Ὅσιος Ἀντώνιος τῶν Σπηλαίων τοῦ Κιέβου

Λαμπρὸς θεμελιωτὴς τοῦ ρωσικοῦ μοναχισμοῦ ἀνεδείχθη ὁ ὅσιος Ἀντώνιος τοῦ Κιέβου, ποὺ φώτισε τὴ ρωσικὴ γῆ μὲ τὸν ἀσκητικό του βίο. Ὁ ὅσιος Ἀντώνιος γεννήθηκε κατὰ τὸ ἔτος ἐννιακόσια ὀγδόντα τρία μετὰ Χριστὸν στὴν εὐλογημένη πόλη τοῦ Λιούμπετς, κοντὰ στὴ Τσερνίγκοβ. Στὸ ἅγιο βάπτισμά του ἔλαβε εὐλαβῶς τὸ τιμητικὸ ὄνομα Ἀντίπας, καὶ μεγάλωσε σὲ μία ἁγιασμένη οἰκογένεια εὐσεβῶν γονέων. Ἀπὸ τὰ τρυφερὰ νεαρά του χρόνια εἶχε στὴν καρδιά του τὸν θεϊκὸ φόβο τοῦ Δεσπότου Κυρίου τῶν δυνάμεων.

Ἐπιθυμοῦσε διακαῶς νὰ ἐνδυθεῖ τὸ ἁγιότατο σχῆμα τῶν μοναχῶν καὶ νὰ ἀφιερώσει ὁλόκληρη τὴ ζωή του στὸν Δεσπότη. Ὅταν ἔφθασε σὲ ὥριμη πνευματικὴ ἡλικία, ταξίδεψε μακρινὰ μέχρι τὸ ἁγιώνυμο Ὄρος Ἄθω τῶν ἀσκητῶν Πατέρων. Ἐκεῖ βρῆκε τοὺς ἁγιωτάτους πατέρες ποὺ ζοῦσαν ἀσκητικὰ καὶ ξεπερνοῦσαν τὴν ἀνθρωπίνη φύση μιμούμενοι τοὺς ἀσωμάτους ἀγγέλους. Ἡ καρδιά του φλέχθηκε ἀπὸ θερμὴ ἀγάπη πρὸς τὸν Δεσπότη Χριστὸν καὶ ἀπὸ ζῆλο ἀσκητικῆς πορείας.

Ἐπιθυμώντας νὰ ὁμοιάσει στὴ ζωή του μὲ τοὺς ἁγίους ἀθωνίτες πατέρες, μπῆκε σὲ μία ἀπὸ τὶς ἱερὲς μονές. Ἱκέτευσε τότε τὸν φωτεινὸ ἁγιορείτη ἡγούμενο νὰ τοῦ ἐπιτρέψει νὰ ἐνδυθεῖ τὸ ἁγιώτατο μοναχικὸ σχῆμα τῶν ἀγγέλων. Ὁ διορατικὸς ἡγούμενος εἶδε τὴ θαυμαστὴ μελλοντικὴ πνευματικὴ πορεία τοῦ νεαροῦ Ἀντωνίου, καὶ τὸν ἔκειρε εὐλαβῶς μοναχό. Ὁ νέος μοναχὸς ξεχώριζε σὲ ὅλους τοὺς ἀγῶνες, ἰδιαίτερα στὴν ταπεινοφροσύνη καὶ στὴν ὑπακοὴ πρὸς τοὺς πατέρες.

