Στα παγωμένα δάση του Ροσλάβλ ο νεαρός Αλέξανδρος ζούσε τη σιωπή σαν διαρκή προσευχή προς τον Κύριο. Γεννήθηκε το χίλια επτακόσια ενενήντα πέντε στην πόλη Ρομανόφ της επαρχίας Γιαροσλάβλ, μέσα σε ευλαβική και πολυμελή οικογένεια εμπόρων. Ο πατέρας του ονόμαζε όλα τα παιδιά σύμφωνα με τον άγιο της όγδοης ημέρας μετά τη γέννησή τους, και έτσι ο μελλοντικός Αντώνιος βαπτίστηκε Αλέξανδρος, προς τιμήν του ιερομάρτυρα Αλεξάνδρου επισκόπου Ρώμης. Από τα μικρά του χρόνια απέφευγε τα θορυβώδη παιχνίδια των άλλων παιδιών και έδειχνε μια έλξη βαθιά και αληθινή για τη μοναχική ζωή.

Όταν τα μεγαλύτερα αδέλφια του Τιμόθεος και Ιωνάς εισήλθαν στη Μονή Σαρώφ, του έστελναν πνευματικά βιβλία τα οποία διάβαζε με ζήλο. Σε ηλικία μόλις δεκατριών ετών έγραψε στα αδέλφια ότι επιθυμούσε να γίνει μοναχός, όπως ακριβώς εκείνοι. Η ζωή τον δοκίμασε σκληρά με αρρώστιες και ατυχήματα, και κινδύνεψε να χάσει τη ζωή του δέκα ολόκληρες φορές. Αργότερα δούλεψε στη Μόσχα κοντά στον έμπορο Καρπίσεφ, για τον οποίον είχαν εργαστεί και τα μεγαλύτερα αδέλφια του.

Όταν εισέβαλε στη Ρωσία ο Ναπολέων, ο νεαρός Αλέξανδρος αιχμαλωτίστηκε από Γάλλους στρατιώτες, ληστεύτηκε και κρατήθηκε δέκα ημέρες δέσμιος. Παρηγορούνταν τότε από τα λόγια του ιερού Χρυσοστόμου, ότι κάθε επίγεια οδύνη είναι μηδαμινή μπροστά στα αιώνια βάσανα της κολάσεως. Όταν βρήκε ευκαιρία, διέφυγε νύχτα μέσα από δάση και βάλτους, και τελικά συνάντησε στο Ροσλάβλ τον αδελφό του πατέρα Μωυσή. Δίπλα στον αδελφό του Μωυσή, ο Αλέξανδρος έμεινε είκοσι τέσσερα συνεχόμενα έτη μέσα στη μοναχική σιωπή του δάσους, αφιερωμένος ολοκληρωτικά στην άσκηση.

Έγινε δόκιμος και σηκωνόταν τα μεσάνυχτα για τις ακολουθίες, μαθαίνοντας απέξω ολόκληρο το εκκλησιαστικό Τυπικό της Εκκλησίας. Αντέγραφε πατερικά κείμενα με το χέρι του, στεκόμενος όρθιος από βαθύ σεβασμό προς τα ιερά αυτά βιβλία. Από την παρατεταμένη ορθοστασία τα πόδια του πληγώθηκαν σοβαρά και του προξενούσαν διαρκή πόνο για όλη του τη ζωή. Έκοβε ξύλα, κουβαλούσε νερό, καλλιεργούσε τον λαχανόκηπο και τηρούσε ακέραιο τον καθημερινό κανόνα της προσευχής του.

Το χίλια οκτακόσια είκοσι κουρεύτηκε μοναχός από τον πατέρα Αθανάσιο και έλαβε το νέο όνομα Αντώνιος. Το επόμενο έτος ο επίσκοπος Φιλάρετος του Καλούγκα κάλεσε τους αδελφούς να ιδρύσουν σκήτη ησυχαστική στη Μονή της Όπτινα. Έφτασαν εκεί το χίλια οκτακόσια είκοσι ένα και διάλεξαν τόπο μερικές εκατοντάδες μέτρα ανατολικά της μονής, μέσα στο δάσος. Καθάρισαν τη γη από τα δέντρα με τα ίδια τους τα χέρια, και έχτισαν κελί και ναό προς τιμήν του Τιμίου Προδρόμου.

Όταν ο αδελφός του Μωυσής έγινε ηγούμενος της Όπτινα, ο Αντώνιος ανέλαβε υπεύθυνος της σκήτης για δεκατέσσερα ολόκληρα έτη με σύνεση. Δεχόταν ξένους και επισκέπτες, καθάριζε μονοπάτια, υπηρετούσε στις ακολουθίες και έπινε το πικρό μαύρο ψωμί της τράπεζας με ταπεινή χαρά. Το χίλια οκτακόσια τριάντα εννέα ο επίσκοπος Νικόλαος του Καλούγκα τον διόρισε ηγούμενο στη Μονή Μαλογιαροσλάβετς, παρά τη μεγάλη του απροθυμία. Παρά τη βαθιά λύπη του για τον αποχωρισμό από την Όπτινα, υπάκουσε στο νέο διορισμό με βαθιά ταπείνωση και υπακοή.

Εκεί η ζωή ήταν θορυβώδης σαν μέσα σε πολυσύχναστη πόλη, και οι μοναχοί δεν είχαν την ίδια ομοψυχία. Οι αρρώστιες τον περιόριζαν διαρκώς και αναγκαζόταν να δίνει τις εντολές του μέσω άλλων αδελφών της μονής. Ένα βράδυ του εμφανίστηκε σε όνειρο ο άγιος Μητροφάνης του Βορόνεζ, τον ευλόγησε και του είπε να εργάζεται με προσευχή. Το χίλια οκτακόσια πενήντα τρία ο επίσκοπος Γρηγόριος τον απάλλαξε από τα καθήκοντα και επέστρεψε επιτέλους στη λατρευτή του Όπτινα.

Σε δώδεκα χρόνια ησυχίας δεχόταν επισκέπτες, διάβαζε ακούραστα τα πατερικά και χάρισε δύο χιλιάδες βιβλία στη βιβλιοθήκη της μονής. Το πρόσωπό του ακτινοβολούσε θεϊκή χάρη όταν λειτουργούσε, και όσοι τον έβλεπαν αισθάνονταν βαθιά αλλοίωση και κατάνυξη στην ψυχή τους. Λίγο πριν την κοίμηση δέχτηκε το Μέγα Σχήμα και ζήτησε να ραντίσουν το κελί του με αγιασμό των Θεοφανείων. Παρέδωσε το πνεύμα ειρηνικά ύστερα από έντονη προσευχή, με τρεις βαθιούς και τελευταίους στεναγμούς προς τον Κύριο.

Ταις πρεσβείαις του οσίου Αντωνίου της Όπτινα, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.