Στην ένατη πρόταση του ιερού Συμβόλου της Πίστεως, που μας παρέδωσαν οι Άγιοι Πατέρες των δύο πρώτων Οικουμενικών Συνόδων, ομολογούμε «Μίαν, Αγίαν, Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν». Λόγω αυτής ακριβώς της καθολικότητας, η Οικουμενική Σύνοδος αποτελεί την ανώτατη πνευματική αρχή ολόκληρης της Εκκλησίας του Χριστού στην οικουμένη. Διαθέτει έτσι την αναμφισβήτητη αρμοδιότητα να επιλύει τα μεγάλα δογματικά και διοικητικά ζητήματα που ταλανίζουν την εκκλησιαστική ζωή των πιστών. Συναπαρτίζεται από αρχιερείς, ποιμένες και εκπροσώπους όλων των τοπικών Εκκλησιών της οικουμένης, δηλαδή ολόκληρου του κατοικουμένου χριστιανικού κόσμου.

Η ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζει συνολικά Επτά Άγιες Οικουμενικές Συνόδους, στις οποίες αναπτύχθηκε ολόκληρο το πλήρες σώμα του δόγματος της σώζουσας πίστεως. Σήμερα τιμώνται με ξεχωριστή ευλάβεια οι σεπτοί Πατέρες των πρώτων έξι Οικουμενικών Συνόδων, σε αρχαιότατη εορτή της εκκλησιαστικής Παραδόσεως. Η Πρώτη Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη το έτος τριακόσια είκοσι πέντε στη Νίκαια της Βιθυνίας από τον Ισαπόστολο Άγιο Κωνσταντίνο τον Μέγα. Σκοπός της ήταν η καταδίκη της κακόδοξης αιρέσεως του Αρείου, που αρνιόταν τη θεότητα του σαρκωθέντος Λόγου του Πατρός.

Στη Σύνοδο αυτή συμμετείχαν τριακόσιοι δεκαοκτώ Άγιοι Πατέρες, οι οποίοι διατύπωσαν με σαφήνεια το ομοούσιο του Πατρός και του Υιού. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίστηκε η ορθόδοξη πίστη απέναντι στον επικίνδυνο αρειανισμό μέσα από τους θεολογικούς αγώνες των Αγίων Πατέρων. Η Δεύτερη Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη το έτος τριακόσια ογδόντα ένα στην Κωνσταντινούπολη, την παλαιά πρωτεύουσα της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Συγκαλέσθηκε από τον ορθόδοξο αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Μέγα, για να αντιμετωπίσει την κακόδοξη αίρεση του Μακεδονίου που αρνιόταν τη θεότητα του Αγίου Πνεύματος.

Στη Σύνοδο συμμετείχαν εκατόν πενήντα Άγιοι Πατέρες, οι οποίοι ολοκλήρωσαν τη συγγραφή του Συμβόλου της Πίστεως, και η μνήμη της τιμάται την εικοστή δευτέρα Μαΐου. Η Τρίτη Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη το έτος τετρακόσια τριάντα ένα στην Έφεσο, αρχαία πόλη της Μικράς Ασίας με μακραίωνη χριστιανική παράδοση. Συγκαλέσθηκε από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Νεώτερο για να αντιμετωπίσει την αίρεση του Νεστορίου, ο οποίος αρνιόταν τη θεοτοκία της Παναγίας μας. Στη Σύνοδο αυτή συμμετείχαν διακόσιοι Άγιοι Πατέρες, οι οποίοι ομολόγησαν με γενναιότητα την αληθινή θεοτοκία της Υπεραγίας Παρθένου Μαρίας.

Διακήρυξαν επιπλέον ότι ο σαρκωθείς Υιός του Θεού είναι ένας και αδιαίρετος μετά τη θεία ενανθρώπιση, χωρίς διαίρεση των δύο φύσεων. Η μνήμη της Τρίτης Οικουμενικής Συνόδου τιμάται την ένατη Σεπτεμβρίου εκάστου ορθόδοξου εκκλησιαστικού έτους με αρμόζουσες πανηγυρικές ακολουθίες. Τη Σύνοδο αυτή στόλισαν με την παρουσία τους ο μέγας Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας και πολλοί άλλοι κορυφαίοι Πατέρες της εποχής εκείνης. Η ορθόδοξη πίστη της Εκκλησίας εξήλθε νικηφόρα από τους θεολογικούς αγώνες της εποχής, και η ευσέβεια στερεώθηκε ολόκληρη.

