Στο χωριό Οξύλιθος της Εύβοιας, μέσα σε ένα τοπίο που αναπνέει ορθόδοξη παράδοση και ιστορία αιώνων, βρίσκεται η ξακουστή Παναγία η Χατηριάνισσα. Είναι γνωστή και ως Παναγία η Πετριώτισσα, και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της κεντρικής και βόρειας Εύβοιας. Στις δεκαπέντε Αυγούστου, ημέρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η περιοχή ζωντανεύει από προσκυνητές που έρχονται από κάθε γωνιά της Ελλάδας. Την παραμονή της εορτής τελείται κατανυκτικός εσπερινός, ενώ την ημέρα της εορτής τελείται θεία λειτουργία και πανηγυρικό λαϊκό γλέντι.

Στους επισκέπτες προσφέρεται με ευλάβεια το παραδοσιακό στιφάδο της περιοχής, που αποτελεί χαρακτηριστικό έθιμο της ευβοϊκής γης. Σύμφωνα με την παράδοση του τόπου, η ιερή εικόνα της Παναγίας βρισκόταν αρχικά στις Πετριές, σε άλλο ναό της περιοχής. Κάθε βράδυ όμως η εικόνα εξαφανιζόταν μυστηριακά από τον ναό, και το πρωί βρισκόταν στα κλαδιά ενός μεγάλου δέντρου. Το δέντρο αυτό στεκόταν ακριβώς στον χώρο όπου είναι κτισμένη σήμερα η μεγαλόπρεπη εκκλησία της Χατηριάνισσας.

Παρά το γεγονός ότι το δέντρο έχει ξεραθεί από τους πολλούς αιώνες που έχουν περάσει, φυλάσσεται σαν ιερό κειμήλιο. Διατηρείται με ευλάβεια στη βόρεια πλευρά της εκκλησίας, ενώ υπάρχει και ειδική επιγραφή που εξηγεί πώς ακριβώς κτίστηκε η εκκλησία. Ο Ναός της Παναγίας της Χατηριάνισσας είναι κτισμένος και αγιογραφημένος στα τέλη του δεκάτου τρίτου αιώνα, και διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση. Χρονολογείται σύμφωνα με τις τοιχογραφίες του από τον δέκατο τέταρτο αιώνα, και συγκεκριμένα από το χίλια τριακόσια τέσσερα.

Η τεχνοτροπία του κτίσματος και της αγιογραφίας συμφωνεί με την ντόπια παράδοση, ότι κτίστες και αγιογράφοι εστάλησαν εδώ από την Κωνσταντινούπολη. Οι Παλαιολόγοι αυτοκράτορες της Πόλης φρόντισαν να στείλουν τους τεχνίτες στην ευβοϊκή γη, για να ιδρύσουν τον ναό. Ο ναός είναι σταυρεπίστεγος και ο νάρθηκάς του στεγάζεται με σταυροθόλιο, με προεξέχουσες νευρώσεις σπάνιας τεχνικής ομορφιάς. Από πολλές παλαιές αγιογραφίες λείπουν τα μάτια των αγίων, σημαδεμένα από τα τουρκικά χέρια κατά την Τουρκοκρατία.

Παρά τις βεβηλώσεις, ο εικονογραφικός διάκοσμος διασώζει σπουδαία θέματα από την ορθόδοξη παράδοση, με ιδιαίτερη καλλιτεχνική αξία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αγιογραφία της «Μνηστείας της Θεοτόκου», δηλαδή ο αρραβώνας της Θεοτόκου με τον Ιωσήφ. Σύμφωνα με τη σχετική επιγραφή πάνω από την παράσταση, αναγράφεται ο τίτλος «Η Παρθένος διδόμενη στον Ιωσήφ». Σπουδαιότερη όμως τοιχογραφία ολόκληρου του ναού θεωρείται η συγκλονιστική απεικόνιση της «Προδοσίας» του Ιησού Χριστού στον Κήπο της Γεθσημανής.

Έτσι η Χατηριάνισσα ψάλλει: Ταις πρεσβείαις της υπεραγίας Θεοτόκου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.