Πέρα από τα μοναστήρια και τις σκήτες, η Σερβική Εκκλησία γνώρισε έναν άνδρα που σφράγισε με την παρουσία του ολόκληρη την ιστορία της. Ο Άγιος Ιωαννίκιος γεννήθηκε στην πόλη Πρίζρεν της Σερβίας, σε χρόνια δύσκολα και ταραγμένα για ολόκληρα τα Βαλκάνια. Κατάγεται από ευσεβείς γονείς και μεγάλωσε μέσα σε καθαρή ορθόδοξη ατμόσφαιρα, που του εμφύτευσε βαθιά αγάπη προς τον Χριστό. Στα πρώτα του χρόνια διακρίθηκε για την οξύνοιά του και προσέλκυσε γρήγορα την προσοχή της σερβικής βασιλικής αυλής.

Έτσι προσλήφθηκε ως γραμματικός στην υπηρεσία του Σέρβου βασιλιά Στεφάνου Ουρός του Τέταρτου Ντούσαν, σε νεαρή ακόμη ηλικία. Στη θέση αυτή έδειξε σπάνια εμπιστοσύνη, πιστότητα και διοικητική ικανότητα, που τον ξεχώρισαν από τους υπόλοιπους αυλικούς. Όμως η καρδιά του δεν ησύχαζε με τις κοσμικές υποθέσεις, καθώς ποθούσε βαθύτερη υπηρεσία προς τον Θεό και τον λαό. Παρά την παραμονή του στον κόσμο, η ψυχή του στρεφόταν προς την εκκλησιαστική ζωή και την ποιμαντική φροντίδα του χριστιανικού πληρώματος.

Η αρετή του και η πνευματική του ωριμότητα φάνηκαν σύντομα σε όλους τους Σέρβους αρχιερείς της εποχής. Έτσι, παρότι ακόμη λαϊκός, εκλέχτηκε αρχιεπίσκοπος της Σερβίας και ανέλαβε τη διαποίμανση όλης της σερβικής Εκκλησίας. Το γεγονός αυτό σημάδεψε ριζική στροφή στη ζωή του και άνοιξε νέα εποχή στην ιστορία ολόκληρου του σερβικού λαού. Από την επομένη χρονιά της εκλογής του ο νέος αρχιεπίσκοπος ανέλαβε την οργάνωση και τη στερέωση ολόκληρης της σερβικής Εκκλησίας.

Φρόντισε ώστε οι επισκοπές να λειτουργούν με τάξη, οι ναοί να ανακαινίζονται και η λατρευτική ζωή του λαού να ζωντανεύει. Ταυτόχρονα ο βασιλιάς Στέφανος Ντούσαν επεξέτεινε τα όρια του σερβικού κράτους και κατέλαβε σπουδαίες πόλεις στα νότια Βαλκάνια. Η νίκη αυτή ενίσχυσε τη φιλοδοξία του να ονομαστεί αυτοκράτορας Σέρβων και Ελλήνων, αξίωση που απαιτούσε επίσημη στέψη από Πατριάρχη. Έτσι, ο Στέφανος Ντούσαν θεώρησε αναγκαία την ανύψωση της σερβικής Εκκλησίας σε Πατριαρχείο, ώστε να ολοκληρωθεί το πολιτικό του όραμα.

Συγκλήθηκε λοιπόν Σύνοδος αρχιερέων στα Σκόπια, με τη συμμετοχή του Πατριάρχη Βουλγαρίας και άλλων εκκλησιαστικών εκπροσώπων από τις γύρω χώρες. Στη Σύνοδο αυτή διακηρύχθηκε επίσημα η ανεξαρτησία της σερβικής Εκκλησίας και η ανύψωσή της σε αυτοκέφαλο Πατριαρχείο. Ο Άγιος Ιωαννίκιος ανακηρύχθηκε επίσημα πρώτος Πατριάρχης των σερβικών χωρών και όλων των παραλίων τους, σε λαμπρή πανηγυρική τελετή. Έλαβε το νέο αξίωμα την Κυριακή των Βαΐων, μέσα σε πανηγυρική σύναξη, παρουσία πλήθους κλήρου και λαού.