Η Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη το έτος τετρακόσια πενήντα ένα στη Χαλκηδόνα της Βιθυνίας, απέναντι από την παλαιά Κωνσταντινούπολη του γένους. Συγκαλέσθηκε από τον αυτοκράτορα Μαρκιανό, για να αντιμετωπίσει την επικίνδυνη αίρεση του Μονοφυσιτισμού που κήρυττε ότι ο Χριστός έχει μία μόνο φύση. Στη Σύνοδο αυτή συμμετείχαν εξακόσιοι τριάντα Άγιοι Πατέρες, οι οποίοι ομολόγησαν με σαφήνεια τις δύο τέλειες φύσεις του ενός Κυρίου. Διακήρυξαν ότι ο ένας Χριστός, ο Υιός του Θεού, πρέπει να δοξάζεται σε δύο φύσεις χωρίς ανάκρασιν, χωρίς σύγχυση και χωρίς αλλοίωση.

Οι δύο φύσεις είναι αναμφίβολα η θεία και η ανθρώπινη, ηνωμένες ατρέπτως και ασυγχύτως μέσα στο ένα πρόσωπο του Κυρίου. Η μνήμη της Τετάρτης Οικουμενικής Συνόδου τιμάται την δεκάτη έκτη Ιουλίου εκάστου εκκλησιαστικού έτους με ξεχωριστή ευλάβεια από όλη την Εκκλησία. Η Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη στο έτος πεντακόσια πενήντα τρία στην Κωνσταντινούπολη, υπό τον φιλόθεο αυτοκράτορα Ιουστινιανό τον Μέγα. Στη Σύνοδο συμμετείχαν εκατόν εξήντα πέντε Θεοφόροι Άγιοι Πατέρες, οι οποίοι αναθεμάτισαν τα γνωστά τρία Κεφάλαια της εποχής εκείνης.

Καταδίκασαν επίσης ονομαστικά τον Θεόδωρο Μοψουεστίας, τον Ωριγένη, τον Δίδυμο και τον Ευάγριο για τις πεπλανημένες και κακές τους δοξασίες. Οι αιρετικές αυτές διδασκαλίες αρνούνταν την ορθόδοξη πίστη στην ανάσταση των νεκρών, που είναι η ζωντανή ελπίδα ολόκληρης της Εκκλησίας μας. Η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη μεταξύ των ετών εξακόσια ογδόντα και εξακόσια ογδόντα ένα στην Κωνσταντινούπολη της παλαιάς βυζαντινής αυτοκρατορίας. Συγκαλέσθηκε υπό τον ορθόδοξο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο τον Πωγωνάτο, για να αντιμετωπίσει την επικίνδυνη αίρεση του Μονοθελητισμού της εποχής αυτής.

Στη Σύνοδο συμμετείχαν εκατόν εβδομήντα Άγιοι Πατέρες, οι οποίοι ομολόγησαν με σαφήνεια την ορθόδοξη χριστολογική διδασκαλία της Εκκλησίας. Δίδαξαν με ακρίβεια ότι πρέπει να ομολογούμε δύο φυσικές θελήσεις και δύο φυσικές ενέργειες στον σαρκωθέντα Κύριό μας Ιησού Χριστό. Η μία θέληση ή ενέργεια είναι η θεία και η άλλη είναι η ανθρώπινη φύση, σύμφωνα με τις δύο τέλειες ενυπόστατες φύσεις του ενός Κυρίου. Στη συνέχεια συγκλήθηκε η σπουδαία Πενθέκτη Σύνοδος το έτος εξακόσια ενενήντα δύο στην Κωνσταντινούπολη, υπό τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό τον Δεύτερο.

Η Σύνοδος αυτή ονομάστηκε Πενθέκτη, διότι ολοκλήρωσε τους κανόνες των δύο τελευταίων Οικουμενικών Συνόδων που είχαν προηγηθεί χρονολογικά. Έλαβε επίσης τη χαρακτηριστική ονομασία «εν Τρούλλω» από την αίθουσα του παλατιού όπου διεξήχθησαν οι σπουδαίες εργασίες της. Στους εκατόν δύο διεξοδικούς κανόνες της κωδικοποιήθηκε ολόκληρη η κανονική παράδοση της Εκκλησίας με αξιοθαύμαστη πληρότητα και θεολογική ακρίβεια. Σε αυτούς τους κανόνες βασίστηκε ολόκληρη η μεταγενέστερη βυζαντινή κανονική παράδοση, και έτσι σχηματίστηκε ο αρχαίος Νομοκάνων.

