή. Κατά την τοπική παράδοση η ονομασία δόθηκε επειδή η εικόνα της Θεοτόκου βρέθηκε στην κορυφή του βράχου, αναρτημένη πάνω σε ένα καλάμι. Επειδή η Θεοτόκος ήθελε να χτιστεί εκεί το μοναστήρι της, μετέφερε νύχτα τα εργαλεία των εργατών που έχτιζαν την εκκλησία σε χαμηλότερο σημείο.

Έτσι το μοναστήρι οικοδομήθηκε στην ίδια την κορυφή του απότομου βράχου, εκεί όπου φανερώθηκε η θέλησή της με θαυμαστό τρόπο. Το καθολικό είναι ένας μονόχωρος τρουλαίος ναός με υψηλές αναλογίες, οκτάπλευρο εξωτερικά τύμπανο τρούλου και νεοκλασικό δίτοξο καμπαναριό. Διασώζει εσωτερικά ξυλόγλυπτο τέμπλο του δεκάτου ογδόου αιώνα και αποτελεί σπάνιο δείγμα μοναστικής αρχιτεκτονικής στις απομονωμένες αυτές κορυφές του Αιγαίου. Γύρω στο χίλια επτακόσια επισκέφθηκε τη μονή ο Γάλλος περιηγητής Τουρνεφόρ, ο οποίος χαρακτήρισε την τοποθεσία ως μία από τις τρομερότερες του κόσμου.

Πρώτος μοναχός της Καλαμιώτισσας έγινε κάποιος εμποροπλοίαρχος από την Οία, ο οποίος σώθηκε επικαλούμενος την Παναγία και υποσχέθηκε να τη διακονήσει με όλη την ψυχή του. Μετά από λίγο χρόνο τον ακολούθησε και ο αδελφός του, αφήνοντας τα εγκόσμια για να συμμετάσχει στον ασκητικό αυτό αγώνα. Έμειναν έξω από τον ναό σε δύο κελιά, ενώ έκτισαν άλλα δύο και ανακαίνισαν την παλαιά δεξαμενή της μονής. Στον τοίχο ενός κελιού υπήρχε εντοιχισμένη επιγραφή με τα ονόματα των αδελφών μοναχών Αγαπίου και Μελετίου από την Οία.

Το χίλια επτακόσια πενήντα ένα, κατόπιν πατριαρχικού σιγιλίου του Σωφρονίου από τα Ιεροσόλυμα, η μονή ανακηρύχθηκε πατριαρχικό σταυροπήγιο. Τα σταυροπηγιακά της δίκαια ανανεώθηκαν αργότερα από τον πατριάρχη Γρηγόριο τον Πέμπτο, που στήριξε την υπόσταση της μονής στα δύσκολα εκείνα χρόνια. Η δυσκολία πρόσβασης λόγω του αποτόμου της περιοχής έγινε αιτία ερήμωσης και τελικής εγκατάλειψης της παλαιάς μονής. Έτσι μεταφέρθηκε σε νέα θέση, σε επίπεδο έδαφος, μέσα στον αύλιο χώρο του αρχαίου ιερού του Αιγλήτου Απόλλωνος.

Ο νέος ναός οικοδομήθηκε το χίλια οκτακόσια πενήντα από τον ηγούμενο Μακάριο Αρβανίτη, καταγόμενο από την Ανάφη. Πρόκειται για μονόχωρο τρουλαίο ναό με νεότερο πολύτοξο καμπαναριό στη δυτική πρόσοψη, που δεσπόζει σε όλο το γύρω τοπίο. Εσωτερικά διασώζει ζωγραφικό και ξυλόγλυπτο τέμπλο του δεκάτου ενάτου αιώνα, με εικόνες κυρίως από τον Νικόλαο Καραβία και την πρωιμότερη εικόνα της Παναγίας Καλαμιωτίσσης με αργυρεπίχρυση επένδυση. Από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας έως σήμερα η μονή λειτουργεί ως ονομαστό προσκύνημα του Αιγαίου, με μεγάλο πανηγύρι στις επτά και οκτώ Σεπτεμβρίου. Παρακαλούμε λοιπόν τη μητέρα του Κυρίου λέγοντας: Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.