Η Παναγία η Τροοδίτισσα στην Κύπρο

Ψηλά στις πλαγιές του Τροόδους, χιλίων τριακοσίων εβδομήντα μέτρων πάνω από τη θάλασσα, υψώνεται η αρχαία και θαυμαστή Μονή της Τροοδιτίσσης. Είναι κτισμένη ψηλότερα από όλες τις μονές της Κύπρου και βασιλεύει μέσα στην πευκοσκεπή αγκαλιά του αγέρωχου κυπριακού Ολύμπου. Από εκεί ψηλά πήρε και την ονομασία της, Τροοδίτισσα, που της ταιριάζει μυστηριακά σαν δεύτερο όνομα. Η Ιερά Μονή κατέχει εξέχουσα θέση μεταξύ των κυπριακών μονών, όχι μόνο για την αξιοθαύμαστη φυσική ωραιότητα που την περικοσμεί.

Ξεχωρίζει επίσης για την αξιόλογη παλαιότητά της και για τον σπάνιο πλούτο των ζωγραφικών καλλιτεχνημάτων της. Πάνω από όλα, όμως, ξεχωρίζει για τη σιωπηρή δράση που με ζήλο ανέπτυξε και αναπτύσσει, παρά τις αλλεπάλληλες δυσχερείς περιστάσεις. Η παράδοση και η ιστορία προσφέρουν αδιασάλευτη στήριξη στη σεβαστή αρχαιότητα της Μονής μέσα στους αιώνες. Άρχισε το θείο έργο της ως ασκητικό σπήλαιο, μέσα στη φρικτή καταιγίδα της εικονομαχίας και των αραβικών επιδρομών.

Συνέχισε επί μακρούς αιώνες ως σεβάσμιο οργανωμένο κέντρο μοναχικής άθλησης και γενικότερης εκκλησιαστικής και εθνικής δράσης. Έδειξε αδάμαστη αντοχή σε κάθε εναντιότητα, επέζησε μέσα από τη φραγκική καταδυνάστευση και υπερενίκησε τον διαλυτικό φανατισμό της τουρκικής αλλοδοξίας. Με επαινετή ευστάθεια συνεχίζει μέχρι σήμερα τον καλό αγώνα της μοναστηριακής παράδοσης μέσα στους κυπριακούς δασωμένους ορίζοντες. Κατά τους χρόνους της εικονομαχίας, πολλοί ζηλωτές μοναχοί έφυγαν κρυφά σε χώρες που δεν ίσχυε η θέληση του εικονομάχου αυτοκράτορα.

Η παράδοση προσθέτει ότι ένας μοναχός, που είχε μαζί του μία εικόνα της Παναγίας, κατέφυγε στην Κύπρο μέσα στη νύχτα. Έφθασε στο Ακρωτήρι της Λεμεσού, στη Μονή του Αγίου Νικολάου, κατά το έτος επτακόσια εξήντα δύο. Έμεινε στην ονομαστή αυτή Μονή του Ακρωτηρίου είκοσι πέντε περίπου χρόνια, δηλαδή μέχρι το επτακόσια ογδόντα επτά. Κατά το έτος εκείνο κατέπαυσε ο πρώτος σάλος της εικονομαχίας και ο μοναχισμός άρχισε να ανθεί και πάλι.

Ο φυγάς μοναχός έκρινε ότι ήρθε και γι' αυτόν ο καιρός της ήσυχης επί των ορέων ασκητικής ζωής. Στην εκπλήρωση του ευσεβούς αυτού πόθου τον βοήθησε η ίδια η Παναγία, της οποίας το ιστορικό ομοίωμα διαφύλαττε με τόση στοργή. Η Θεοτόκος του παρουσιάστηκε στον ύπνο του και του υπέδειξε να μεταφέρει την εικόνα στον τόπο της στήλης πυρός. Ο ασκητής αποχαιρέτησε τους μοναχούς του Αγίου Νικολάου και ξεκίνησε για το Τρόοδος, κρατώντας τυλιγμένο τον ιερό του θησαυρό.

Πέρασε μέσα από τις καλλιεργημένες εκτάσεις και προχώρησε στα ακατοίκητα δασώδη ύψη, κάτω από την ασφαλή οδηγία της θεϊκής πυρός. Έτσι έφθασε χωρίς μεγάλη δυσκολία στο σπήλαιο, το μέχρι σήμερα γνωστό ως «το Σπήλαιο της Τροοδιτίσσης». Στο ειρηνικό και απόκοσμο αυτό σπήλαιο έζησε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του ο μοναχός, μέσα στα χιόνια και τις καταιγίδες. Αφιερώθηκε στην προσευχή, στη νηστεία και στη μελέτη των ιερών συγγραμμάτων, μέσα σε άκρα ησυχία και κατάνυξη.

Πρόσφερε την ανεκτίμητη εικόνα προς ασπασμό στους κατ' αρχάς λίγους και συνεχώς περισσότερους ευσεβείς προσκυνητές που έφθαναν. Όλοι αυτοί προσέρχονταν για να ακούσουν τη θαυμαστή διάσωση της εικόνας και να προσφέρουν φόρο τιμής στον σεβάσμιο ασκητή. Αργότερα ο μοναχός πέθανε και τάφηκε έξω από το σπήλαιο, χωρίς να αξιωθεί να κτίσει Μονή. Όπως όμως ποθούσε, ήθελε να στεγάσει με πλήρη ασφάλεια την εικόνα, που φημιζόταν πλέον ως «η Παναγία η Τροοδίτισσα».