Η Εκκλησία τιμά με ξεχωριστή ευλάβεια τους Αγίους Πατέρες των Οικουμενικών Συνόδων, διότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός τους ανέδειξε ως φωστήρες της οικουμένης. Σύμφωνα με την αποστολική παράδοση, οι Σύνοδοι αυτές είναι αναμφίβολα αλάθητες, διότι λειτούργησαν με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Στις δογματικές αποφάσεις τους οι Πατέρες ξεκινούσαν πάντοτε με την αποστολική φόρμουλα: «Έδοξε τω Αγίω Πνεύματι και ημίν». Η ορθόδοξη Εκκλησία διδάσκει επίσης ότι οι Σύνοδοι αυτές αποτελούν την ανώτατη αυθεντία στη ζωή της εκκλησιαστικής κοινωνίας.

Η συνοδική αυτή αυθεντία υπερβαίνει την αυθεντία του οποιουδήποτε επί μέρους πατριάρχη ή αυτοκράτορα της εκκλησιαστικής μας παραδόσεως. Οι δογματικοί όροι των έξι πρώτων Οικουμενικών Συνόδων αποτελούν αδιάψευστα όρια για τη διαφύλαξη της καθαρότητας της ορθόδοξης πίστεως. Οι όροι αυτοί δεν πρέπει ποτέ να καταλύονται ή να αντικαθίστανται από νέες δογματικές διατυπώσεις, ανεξαρτήτως εποχής. Παραμένουν για πάντα σύγχρονοι με τη ζωντανή αποστολική Παράδοση της Εκκλησίας μας μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου.

Παράλληλα με τους δογματικούς όρους, οι Άγιοι Πατέρες διέθεσαν μεγάλη φροντίδα και για την ενίσχυση της εκκλησιαστικής πειθαρχίας και τάξης ανάμεσα στους πιστούς. Από την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο εκδόθηκαν είκοσι κανόνες, από τη Δεύτερη επτά κανόνες, από την Τρίτη οκτώ κανόνες και από την Τετάρτη τριάντα κανόνες. Η Πενθέκτη Σύνοδος συμπλήρωσε αυτό το κενό με τους εκατόν δύο διεξοδικούς κανόνες της, ολοκληρώνοντας τη συνολική κανονική κωδικοποίηση της παλαιάς Εκκλησίας. Η Εβδόμη Οικουμενική Σύνοδος, που τιμάται ξεχωριστά την Κυριακή κοντά στις ένδεκα Οκτωβρίου, δεν συμπεριλαμβάνεται σε αυτή τη μνήμη.

Συνεκλήθη το έτος επτακόσια ογδόντα επτά στη Νίκαια, υπό τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο και τη μητέρα του Ειρήνη, εναντίον της εικονομαχίας. Το γεγονός ότι η σημερινή εορτή τιμά μόνο τις πρώτες έξι Οικουμενικές Συνόδους αποδεικνύει την αρχαιότητα της σημερινής εορτής. Η μνήμη αυτή των πρώτων έξι Οικουμενικών Συνόδων εορταζόταν στην Εκκλησία ήδη πριν από την κρίση της εικονομαχίας. Με αυτόν τον τρόπο διατηρήθηκε η αρχαιότατη παράδοση της κοινής μνήμης των ορθόδοξων Πατέρων που μας παρέδωσαν την ζώσα πίστη.

Στη ζοφερή ιστορική πραγματικότητα της Εκκλησίας, οι Σύνοδοι ανέκυπταν πάντοτε για συγκεκριμένο λόγο και ουσιώδη αναγκαιότητα της εποχής. Στόχος τους ήταν πάντοτε η καταπολέμηση των ψευδών δοξασιών και η διασάφηση της ορθόδοξης πίστεως ολόκληρης της Εκκλησίας. Με τις σωσμένες δογματικές διατυπώσεις τους, οι Άγιοι Πατέρες σφράγισαν για πάντα τη δογματική παράδοση της ορθοδοξίας μας. Διδάσκουν στους πιστούς όλων των αιώνων ότι η ορθόδοξη πίστη παραμένει ζωντανή πραγματικότητα μέσα στη Σώζουσα Εκκλησία του Χριστού.

Με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και την αποστολική παρακαταθήκη διασφαλίστηκε η ακρίβεια της δογματικής διδασκαλίας ολόκληρης της Εκκλησίας. Οι Σύνοδοι παραμένουν λυχνοί φωτός μέσα στο σκοτάδι των αιρέσεων και των δογματικών παραστρατημάτων κάθε εποχής μας στους αιώνες. Με τις πρεσβείες των Αγίων Πατέρων των έξι Οικουμενικών Συνόδων οι ορθόδοξοι πιστοί ζητούν στερεότητα στην ομολογία της σώζουσας πίστεώς τους.