Στα ζοφερά χρόνια των μεγάλων διωγμών της πρώτης Εκκλησίας έλαμψε με ξεχωριστή λαμπρότητα ένας απλός ναυτικός. Ο Άγιος Θεόκτιστος ήταν ναύκληρος στο επάγγελμα, δηλαδή πλοιοκτήτης και κυβερνήτης μεγάλων εμπορικών σκαφών της θάλασσας. Έζησε στην ακμάζουσα Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, μεγάλο λιμάνι και κέντρο διακίνησης ανθρώπων και αγαθών από κάθε γωνιά της αυτοκρατορίας. Η ψυχή του όμως δεν ήταν προσκολλημένη στα κέρδη και στα αγαθά του εμπορίου, αλλά στραμμένη πάντοτε προς τον Χριστό.

Η αληθινή του πορεία ήταν εκείνη της πίστης, που οδηγεί τον άνθρωπο στον ασφαλή λιμένα της αιωνιότητας. Στους χρόνους του σκληρού διώκτη Δεκίου ξέσπασε φοβερός διωγμός εναντίον των χριστιανών της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Ο ηγεμόνας της επαρχίας, ο σκληρός Ουαλεριανός, ανέλαβε με μανία να εξοντώσει τους πιστούς και να τους αναγκάσει να θυσιάσουν. Μαζί με πλήθος άλλους πιστούς συνελήφθη και ο Άγιος Θεόκτιστος, χωρίς να κρύψει την ιδιότητα του Χριστιανού.

Παρά τις πιέσεις και τις απειλές, αρνήθηκε σταθερά κάθε ειδωλολατρική θυσία και κάθε προσφορά λιβανωτού στους ψεύτικους θεούς. Οι δήμιοι τον υπέβαλαν σε σκληρά και ποικίλα βασανιστήρια, αλλά εκείνος έμεινε αλύγιστος και ομολογητής μέχρι τέλους. Τελικά διατάχθηκε ο αποκεφαλισμός του δια ξίφους, και έτσι το σκάφος της ψυχής του κατευθύνθηκε προς τον ουράνιο πόλο. Ταις πρεσβείαις του αγίου σου μάρτυρος Θεοκτίστου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς τους αναξίους δούλους σου, αμήν.