Ποιμένας ἄγρυπνος καὶ προσφυγικὴ ράβδος Μωυσέως ἀναδείχθηκε ὁ ἅγιος Γρηγόριος Καλλίδης, ὁ ὁποῖος ὁδήγησε τὸν θρακικὸ λαό του στὴν ἐλευθερία μέσα ἀπὸ τὴν φωτιὰ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Γεννήθηκε στὶς εἴκοσι τέσσερις Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια σαράντα τέσσερα μετὰ Χριστόν, στὸ χωριὸ Κούμβαο τῆς ἐπαρχίας Ἡρακλείας. Ἡ πατρίδα του ἀνῆκε στὴν εὐλογημένη Ἀνατολικὴ Θράκη, στὰ ἁγιοτόκα ἐδάφη ποὺ ἀνέδειξαν τόσους ἁγίους καὶ ὁμολογητές. Οἱ εὐλαβέστατοι γονεῖς του Ἰωάννης καὶ Εὐφροσύνη τὸν ἀνέθρεψαν στὴν χριστιανικὴ ὀρθόδοξη πίστη καὶ στὴν ἁγία ἀγάπη τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ.

Ἀπὸ μικρὸς ἔδειξε φυσικὴ κλίση πρὸς τὴν ἱερωσύνη, καὶ ἔτσι προσλήφθηκε στὴν ὑπηρεσία τοῦ Μητροπολίτη Σηλυβρίας Μελετίου. Ὁ Μελέτιος ἀργότερα μετατέθηκε στὴν ἁγιοτόκο Μητρόπολη Σερρῶν, καὶ ἔδωσε στὸν νεαρὸ Γρηγόριο τὸν πρῶτο βαθμὸ τῆς ἱερωσύνης. Στὶς εἴκοσι ἕξι Φεβρουαρίου τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια ἑξήντα δύο χειροτονήθηκε διάκονος ὁ μέλλων ἅγιος ἀρχιερέας. Φοίτησε ἐπιμελῶς στὰ λαμπρὰ ἑλληνικὰ ἐκπαιδευτήρια τῶν Σερρῶν, μὲ διευθυντὴ τὸν Ἰωάννη Πανταζίδη, τὸν μετέπειτα ἑλληνιστὴ καθηγητὴ τοῦ Πανεπιστημίου.

Ὁλοκλήρωσε τὶς πρῶτες ἐκκλησιαστικὲς θεολογικὲς σπουδές του στὴ φερώνυμη Ριζάρειο Ἐκκλησιαστικὴ Σχολὴ τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου ἐκπαιδευόταν λαμπρὰ. Συνέχισε στὴν Θεολογικὴ Σχολὴ τοῦ Ἐθνικοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ὅπου ὁλοκλήρωσε τὴν ὑψηλὴ ἐπιστημονικὴ θεολογικὴ ἐκπαίδευσή του. Στὴν Ἀθήνα ὁ Μητροπολίτης Θεόφιλος Βλαχοπαπαδόπουλος τὸν προεχείρισε σὲ ἀρχιδιάκονό του, ἐκτιμῶντας ἰδιαιτέρως τὴν προσωπικότητα καὶ τὰ σπάνια προσόντα του. Ἔτσι ὁ νεαρὸς ἀρχιδιάκονος Γρηγόριος ἔλαβε μέρος στὴ μεγάλη δοξολογία τῆς ὑποδοχῆς τῆς νύμφης βασιλίσσης Ὄλγας στὴν πρωτεύουσα.

Κατὰ τὸ ἔτος χίλια ὀκτακόσια ἑβδομῆντα τρία ὁ Γρηγόριος βρισκόταν στὴν Ραιδεστὸ ὡς σχολάρχης τοῦ ἑλληνικοῦ γυμνασίου τῆς πόλεως. Τὸ ἑπόμενο ἔτος ἀνέλαβε ἐπίσημα τὰ καθήκοντα τοῦ πρωτοσυγκέλλου τοῦ Μητροπολίτη Ἡρακλείας Πανάρετου, καὶ συγχρόνως διακονοῦσε ὡς ἱεροκήρυκας. Στὶς εἴκοσι τέσσερις Μαρτίου τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια ἑβδομῆντα πέντε χειροτονήθηκε ἐπίσκοπος Ναζιανζοῦ, λαμβάνοντας τὸν τρίτο βαθμὸ τῆς ἱερωσύνης. Ὡς βοηθὸς ἐπίσκοπος τοῦ Μητροπολίτη Ἡρακλείας, μὲ πολλὴ σύνεση καὶ φρόνηση, διαφύλαξε τὴν Ραιδεστὸ ἀπὸ μεγάλη ἐπιδρομὴ Κιρκασίων.