Δι' εὐχῶν τοῦ ὁσίου Ἀντωνίου τῶν Σπηλαίων, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν. Μετὰ ἀπὸ ἀρκετὸ διάστημα ἀσκητικῆς ζωῆς στὸ ἁγιώνυμο Ὄρος, ὁ ἡγούμενος ἔλαβε θεϊκὴ ἀποκάλυψη γιὰ τὸν Ἀντώνιο. Ὁ Δεσπότης Θεὸς ζητοῦσε νὰ ἐπιστρέψει ὁ ταπεινὸς ὅσιος στὴν πατρίδα του, γιὰ νὰ φωτίσει ἐκεῖ τοὺς πιστούς. Ὁ ἡγούμενος τὸν κάλεσε τότε καὶ τὸν ἔστειλε νὰ ἀναχωρήσει εὐλαβῶς γιὰ τὴ μακρινή του πατρίδα τὴ Ρωσία. Ὁ μακάριος Ἀντώνιος δέχθηκε τὴν εὐλογία τοῦ ἁγιορείτου ἡγουμένου σὰν θεϊκὴ ἐντολὴ καὶ ἐπέστρεψε στὴν εὐρεία ρωσικὴ γῆ.

Φθάνοντας στὴν περίφημη πόλη τοῦ Κιέβου, ξεκίνησε νὰ περιοδεύει στὰ διάφορα ὑπάρχοντα μοναστήρια ποὺ εἶχαν ἱδρυθεῖ ἀπὸ ἕλληνες μοναχούς. Ἐπισκέφθηκε ὅλα τὰ μοναστήρια ποὺ εἶχαν ἱδρυθεῖ μετὰ τὸν ἐρχομὸ τοῦ μητροπολίτου Μιχαὴλ γιὰ τὸν φωτισμὸ τῶν Ρώσων. Καμμία ὅμως ἀπὸ ἐκεῖνες τὶς μονὲς δὲν εἶχε τὴν αὐστηρὴ τάξη τῆς ἀθωνικῆς πολιτείας ποὺ ἐπιθυμοῦσε ἡ καρδιά του. Μὲ θεϊκὴ πρόνοια ὁ ὅσιος Ἀντώνιος ἀναχώρησε ἀπὸ τὸ Κίεβο γιὰ τοὺς δασωμένους λόφους κοντὰ στὸν ποταμὸ Δνείπερο.

Ἡ δασωμένη περιοχὴ κοντὰ στὸ χωριὸ Μπερέστοβο τοῦ θύμισε ζωηρὰ τὸ ἀγαπημένο του ἁγιώνυμο Ὄρος Ἄθω. Ἐκεῖ ἀνακάλυψε μία μικρὴ σπηλιὰ ποὺ εἶχε σκάψει παλαιότερα ὁ πρεσβύτερος Ἱλαρίων, μετέπειτα μητροπολίτης τοῦ Κιέβου. Στὴ σπηλιὰ ἐκείνη ὁ ὅσιος ἐγκαταστάθηκε προσευχόμενος μὲ θερμὰ δάκρυα νὰ μείνει ἡ εὐλογία τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἐκεῖ. Ζοῦσε στὴν ἀσκητικὴ σπηλιὰ μὲ ἀδιάλειπτη προσευχή, αὐστηρὴ νηστεία, ξηροφαγία καὶ συνεχῆ ἀγρυπνία πρὸς τὸν Δεσπότη Χριστόν.

Δι' εὐχῶν τοῦ ὁσίου Ἀντωνίου τοῦ Κιέβου, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν. Ἡ φήμη τῆς ἁγιωτάτης ἀσκήσεως τοῦ ὁσίου Ἀντωνίου διαδόθηκε σταδιακὰ καὶ προσέλκυσε πολλοὺς εὐλαβεῖς πιστοὺς ποὺ ἐπιθυμοῦσαν νὰ τὸν συναντήσουν. Πολλοὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἐξέφρασαν θερμὴ ἐπιθυμία νὰ συγκατοικήσουν μὲ τὸν ὅσιο γέροντα στὴν ταπεινή του ἀσκητικὴ σπηλιά. Πρῶτος μαθητὴς τοῦ ὁσίου ὑπῆρξε ὁ ἁγιώτατος Νίκων, ἕνας ἔμπειρος μοναχὸς καὶ ