Η Πρώτη Ανακομιδή των Λειψάνων του Αγίου Μητροφάνη Βορονεζίας

Μια σιγανή φωνή μέσα στο κελί του αρχιεπισκόπου Αντωνίου ψιθύρισε τα λόγια «μην παραβείς την παρακαταθήκη μου» την παραμονή της μεγάλης ανακομιδής. Λίγο πριν, ένας άγνωστος μοναχός είχε αφήσει στα χέρια του το μοναχικό σχήμα, λέγοντας πως σύντομα θα χρειαστεί. Ο Άγιος Μητροφάνης, πρώτος επίσκοπος Βορονεζίας, εκοιμήθη την εικοστή τρίτη Νοεμβρίου του χίλια επτακόσια τρία, με το όνομα Μακάριος στο μέγα σχήμα. Από την ημέρα του θανάτου του, η πόλη της Βορονεζίας τον τιμούσε με βαθιά ευλάβεια και θερμή προσευχή.

Οι διάδοχοί του στην επισκοπική έδρα θεωρούσαν ιερό χρέος να μνημονεύουν κάθε χρόνο τον πρώτο ποιμενάρχη του ποιμνίου τους. Μαζί με εκείνον τιμούσαν και τους γονείς του, τον ιερέα Βασίλειο και τη Μαρία, σε ξεχωριστή μνήμη. Οι πιστοί της Βορονεζίας και των γύρω περιοχών συνέρρεαν στον καθεδρικό ναό του Ευαγγελισμού, όπου τελούνταν τρισάγια στον τάφο του. Ο ίδιος ο άγιος είχε ζητήσει πεθαίνοντας να γίνονται προσευχές για την ψυχή του, αφήνοντας έτσι μια ζωντανή παράδοση μνήμης.

Όσο ζούσε ακόμη, είχε χτίσει στον καθεδρικό ναό ένα παρεκκλήσι προς τιμήν του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, του προστάτη του αγίου. Σε εκείνο το παρεκκλήσι, ένας ξεχωριστός ιερέας τελούσε τη Θεία Λειτουργία για την ανάπαυση της ψυχής του οσίου ιεράρχη. Οι επόμενες γενιές, αν και δεν γνώρισαν προσωπικά τον άγιο, διατήρησαν ζωντανή τη μνήμη του με αδιάλειπτη ευλάβεια και βαθιά πίστη. Η αγιότητα του πρώτου ιεράρχη της επισκοπής επιβεβαιώθηκε από τα άφθαρτα λείψανά του, που φανερώθηκαν σε επανειλημμένες μετακομιδές.

Το έτος χίλια επτακόσια δεκαοκτώ, ο μητροπολίτης Βορονεζίας Παχώμιος αποφάσισε την ανέγερση νέου καθεδρικού ναού στη θέση του παλαιού. Έδωσε εντολή να κατεδαφιστεί ο παλιός ναός του Ευαγγελισμού, ώστε να ξεκινήσει η οικοδομή του καινούργιου. Το σώμα του Αγίου Μητροφάνη μεταφέρθηκε προσωρινά στον ναό της Άφλεκτης Βάτου, για να φυλαχθεί με ευλάβεια. Το χίλια επτακόσια τριάντα πέντε, τα λείψανα μεταφέρθηκαν στον νέο καθεδρικό ναό, και πάλι παρατηρήθηκε η αφθαρσία τους.

Στον τόπο της ταφής του αγίου τελούνταν τακτικά μνημόσυνα από τους κληρικούς και τους πιστούς. Μέχρι το χίλια οκτακόσια είκοσι είχε γίνει φανερό ότι το πλήθος των προσκυνητών αυξανόταν ραγδαία. Όλο και περισσότεροι κατέφθαναν στη Βορονεζία, ζητώντας τη μεσιτεία και τη χάρη του οσίου ιεράρχη. Παράλληλα, πληθαίνανε τα σημεία της θείας χάριτος που εκδηλώνονταν στον τάφο του αγίου με θαυμαστούς τρόπους. Ο αρχιεπίσκοπος Βορονεζίας Αντώνιος ο δεύτερος υπέβαλε επανειλημμένες αναφορές προς την Ιερά Σύνοδο σχετικά με τα θαύματα.

Παρακαλούσε να εκδοθεί επίσημη απόφαση για τη διακήρυξη της αγιότητας του πρώτου επισκόπου της Βορονεζίας. Η Ιερά Σύνοδος όρισε τότε να καταγράφονται με ακρίβεια όλα τα θαύματα που γίνονταν στον τάφο του αγίου. Το χίλια οκτακόσια τριάντα ένα, ο αρχιεπίσκοπος Αντώνιος είδε με τα μάτια του το άφθαρτο σώμα του οσίου ιεράρχη. Μαζί του βρίσκονταν τα μέλη της συνοδικής επιτροπής, ο αρχιεπίσκοπος Γιαροσλάβλ Ευγένιος και ο αρχιμανδρίτης Ερμογένης. Ο Ερμογένης ήταν ηγούμενος της μονής του Σωτήρος Ανδρόνιεφ στη Μόσχα και συμμετείχε στην εξέταση των ιερών λειψάνων.