Ἡ ἐπιδρομὴ αὐτὴ τῶν σαράντα πέντε χιλιάδων Κιρκασίων ἔγινε κατὰ τὸν Ρωσοτουρκικὸ πόλεμο, καὶ ἡ πόλη σώθηκε ὥσπου νὰ φτάσουν οἱ Ρῶσοι. Ἡ διακονία του ἀνέδειξε τὶς διπλωματικὲς καὶ διαπραγματευτικές του ἱκανότητες, καθὼς καὶ τὴν ἐνεργὸ μέριμνά του γιὰ τὸ ποίμνιο. Στὰ δύσκολα χρόνια τοῦ βουλγαρικοῦ ἐξαρχικοῦ σχίσματος, τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο τὸν ἀπέστειλε στὴν Ἀνδριανούπολη ὡς ἔξαρχο. Ἀνέλαβε αὐτὴν τὴν ἀποστολὴ μετὰ τὶς βιαιότητες ποὺ ὑπέστη ὁ Μητροπολίτης Διονύσιος ὁ πέμπτος, ὁ μετέπειτα Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης.

Στὶς δώδεκα Μαΐου τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια ἑβδομῆντα ἐννέα ἐξελέγη Μητροπολίτης Τραπεζοῦντος ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Ἰωακεὶμ τὸν τρίτο. Ποίμανε γιὰ πέντε ὁλόκληρα χρόνια τὴν εὐλογημένη ἐπαρχία τῆς ἁγιοτόκου Τραπεζοῦντος, ἀναδεικνυόμενος ἄξιος διάδοχος τῶν προκατόχων του. Λάμπρυνε τὸν μητροπολιτικὸ θρόνο τῶν Κομνηνῶν τῆς ἁγιοτόκου Τραπεζοῦντος, ἐπιμελούμενος τὴν περιφρούρηση τοῦ ποιμνίου του ἀπὸ τὶς τουρκικὲς ἐπιθέσεις. Ἐργάστηκε ἀκόμη φιλόπονα γιὰ τὴ μείωση τῆς βαριᾶς φορολογίας τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν, ποὺ τοὺς ἐξαντλοῦσε οἰκονομικά.

Ἀποκατέστησε τὴν εἰρήνη καὶ τὴν ὁμόνοια ἀνάμεσα στὰ μέλη τοῦ ποιμνίου του, καὶ ἀνασυνέταξε τοὺς κοινοτικοὺς κανονισμοὺς τῶν ὀρθοδόξων Ρωμηῶν. Στὶς εἴκοσι ἐννέα Δεκεμβρίου τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια ὀγδόντα τέσσερα ἐξελέγη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, μιᾶς ἀπὸ τὶς πιὸ μεγάλες ἑλληνικὲς μητροπόλεις τῆς ἐποχῆς. Ἡ ἐνθρόνισή του στὴ συμπρωτεύουσα Θεσσαλονίκη ἔγινε στὶς εἴκοσι Μαρτίου τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια ὀγδόντα πέντε, μέσα σὲ κλίμα μεγάλου ἐνθουσιασμοῦ τοῦ ποιμνίου. Ἡ ἀρχιερατεία του στὴν ἁγιοτόκο πόλη τῆς Θεσσαλονίκης συνέπεσε χρονικὰ μὲ τὴν κορύφωση τοῦ τοπικοῦ κοινοτικοῦ ζητήματος.