Τα χρόνια περνούσαν και η εικόνα της Παναγίας έμενε ολομόναχη μέσα στο σπήλαιο, ξεχασμένη από τους ανθρώπους. Κατά το έτος εννιακόσια ενενήντα περίπου, ευσεβής βοσκός από χωριό που ονομαζόταν Αφάμης, διέκρινε φως κάθε βράδυ μεταξύ των βράχων ψηλά στο Τρόοδος. Ήταν βέβαιος ότι δεν επρόκειτο για συνηθισμένο φως και ανέφερε το γεγονός σε άλλους και στις εκκλησιαστικές αρχές. Έτσι ξεκίνησε μια ομάδα διερεύνησης συνοδευόμενη από ιερέα, που ανέβηκε με κόπο στους απότομους βράχους μέσα στη νύχτα.

Το φως έλαμπε όπως το αστέρι των μάγων και οδηγούσε την ομάδα, μέχρι που έφτασαν προ του ιερού σπηλαίου. Όταν έφθασαν προ του σπηλαίου, είδαν ότι κανένας δεν κατοικούσε εκεί ούτε υπήρχαν ορατά ίχνη χειρός ή ποδός ανθρώπου. Ένα κανδήλι, όμως, κρεμασμένο από τον βράχο, έκαιγε μπροστά από μία ωραιότατη εικόνα της Παρθένου Μαρίας. Η ανακάλυψη του σπηλαίου με τη σεβάσμια εικόνα και με το θαυμαστό φως συγκίνησε βαθιά τους ευσεβείς χριστιανούς της περιοχής.

Αποφασίστηκε αμέσως, ως επιβεβλημένη πλέον, η ίδρυση οργανωμένου μοναστηριού πλησίον του ιερού αυτού σπηλαίου της Παναγίας του Τροόδους. Προσλήφθηκαν κτίστες από τα πλησίον χωριά και η εργασία της θεμελίωσης της νέας Μονής άρχισε με μεγάλη δυσκολία. Τα εμπόδια ήταν μεγάλα, λόγω της μεγάλης κατωφέρειας που σχημάτιζε το έδαφος και της σκληρότητας των βράχων της περιοχής. Το απαραίτητο νερό για την κατασκευή του πηλού μεταφερόταν μέσα σε στάμνες από τον μικρό ποταμό κοντά στο σπήλαιο.

Αόρατη όμως δύναμη εμπόδιζε τη μεταφορά, διότι οι στάμνες διαρκώς γλιστρούσαν από τους ώμους των εργατών και έσπαζαν στους βράχους. Γενικότερα, δεν σημειωνόταν καμιά πρόοδος στο έργο, διότι ό,τι έκτιζαν την ημέρα έπεφτε την νύχτα. Κάποιο πρωί όμως μια στάμνα γεμάτη καθαρό νερό ανακαλύφθηκε προς τα δυτικά του σπηλαίου, κάτω στο γωνιακό κοίλωμα. Ήταν φανερό πλέον ότι Άγγελος Κυρίου είχε τοποθετήσει εκεί τη στάμνα αυτή, για να φανερώσει το σημείο της πηγής.

Έσκαψαν και ανακάλυψαν την ελπιζόμενη πηγή, και πλησίον αυτής άρχισαν χωρίς αναβολή τη θεμελίωση της Μονής σε ευνοϊκό τόπο. Το έργο δεν εμποδίστηκε πλέον, διότι το νέο μοναστήρι κτιζόταν στον τόπο της θείας εκλογής, σύμφωνα με την παράδοση. Μόλις συμπληρώθηκε το κτίσιμο του ναού, τοποθετήθηκε μέσα σ' αυτόν με λαμπρή τελετή η Τροοδίτισσα Παναγία του σπηλαίου. Τον ιερό αυτόν ναό τον πυρπόλησαν οι Τούρκοι κατακτητές κατά το έτος χίλια πεντακόσια ογδόντα πέντε, μαζί με ολόκληρη τη Μονή.

Οι μοναχοί με μεγάλη δυσκολία κατόρθωσαν να διασωθούν μέσα στο δάσος, θρηνώντας τη μεγάλη συμφορά τους. Ο τότε ηγούμενος της Μονής, ο Παρθένιος, βοηθούμενος από τους μοναχούς και τις γύρω κοινότητες, προέβη πάλι στην ανοικοδόμηση της Μονής. Έκτισε κελιά και ξενώνα και ανήγειρε εκ βάθρων τον σεβάσμιο της Παναγίας ναό για τους πιστούς. Στον νέο αυτό ναό, μέσα σε σκαλιστό πλαίσιο, έστησε την παλαιά θαυματουργό εικόνα, που μετά την πυρκαγιά βρέθηκε άθικτη κάτω από μια μηλιά.

Δυστυχώς και αυτός ο ιερός ναός κάηκε κατά τα τέλη του χίλια οκτακόσια σαράντα δύο, από κερί που λησμονήθηκε αναμμένο. Έτσι όμως η Τροοδίτισσα ψάλλει: Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.