Μέσα στις παγωμένες πεδιάδες της ρωσικής γης, στο δεύτερο μισό του δέκατου έκτου αιώνα, αναδείχθηκε μια εξαιρετική μορφή ασκητικής αγιότητας. Ο Άγιος Ιωάννης ο Ροστωβικός υπήρξε Ρώσος στην καταγωγή και διά Χριστόν σαλός, μέσα στην παράδοση της ιερής μωρίας. Ασκήτευσε στην πόλη του Ροστώφ, μια από τις παλαιότερες και σπουδαιότερες πνευματικές πρωτεύουσες της βορειορωσικής ορθοδοξίας. Επέλεξε τον δύσκολο δρόμο της σαλότητας, υποφέροντας στερήσεις και θλίψεις, ώστε να καλύψει την εσωτερική του αγιότητα.

Δεν διέθετε μόνιμο κατάλυμα ούτε δικό του σπίτι, καθώς ζούσε ολόκληρη τη ζωή του μέσα σε ακούσια αστεγία. Όταν κουραζόταν, αναπαυόταν στο σπίτι του πνευματικού του πατέρα, ιερέα στον ναό των Αγίων Πάντων του Ροστώφ. Άλλες φορές βρισκόταν στο σπίτι κάποιας ηλικιωμένης χήρας, η οποία τον δεχόταν φιλόξενα προς αγάπη Χριστού. Ζούσε με βαθιά ταπείνωση, υπομονή και αδιάλειπτη προσευχή, χωρίς να ζητάει τίποτε από τους γύρω του. Το διακριτικό του γνώρισμα ήταν τα μακριά μαλλιά, που τα άφηνε αφρόντιστα ως σημάδι περιφρόνησης κάθε εγκόσμιας ματαιοδοξίας.

Από εκεί προήλθε και η ονομασία του ως Τριχωτού, που τον ακολούθησε σε όλη τη μνήμη της Εκκλησίας. Η εξωτερική του εμφάνιση κάλυπτε με ασκητική τέχνη τον εσωτερικό πλούτο της αγιασμένης από τη χάρη του Θεού ψυχής. Παρά την εξωτερική του ταπείνωση και τη φαινομενική του σαλότητα, ο Άγιος Ιωάννης κατέστη πραγματικός διδάσκαλος και πνευματικός οδηγός πολλών ανθρώπων. Με την ταπείνωσή του, την υπομονή του και την αδιάλειπτη προσευχή του τροφοδοτούσε πνευματικά τους πιστούς γύρω του.

Έδειχνε ζωντανά την οδό της ταπεινοφροσύνης και ωθούσε με το παράδειγμά του τους ανθρώπους προς τη μετάνοια και την κάθαρση. Ανάμεσα στους πνευματικούς του μαθητές περιλαμβανόταν και ο Άγιος Ειρήναρχος, ο ένδοξος ασκητής και ερημίτης του Ροστώφ. Ο Ειρήναρχος βρήκε στον σαλό αυτόν αξιόπιστο πνευματικό οδηγό και διαμόρφωσε δίπλα του τη δική του ασκητική πορεία. Το μεγαλείο της κρυμμένης αγιότητας του Ιωάννη φάνηκε έτσι μέσα από τους καρπούς της ταπεινής του διακονίας.

Όσοι τον πλησίαζαν με ευλάβεια ξεχώριζαν πίσω από την παράξενη εμφάνιση τη φωτεινή ψυχή ενός αληθινού δούλου του Θεού. Στη συνεχή προσευχή του διάβαζε ευλαβικά ένα Λατινικό Ψαλτήρι, γραμμένο σε γοτθική γραφή πάνω σε ευλογημένη περγαμηνή. Κουβαλούσε διαρκώς μαζί του αυτό το ιερό βιβλίο και το χρησιμοποιούσε για προσωπική μελέτη και κοινή πνευματική οικοδομή. Η συνεχής μελέτη των ψαλμών του Δαβίδ τρέφει σταθερά την πνευματική του ζωή και την ασκητική του πορεία.

Σταδιακά γινόταν θησαυρός πνευματικής εμπειρίας για όλους όσοι τον πλησίαζαν με καλή προαίρεση και αγνή καρδιά. Έπειτα από μακροχρόνια ζωή σκληρής άσκησης και διά Χριστόν σαλότητας, ο Άγιος Ιωάννης έφτασε στο τέλος της επίγειας πορείας του. Παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο, στις τρεις του Σεπτεμβρίου του έτους χίλια πεντακόσια ογδόντα. Σύμφωνα με την τελευταία του επιθυμία, ενταφιάστηκε δίπλα στον ναό του Αγίου Βλασίου, πίσω από το άγιο θυσιαστήριο.

Η ταπεινή αυτή ταφή ταίριαζε απόλυτα με τη σαλή πορεία του και την κρυμμένη αγιότητα της ζωής του. Πολύ σύντομα μετά την κοίμησή του, ο τάφος του έγινε εστία θαυμαστών ιάσεων και πνευματικής παρηγοριάς. Οι ευλαβείς κάτοικοι του Ροστώφ επισκέπτονταν τάφο, έπαιρναν χώμα από εκεί και πίστευαν στις θαυματουργικές του ιδιότητες. Πολλοί πιστοί έβρισκαν ανακούφιση από σωματικές και ψυχικές ασθένειες μέσα από τις πρεσβείες του αγίου σαλού. Ανάμεσα στους θαυμαστά θεραπευμένους περιλήφθηκε και ο Μητροπολίτης Ροστώφ Κύριλλος, ο οποίος έπασχε από βαριά παράλυση.

Αυτός θεραπεύτηκε ύστερα από θερμή προσευχή στον τάφο του Αγίου Ιωάννη και ανέλαβε ξανά την ποιμαντορία της επισκοπής του. Λόγω των πολυάριθμων αυτών ιάσεων, η Εκκλησία ονόμασε τον Άγιο Ιωάννη και Ελεήμονα, σε αναμνηστική σύνδεση με την παράδοση. Ο τίτλος αυτός θύμιζε επίσης τον άγιο Πατριάρχη Ιωάννη τον Ελεήμονα, που εορτάζεται στις δώδεκα του Νοεμβρίου και του οποίου έφερε το όνομα. Ας πρεσβεύει για τις ψυχές μας ο διά Χριστόν σαλός Ιωάννης ο Τριχωτός και Ελεήμων του Ροστώφ, αμήν.