Η χειροτονία του έγινε με την επίσημη έγκριση της Εκκλησίας Τυρνόβου, της Αρχιεπισκοπής Αχρίδας και της κοινότητας του Αγίου Όρους. Με τη νέα του ιδιότητα ο Πατριάρχης Ιωαννίκιος ανέλαβε δύο θεμελιώδη έργα για την Εκκλησία και τον σερβικό λαό. Πρώτο μέλημά του ήταν η στέψη του βασιλιά Στεφάνου Ντούσαν ως αυτοκράτορα Σέρβων και Ελλήνων, σε επίσημη εκκλησιαστική τελετή. Η στέψη πραγματοποιήθηκε με μεγαλοπρέπεια κατά την ημέρα του Πάσχα και προσέδωσε νέο διεθνές κύρος στο σερβικό κράτος.

Δεύτερη φροντίδα του υπήρξε η ολοκλήρωση και ο εξωραϊσμός του μοναστηριού του Πεκίου, που αποτελούσε την έδρα της σερβικής Εκκλησίας. Συνέχισε το έργο των προκατόχων του Νικοδήμου και Δανιήλ του Πρώτου, οι οποίοι είχαν θέσει τα θεμέλια του εκκλησιαστικού συγκροτήματος. Φρόντισε για την κατασκευή νέων ναών εντός της μονής και για τον πλούσιο ζωγραφικό διάκοσμο των τοίχων τους. Παρήγγειλε έντεχνες αγιογραφίες, τοιχογραφίες και ιερές εικόνες, που στόλισαν τους ναούς και ενίσχυσαν τη λατρευτική ζωή των μοναχών.

Η Μονή Πεκίου έγινε έτσι κέντρο πνευματικής ακτινοβολίας για ολόκληρο το σερβικό κράτος και τους γύρω ορθόδοξους λαούς. Στις δύσκολες αυτές χρονιές ο Άγιος δίδασκε ακούραστα το ποίμνιό του και ενθάρρυνε τους πιστούς να μένουν στην παράδοση. Φρόντιζε με πατρική στοργή για τους κληρικούς, τους μοναχούς και τους απλούς χριστιανούς όλης της σερβικής επικράτειας. Στήριζε τους ασθενείς, παρηγορούσε τους θλιμμένους και βοηθούσε όσους είχαν ανάγκη πνευματικής καθοδήγησης μέσα στις δύσκολες ιστορικές περιστάσεις.

Καθώς πλησίαζε η δύση της επίγειας ζωής του, ο Πατριάρχης συνέχιζε με ακαταπόνητο ζήλο τις ποιμαντικές περιοδείες του στις σερβικές επισκοπές. Φρόντιζε προσωπικά για τα μοναστήρια και τις επισκοπές, παρά το γήρας και την κόπωση που φυσικά συσσωρεύονταν στο σώμα του. Σε μια από αυτές τις περιοδείες έφτασε στη Μονή Ζίτσα, στο εσωτερικό της Σερβίας, για κρίσιμες ποιμαντικές υποθέσεις. Εκεί όμως η υγεία του κλονίστηκε ξαφνικά και έπεσε βαριά ασθενής στο κλινάρι του, ανίκανος να συνεχίσει.

Παρά τις προσπάθειες των γύρω του, οι δυνάμεις του εξαντλήθηκαν γρήγορα και ο ίδιος κατάλαβε ότι έφτανε στο τέλος του. Με ψυχραιμία και βαθιά πίστη ετοιμάστηκε για την έξοδό του προς τον Κύριο, που τόσο πολύ είχε αγαπήσει. Παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στις τρεις του Σεπτεμβρίου, μετά από πολλά χρόνια άγρυπνης πατριαρχικής διακονίας. Το σκήνωμά του μεταφέρθηκε με τιμές στη Μονή Πεκίου, εκείνη που τόσο φρόντισε και αγάπησε κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Εκεί ενταφιάστηκε με σεβασμό, ως θεμελιωτής και προστάτης του σερβικού Πατριαρχείου και ως πατέρας της Εκκλησίας. Έκτοτε ο τάφος του έγινε τόπος προσκυνήματος για τους ευσεβείς Σέρβους και για κάθε ορθόδοξο πιστό επισκέπτη. Η Σερβική Εκκλησία τον τίμησε ως Άγιο και διαφύλαξε ευλαβικά τη μνήμη του στους αιώνες που ακολούθησαν. Ας πρεσβεύει υπέρ ημών ο πρώτος Πατριάρχης Σερβίας, για να φωτίζει τις ψυχές μας και να μας οδηγεί στην ορθόδοξη πίστη, αμήν.