Συντεχνιακοὶ ἡγέτες ζητοῦσαν ἐπίμονα νὰ ἀλλάξουν τοὺς ὅρους τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, καὶ ξέσπασαν διαμάχες ποὺ τάραξαν τὴν εὐλογημένη μητρόπολη. Ὁ Μητροπολίτης Γρηγόριος τάχθηκε γενναῖα στὸ πλευρὸ τῶν ἀσθενεστέρων ταξεων τῆς Θεσσαλονίκης, τῶν συντεχνιτῶν ποὺ ἀδικοῦνταν. Ἐξαιτίας αὐτῆς τῆς δίκαιης στάσεώς του ὑπέστη συκοφαντίες ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους, καὶ κυκλοφόρησε ἐναντίον του ἀνώνυμος ρυπαρὸς λίβελος. Στὶς εἴκοσι ἐννέα Ἀπριλίου τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια ὀγδόντα ἐννέα τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο τὸν ἀθώωσε πανηγυρικὰ ἀπὸ ὅλες τὶς συκοφαντίες.

Οἱ συκοφάντες κατήγοροί του δὲν προσῆλθαν καθόλου στὴ μεγάλη ἐκκλησιαστικὴ δίκη ποὺ ἔγινε ἐπισήμως στὴν Κωνσταντινούπολη. Ὁ ἁγιότατος ἀνεξίκακος ἀρχιερέας, μετὰ τὴν δικαίωσή του, παρέμεινε στὴν Κωνσταντινούπολη χωρὶς νὰ θελήσει νὰ ἐπιστρέψει στὴ Θεσσαλονίκη. Παραιτήθηκε ἑκουσίως ἀπὸ τὸν θρόνο τῆς Θεσσαλονίκης, θέτοντας τὸν ἑαυτό του στὴ διάθεση τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Στὶς εἴκοσι ὀκτὼ Σεπτεμβρίου τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια ὀγδόντα ἐννέα ἐξελέγη ξανὰ Μητροπολίτης Ἰωαννίνων, ἀρχιερέας τῆς ἠπειρωτικῆς Ἑλλάδος.

Ποίμανε καὶ ἐκείνη τὴν ἐπαρχία μὲ τὴν ἴδια ἀφοσίωση καὶ ἁγιότητα ποὺ τὸν χαρακτήριζε σὲ ὅλη τὴν πορεία του. Κατὰ τὸν Ἑλληνοτουρκικὸ πόλεμο τοῦ ἔτους χίλια ὀκτακόσια ἐνενῆντα ἑπτὰ προφύλαξε τὴν πόλη τῶν Ἰωαννίνων ἀπὸ τὶς τουρκικὲς βιαιότητες. Γιὰ τὴν ἀνδρεία στάση του τιμήθηκε ἀπὸ τὸν διάδοχο Κωνσταντῖνο μὲ τὸ παράσημο τῶν ἀνωτέρων ταξιαρχῶν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. Παράλληλα τιμήθηκε ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα τῆς Ρωσίας μὲ τὸν μεγαλόσταυρο τῆς Ἁγίας Ἄννας, καὶ ἀπὸ τὸν ἡγεμόνα τοῦ Μαυροβουνίου μὲ τὸν μεγαλόσταυρο Δανιήλου.

Διετέλεσε συνοδικὸς ἀρχιερέας ἐπὶ τῶν Πατριαρχῶν Νεοφύτου τοῦ ὀγδόου, Κωνσταντίνου τοῦ πέμπτου καὶ Ἰωακείμ τοῦ τρίτου τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Στὶς εἴκοσι δύο Μαΐου τοῦ ἔτους χίλια ἐννιακόσια δύο ὁ Πατριάρχης Ἰωακεὶμ τὸν προεβίβασε στὴ γεροντικὴ Μητρόπολη Ἡρακλείας καὶ Ραιδεστοῦ. Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἡρακλείας, ποὺ ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν πρωτόκλητο ἀπόστολο Ἀνδρέα, ἦταν ἡ πρώτη Μητρόπολη τῆς Θράκης. Σὲ αὐτὴν ὑπαγόταν ἀρχικὰ καὶ ἡ ἐπισκοπὴ τοῦ Βυζαντίου, ἡ μετέπειτα Κωνσταντινούπολη ποὺ ἔγινε Νέα Ρώμη.

