Άγιοι Ηλιόφωτοι της Κύπρου

Πέντε ασκητές της Κύπρου, ναυαγοί από τη Σταυροφορία, έγιναν φωτεινοί διδάσκαλοι ενός ορεινού χωριού και μαρτύρησαν για τον Χριστό από τον σκληρό ηγεμόνα. Οι Άγιοι Ηλιόφωτοι ήταν πέντε αγίοι ασκητές που έζησαν στην Κύπρο και τιμώνται μαζί στις δεκατρείς του Ιουλίου εκάστου έτους. Τα ονόματα των αγίων αυτών ήταν Ηλιόφωτος ο αρχηγός, Επαφρόδιτος, Αμμώνιος, Χουλέλαιος και Ευσθένιος, σύμφωνα με την αρχαία τοπική χριστιανική παράδοση της Κύπρου. Άλλες πηγές αναφέρουν αντίστοιχα τους Ηλιόφωτο, Αμμώνιο, Αυξουθένιο, Ευτύχιο, Ευφημιανό και Χουλελαίο ως τα πέντε ή έξι ονόματα.

Σύμφωνα με την ιστορική παράδοση, οι Άγιοι αυτοί ήταν ανάμεσα στους τριακόσιους ασκητές Αλαμάνους που ήρθαν παλαιότερα στην Κύπρο μετά τη σταυροφορική εκστρατεία. Οι Αλαμάνοι αυτοί ασκητές έφτασαν στο νησί της Κύπρου μετά τη δεύτερη μεγάλη Σταυροφορία της Δύσης της εποχής εκείνης. Όταν το πλοίο τους τσακίστηκε στα νερά της Πάφου, εξαιτίας μιας δυνατής τρικυμίας του χειμώνα, οι Αλαμάνοι αυτοί άγιοι σκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη της Κύπρου. Συνέχισαν εκεί την ασκητική ζωή τους με ζήλο πολύ στα μέρη που διάλεξαν, ζώντας απομονωμένοι από τους ανθρώπους και τη χλιδή του κόσμου.

Καθένας τους εγκαταστάθηκε σε ξεχωριστό ασκητήριο, αναλαμβάνοντας μοναχικούς αγώνες προσευχής και νηστείας στα δύσβατα κυπριακά βουνά. Οι πέντε αυτοί μακάριοι αθλητές ύστερα από αρκετή περιπλάνηση στους τόπους ανέβηκαν στο ψηλό βουνό Κορώνη της κεντρικής Κύπρου. Το βουνό αυτό βρίσκεται κοντά στο σημερινό χωριό Κάτω Μονή της κυπριακής υπαίθρου, σε ορεινή και απομακρυσμένη περιοχή του νησιού. Εκεί έστησαν το ταπεινό ασκητήριό τους μέσα σε δύο μεγάλες σπηλιές που βρήκαν κοντά στην κορυφή του ψηλού βουνού της Κύπρου.

Ο ένας από τους πέντε αυτούς ασκητές, ο Ηλιόφωτος ο αρχηγός, ήταν ιερέας και πνευματικός πατέρας των άλλων τεσσάρων ασκητών αδελφών. Από τον Ηλιόφωτο αυτόν τον πνευματικό αρχηγό πήραν και οι υπόλοιποι αδελφοί το συλλογικό όνομα Ηλιόφωτοι σε μετέπειτα χρόνια της παραδόσεως. Ο Επαφρόδιτος έγινε τότε ο βοσκός της μικρής αυτής αδελφότητας και αναλάμβανε καθημερινά τη φροντίδα των ζώων τους με προθυμία. Με τη χάρη του Θεού τα πρόβατα και οι αίγες τους πλήθαιναν καθημερινά, ακριβώς σαν άλλοτε στον μεγάλο Πατριάρχη των Εβραίων Ιακώβ.

Πλήθαιναν σφόδρα και έγιναν εκατοντάδες πολλές, πράγμα που διαπιστώνεται και σήμερα από την έκταση του χώρου της μάνδρας τους. Σώζονται μέχρι σήμερα στο χωριό Κάτω Μονή οι λεγόμενες Αγιόμανδρες των Ηλιοφώτων με τα πέτρινα γαλευτήρια του απομακρυσμένου παρελθόντος. Τα γαλευτήρια αυτά ήταν λαξευμένα πάνω στον σκληρό βράχο και τα αυλάκια μετέφεραν το γάλα από το ένα δοχείο στο άλλο. Όλη η έκταση των αγίων μάνδρων υπολογίζεται σήμερα γύρω στα δώδεκα στρέμματα γης, σύμφωνα με τις τοπικές μετρήσεις.

