Στα γαλήνια δάση της Φθιώτιδος, εκεί όπου τα μονοπάτια ανηφορίζουν προς τα μετόχια του φθιωτικού μοναχισμού, ζωντανεύει η μνήμη ενός ταπεινού κτίτορος. Ο όσιος Αγάθων αναδείχθηκε πατέρας και πρώτος ηγούμενος της ιεράς μονής που έλαβε από τους μαθητές του το ίδιο το όνομά του. Πολλά στοιχεία του βίου του δεν μας έχουν διασωθεί, όμως η ίδια η μονή στέκεται μάρτυρας της αγιότητάς του. Η μονή τιμάται στην Παναγία λόγω της θαυματουργής εικόνας της Θεοτόκου και επίσης στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, διπλή αφιέρωση που σφραγίζει το πνευματικό της ύφος.

Μετά την καθίζηση πλησιόχωρης παλαιότερης μονής και την ανεύρεση της ιερής εικόνας από τον όσιο, ο ίδιος έκτισε με τα χέρια του τη νέα σημερινή μονή. Σύμφωνα με νεότερες έρευνες, ο βίος του οσίου Αγάθωνος συνδέεται στενά με τον βίο του εξ Υπάτης οσίου Αθανασίου του Μετεωρίτη. Ο Αγάθων ακολούθησε τον όσιο Αθανάσιο στο Άγιο Όρος και συναριθμείται μαζί με τους Αγιορείτες οσίους. Ο χρόνος της ακμής του ορίζεται στον δέκατο τέταρτο αιώνα, εποχή πνευματικής άνθησης για τον αθωνικό και φθιωτικό μοναχισμό.

Το έτος χίλια εννιακόσια πενήντα εννέα, σε ανασκαφές στη νότια πλευρά του Καθολικού, βρέθηκαν ο τάφος του οσίου και τα χαριτόβρυτα τίμια λείψανά του. Η αρχαιότερη εικόνα του διασώζεται σε τοιχογραφία του δέκατου έκτου αιώνα, στο παρεκκλήσι του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, η οποία μαρτυρεί τη συνεχή ευλάβεια. Σήμερα η φημισμένη μονή του οσίου παραμένει κεντρική μορφή και πανρουμελιωτικό θεομητορικό προσκύνημα, ταις πρεσβείαις του αγίου Αγάθωνος, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.