Στὴν τέταρτη Οἰκουμενικὴ Σύνοδο τῆς Χαλκηδόνος τοῦ ἔτους τετρακόσια πενῆντα ἕνα ἡ Κωνσταντινούπολη ἀνυψώθηκε σὲ Νέα Ρώμη. Στὰ πρῶτα χρόνια τῆς ἀρχιερατείας του στὴν Ἡρακλεία ἀνεκόμισε καὶ παρέδωσε στοὺς Οὕγγρους τὰ ἱερὰ ὀστᾶ τοῦ πρίγκιπα Φραγκίσκου τῆς Τρανσυλβανίας. Στὴ Ραιδεστὸ κατέθεσε τὸν θεμέλιο λίθο τοῦ Θρακικοῦ Φιλεκπαιδευτικοῦ Συλλόγου τὸ ἔτος χίλια ὀκτακόσια ἑβδομῆντα τρία, καὶ ἵδρυσε σχολεῖα παρθεναγωγείου καὶ ἀρρεναγωγείου. Ἀγόρασε τὴν οἰκία Γιάγκου καὶ τὴ δώρισε ὡς Μητροπολιτικὸ μέγαρο στὴν κοινότητα Ραιδεστοῦ, μὲ τὸν ὅρο νὰ συντηρεῖται τὸ σχολικὸ ταμεῖο.

Ἡ ἑλληνικὴ κοινότητα τῆς Ραιδεστοῦ τὸν ἀνακήρυξε Μέγα Εὐεργέτη της, χαράσσοντας τὸ ὄνομά του στὸν ἐπίσημο κοινοτικὸ κώδικα. Στὴν πενταετία ἀπὸ τὸ ἔτος χίλια ἐννιακόσια δύο ἕως χίλια ἐννιακόσια ἑπτὰ ὁ ἅγιος προφύλαξε τὴν ἐπαρχία του ἀπὸ τὸν κίνδυνο τῆς Οὐνίας. Συγχρόνως ἀντιμετώπισε δραστήρια καὶ τὴν ἐπικίνδυνη δράση τῶν Βουλγάρων ἐξαρχικῶν, ποὺ ἀπειλοῦσαν τὴν ἑνότητα τοῦ ὀρθοδόξου ποιμνίου. Συνεργάστηκε ἁρμονικὰ μὲ τοὺς ντόπιους Ἀρμενίους, Τούρκους καὶ Ἰουδαίους τῆς πόλεως, γιὰ νὰ μὴ δεινοπαθήσει ἡ Ραιδεστὸ ἀπὸ τὶς διαμάχες.

Στὶς ἑπτὰ Ἰουλίου τοῦ ἔτους χίλια ἐννιακόσια εἴκοσι ἀξιώθηκε νὰ ὑποδεχθεῖ τὸν ἐλευθερωτὴ ἑλληνικὸ στρατὸ τῆς μεραρχίας τῆς Σμύρνης. Τὴν ἑπόμενη ἡμέρα ὑποδέχθηκε τὸν νεαρὸ βασιλιὰ Ἀλέξανδρο, ζῶντας τὴν ἡμέρα τῆς ἑλληνικῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Θράκης. Διετέλεσε πρῶτο μέλος τῆς θρακικῆς ἐπιτροπῆς ὀρθοδόξων, μουσουλμάνων, Ἀρμενίων καὶ Ἰουδαίων ποὺ ὑπέβαλε τὴν εὐγνωμοσύνη τους στὸν βασιλιά. Πῆρε ἐνεργὸ μέρος στὸν ἑορτασμὸ τῶν Ἐθνικῶν Ἐπινικείων, ζῶντας τὴν χαρὰ τοῦ ἀπελευθερωμένου ἑλληνισμοῦ τῆς Θράκης.