Όλοι πείστηκαν για τη θαυματουργική μεσιτεία του Αγίου Μητροφάνη ενώπιον του θρόνου του Θεού. Η Ιερά Σύνοδος εξέδωσε τότε την απόφαση που τον κατέτασσε επίσημα στη χορεία των Αγίων της Εκκλησίας. Από τότε η Ρωσική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του δύο φορές τον χρόνο με μεγάλη ευλάβεια και πνευματική χαρά. Η εικοστή τρίτη Νοεμβρίου είναι η ημέρα της κοιμήσεώς του και η εβδόμη Αυγούστου της επίσημης δοξολογίας του. Ο αρχιεπίσκοπος Αντώνιος ο δεύτερος, που ποίμανε τη Βορονεζία από το χίλια οκτακόσια είκοσι επτά έως το χίλια οκτακόσια σαράντα έξι, θέσπισε τρεις ακόμη εορτές προς τιμήν του αγίου.

Η τετάρτη Ιουνίου ορίστηκε ως ημέρα του συνωνύμου του, Αγίου Μητροφάνους Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως. Η δευτέρα Απριλίου τιμούσε την ημέρα της χειροτονίας του ως επισκόπου, που έγινε το χίλια εξακόσια ογδόντα δύο. Η ενδεκάτη Δεκεμβρίου ορίστηκε για τη μετακομιδή των λειψάνων του, που πραγματοποιήθηκε το χίλια οκτακόσια τριάντα ένα. Ο Άγιος Μητροφάνης άφησε πίσω του και μια πολύτιμη Πνευματική Διαθήκη, που σώζεται μέχρι σήμερα. Το πρωτότυπο φυλάσσεται στο Κρατικό Ιστορικό Μουσείο, με την αυθεντική υπογραφή του ίδιου του αγίου ιεράρχη.

Η υπογραφή αναφέρει ότι η πνευματική αυτή υπαγόρευση βεβαιώνεται από τον επίσκοπο Βορονεζίας Μητροφάνη. Στο εσωτερικό του κάτω εξωφύλλου υπάρχει επιγραφή του δεκάτου ογδόου αιώνα, που εξηγεί την προέλευση του βιβλίου. Αναφέρει ότι πρόκειται για τη διαθήκη του σχημαμοναχού Μακαρίου, γραμμένη στη θεοφύλακτη πόλη της Βορονεζίας. Σημειώνει επίσης ότι ο όσιος εκοιμήθη την εικοστή τρίτη Νοεμβρίου και ετάφη την τετάρτη Δεκεμβρίου του χίλια επτακόσια τρία.

Την παραμονή της ανακομιδής των ιερών λειψάνων, ο αρχιεπίσκοπος Αντώνιος πήγε στον ναό για να ετοιμάσει τα νέα άμφια. Σκόπευε να τα τοποθετήσει επάνω στα άφθαρτα λείψανα του οσίου ιεράρχη, σύμφωνα με την επισκοπική τάξη και τιμή. Ξαφνικά όμως ένιωσε τέτοια αδυναμία, ώστε μόλις μπορούσε να περπατήσει μέσα στο κελί του. Ταραγμένος από αυτή την αναπάντεχη εξάντληση, κάθισε και σκεφτόταν τι μπορεί να σημαίνει το παράξενο σημάδι. Τότε άκουσε μια σιγανή φωνή που του είπε καθαρά να μην παραβεί την παρακαταθήκη του οσίου.

Στην αρχή δεν κατάλαβε τα λόγια αυτά και συνέχισε να σκέφτεται τα δικά του σχέδια για την τελετή. Συγκέντρωσε τις δυνάμεις του και άνοιξε το ντουλάπι όπου φυλάσσονταν τα επισκοπικά άμφια του αγίου. Εκεί όμως αντίκρισε το μοναχικό σχήμα, που λίγο πριν είχε φέρει ένας άγνωστος μοναχός με ταπείνωση. Ο μοναχός εκείνος του το είχε εμπιστευθεί, λέγοντάς του πως σύντομα θα γινόταν απαραίτητο για κάποια ιερή χρήση. Βλέποντας λοιπόν το μοναχικό σχήμα μπροστά του, ο ιεράρχης κατάλαβε επιτέλους το νόημα της θείας φωνής.

Τα λόγια «μην παραβείς την παρακαταθήκη μου» ήταν η ίδια η θέληση του Αγίου Μητροφάνη προς τον αρχιεπίσκοπο. Ο όσιος δεν ήθελε να ντυθούν τα λείψανά του με επισκοπικά άμφια, αλλά με το ταπεινό μοναχικό σχήμα. Με αυτόν τον τρόπο και με την άκρα ταπείνωσή του φανέρωσε τον βαθύ πνευματικό δεσμό με τον προστάτη του, τον Άγιο Μακάριο του Ουνζένσκ.