Στη δυτική απόκρυφη πλευρά του βουνού Κέρκη της Σάμου, κρυμμένη μέσα σε ένα φυσικό σπήλαιο, βρίσκεται μια ιδιόμορφη μονή. Είναι η ευλογημένη Παναγία η Μακρινή, η οποία τιμάται με ευλάβεια στο όνομα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Ο πρωτότυπος αυτός ναός είναι χτισμένος μέσα στο φυσικό σπήλαιο, σε εποχή πιθανότατα του οσίου Παύλου του Λατρινού. Η ιδιαίτερη αυτή σπηλαιώδης κατασκευή χαρίζει στον επισκέπτη μια αυθεντική ασκητική εμπειρία προσευχής, μέσα στη σιωπή και τη γαλήνη.

Το ιερό Βήμα του ναού είναι διακοσμημένο με αξιοθαύμαστες βυζαντινές τοιχογραφίες, που χρονολογούνται από τον δέκατο τέταρτο αιώνα. Οι ευλαβικές αυτές παραστάσεις πλαισιώνονται όμορφα από πουλιά, ζώα και φυτά, σε μια αρμονική σύνθεση φυσικής και θεολογικής ζωής. Σύμφωνα με τη μαρτυρία μιας παλιάς υπάρχουσας επιγραφής, το εξωτερικό σταυροθόλιο του ναού χτίστηκε αργότερα από το κυρίως κτίσμα. Συγκεκριμένα η ολοκλήρωση του σταυροθολίου τοποθετείται στις δεκαέξι Αυγούστου του χιλίων επτακοσίων εξήντα τέσσερα, σύμφωνα με την επιγραφή.

Στο κάτω μέρος του φυσικού σπηλαίου υπάρχουν μικρά κοιλώματα και πήλινα δοχεία, τα οποία γεμίζουν με δροσερό νερό από τους σταλακτίτες. Το νερό αυτό θεωρείται αγιασμένο από τους πιστούς και αντλείται με ευλάβεια από όσους επισκέπτονται την ασκητική αυτή Παναγία. Πολλοί προσκυνητές γεμίζουν μικρά μπουκαλάκια για να το πάρουν μαζί τους ως ευλογία στα σπίτια τους και στους αγαπημένους τους. Μέσα στο ιερό σπήλαιο έχουν βρεθεί από τους ερευνητές ανθρώπινα οστά, μάρτυρες της μακράς ασκητικής ζωής της περιοχής.

Τα οστά αυτά ανήκουν σε ασκητές και μοναχούς που έζησαν εκεί παλιά, αφιερώνοντας ολόκληρη τη ζωή τους στην προσευχή και τη νηστεία. Η αρχαία αυτή μονή της Παναγίας της Μακρινής υπαγόταν διοικητικά στο Μονύδριο του Αγίου Γεωργίου Σινά της Καστανιάς. Αναφέρεται μάλιστα και σε ένα σπουδαίο Πατριαρχικό Σιγίλλιο του έτους χιλίων οκτακοσίων δεκαέξι, που πιστοποιεί την επίσημη υπαγωγή της. Ολόκληρη η ευρύτερη περιοχή είναι γνωστή στους ντόπιους με το χαρακτηριστικό όνομα «ασκηταριά», λόγω της παλιάς ασκητικής της παράδοσης.

Η ονομασία αυτή προέρχεται από το γεγονός ότι εκεί ζούσαν παλιά πολλοί ασκητές και μοναχοί σε φυσικά σπήλαια και μικρά κελιά. Η ίδια η σαμιακή γη είχε αναδείξει επί αιώνες πλήθος αγίων ασκητών, που αναζητούσαν την ησυχία και την προσευχητική απομόνωση. Σήμερα η ασκηταριά παραμένει τόπος προσκυνηματικής σιωπής, όπου οι πιστοί μπορούν να ξανασυνδεθούν με τη βυζαντινή ασκητική παράδοση των πατέρων. Πλήθος ευλαβών προσκυνητών ανηφορίζουν τον δύσβατο δρόμο για να φτάσουν στη μοναδική σπηλαιώδη αυτή Παναγία της Σάμου.

Εκεί η μορφή της Θεοτόκου τους δέχεται με τη γνωστή της μητρική γλυκύτητα, μέσα στο φως των κεριών και των καντηλιών. Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός μας, ελέησον τους πιστούς σου και σώσον ημάς, αμήν.