Ὅμως οἱ δόξες αὐτὲς ἦρθαν νὰ ἀφανιστοῦν ἀπὸ τὴ μαύρη συμφορὰ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς τοῦ ἔτους χίλια ἐννιακόσια εἴκοσι δύο. Ὁ προαιώνιος ἑλληνισμὸς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης ξεριζώθηκε βίαια ἀπὸ τὶς πατρογονικές του ἁγίες ἑστίες. Ἔτσι ὁ Μητροπολίτης Γρηγόριος, σὰν ἄλλος Μωυσῆς μὲ τὴν προσφυγικὴ ράβδο, ὁδήγησε μὲ ἀσφάλεια τὸ ἐκτοπιζόμενο ποίμνιό του στὴν Ἑλλάδα. Στάθηκε ὡς μεγαλόψυχος παρήγορος τῶν ξεριζωμένων προσφύγων μέσα στὴ φοβερὴ ἐθνικὴ συμφορὰ ποὺ τὰ σάρωσε ὅλα.

Τὰ τελευταία χρόνια τῆς ζωῆς του τὰ πέρασε στὴν ἁγιοτόκο Θεσσαλονίκη ὡς σχολάζων Μητροπολίτης, χωρὶς νὰ θελήσει νὰ ἀναλάβει νέα Μητρόπολη. Στὶς δώδεκα Ἀπριλίου τοῦ ἔτους χίλια ἐννιακόσια εἴκοσι πέντε, ἡμέρα τῆς Κυριακῆς τῶν Βαΐων, ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος Ἀλεξιάδης τίμησε τὸν Γρηγόριο. Ἡ τίμια αὐτὴ τιμητικὴ τελετὴ ἔγινε μὲ ἀφορμὴ τὴ συμπλήρωση πενῆντα ἐτῶν θεοφιλοῦς καὶ ἐθνωφελοῦς ἀρχιερατείας, στὴν παρουσία πολλῶν ἁγιωτάτων ἱεραρχῶν. Παραστάθηκαν ὁ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Κωνσταντῖνος, Μητροπολίτες τοῦ Πατριαρχείου, ἐκπρόσωποι τῆς Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

Ἡ τελετὴ ἔγινε στὸν ἱερὸ ναὸ τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, μὲ τὴν παρουσία πολλῶν στρατιωτικῶν καὶ τοπικῶν ἀρχόντων τῆς συμπρωτεύουσας. Ὁ Μητροπολίτης Γρηγόριος, μετὰ ἀπὸ σύντομη ἀσθένεια, ἄφησε τὴν τελευταία πνοή του τὰ μεσάνυχτα τῆς Πέμπτης εἴκοσι τρίτης Ἰουλίου. Ἡ μακαρία κοίμησή του συνέβη τὸ ἔτος χίλια ἐννιακόσια εἴκοσι πέντε, σὲ προχωρημένη πλέον γεροντικὴ ἡλικία. Ἡ ἐξόδιος ἀκολουθία του ἔγινε μὲ περισσὴ μεγαλοπρέπεια ἀπὸ τὸν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιο μαζὶ μὲ ἄλλους ἀρχιερεῖς.

Παραστάθηκαν οἱ Μητροπολίτες Σερρῶν Κωνσταντῖνος, Σιδηροκάστρου Νεόφυτος, ὁ ἀρμένιος ἐπίσκοπος, καὶ ἐκπρόσωπος τῆς Ἀρχιρραβινείας τῆς πόλεως. Στὶς εἴκοσι Ὀκτωβρίου τοῦ ἔτους χίλια ἐννιακόσια ἑβδομῆντα ἐννέα ἔγινε ἡ ἁγία ἀνακομιδὴ τῶν τιμίων λειψάνων του. Ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Παντελεήμων ὁ δεύτερος βρῆκε τὰ λείψανα νὰ εὐωδιάζουν θαυμαστὰ καὶ νὰ ἐπιτελοῦν πλῆθος θαυμάτων. Στὶς εἴκοσι δύο Μαΐου τοῦ ἔτους δύο χιλιάδες τρία ἔγινε ἡ ἐπίσημη κατάταξη τοῦ ἁγίου στὸ ἁγιολόγιο τῆς ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.

Ταῖς πρεσβείαις τοῦ ἁγίου ἱεράρχου Γρηγορίου Καλλίδου τοῦ Νέου, Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον τὰς ψυχὰς ἡμῶν, ἀμήν.