Πλήθαιναν συνεχώς τα κοπάδια των προβάτων, αλλά πιο πολύ πλήθαιναν τα λογικά πρόβατα του Χριστού γύρω από τους ταπεινούς αυτούς Αγίους. Πολλοί χριστιανοί έτρεχαν καθημερινά από τα γύρω μέρη κοντά στους ευλαβείς ποιμένες για να ακούσουν τα διδακτικά τους λόγια. Ζητούσαν την ευλογία τους και άκουγαν τα διδακτικά λόγια τους, τα οποία ήταν λόγια αγνά και γεμάτα ζωή πνευματική. Πιο μεγάλη χαρά ένιωθαν όμως οι πιστοί, όταν προσέρχονταν στην εκκλησιά που έκτισαν οι Άγιοι ψηλά στις ορεινές κορυφές.

Εκεί παρακολουθούσαν με προσοχή πολλή τη θεία λατρεία, που με ευλάβεια οι Άγιοι ανέπεμπαν στον Κύριο τακτικά. Η ευσέβειά τους και η κατάνυξη με την οποία τελούσαν τη Θεία Ευχαριστία συγκλόνιζαν βαθιά τις καρδιές των πιστών. Έψαλλαν τους ιερούς ύμνους με τόσο πάθος και θερμότητα ώστε ανύψωναν την ψυχή των ανθρώπων σε άλλους ουράνιους κόσμους πέρα από τη γη. Πολλοί πιστοί έβρισκαν εκεί στο ταπεινό αυτό ασκητήριο πνευματική παρηγοριά, ίαση ψυχής και απαντήσεις στις δυσκολίες της καθημερινής τους ζωής.

Όμως κάθε καλό και κάθε ζηλευτό έργο γίνεται κατά κανόνα και επίφθονο από τις σκοτεινές δυνάμεις του διαβόλου. Το πνευματικό και σωτήριο έργο των αγίων Ηλιοφώτων φθονήθηκε από τον αρχηγό του σκότους, τον αρχαίο δαίμονα και πανούργο διάβολο. Αυτή την εποχή στην Κύπρο κυβερνούσε ένας σκληρός και άπιστος ηγεμόνας ονομαζόμενος Σαβίνος που μισούσε τους χριστιανούς. Έμαθε ο σκληρός Σαβίνος για τη μεγάλη πνευματική δράση των Αγίων στα ορεινά και άναψε μέσα του ξαφνικά μεγάλος θυμός.

Χωρίς να χάσει καιρό έστειλε στρατιώτες και τους κάλεσε μπροστά του στο δικαστικό βήμα για να τους ανακρίνει σκληρά. Ο σκληρός ηγεμόνας τους ζήτησε με αγριότητα να αρνηθούν τον Χριστό και να επιστρέψουν στην ειδωλολατρία της εποχής εκείνης. Η άρνηση των Αγίων στην ασεβή πρόταση του παράνομου ηγεμόνα υπήρξε κατηγορηματική, σταθερή και χωρίς καμία υποχώρηση ή δισταγμό. Τη σταθερή ομολογία των Αγίων ακολούθησαν φοβερά και τρομερά μαρτυρικά βασανιστήρια στα ταπεινά αγιασμένα τους σώματα από τους στρατιώτες.

Τους έδειραν ανελέητα με μαστίγια, τους φυλάκισαν σκοτεινά, τους ξέσχισαν τη σάρκα με σιδερένια άγκιστρα και τέλος τους αποκεφάλισαν. Έλαβαν έτσι όλοι μαζί τον αμάραντο στέφανο του μαρτυρίου από τα χέρια του Σωτήρος Χριστού στους ουρανούς της δόξης. Οι πιστοί με πόνο και δάκρυα πολλά πληροφορήθηκαν το μαρτύριο των πνευματικών τους Πατέρων με βαθιά θλίψη. Όταν έφτασε η νύχτα, με σεβασμό και συγκίνηση μεγάλη περισυνέλεξαν τα ιερά σκηνώματά τους και τα έθαψαν στα δύο ορεινά σπήλαια.

Στο ένα σπήλαιο έθαψαν τους τρεις μάρτυρες και στο άλλο σπήλαιο τους υπόλοιπους δύο, ψάλλοντας μέσα τους με δάκρυα ευλαβικά. Τα άγια λείψανα των μακαρίων οσιομαρτύρων βρέθηκαν αργότερα μετά από αρκετά χρόνια χάρη στα πολλά θαύματα που γίνονταν. Τα θαύματά τους συνεχίζονται μέχρι σήμερα στον τόπο όπου είχαν ταφεί τα τίμια λείψανά τους κατά τη μαρτυρική κοίμησή τους. Πιστοί με βαριές και ανίατες ασθένειες θεραπεύονται μέχρι σήμερα από τις θερμές πρεσβείες των πέντε αυτών αγίων μαρτύρων της Κύπρου.

Κύριε Ιησού Χριστέ, με τις θερμές πρεσβείες των αγίων Ηλιοφώτων, χάρισέ μας πίστη ζωντανή και τόλμη ομολογίας στις δοκιμασίες.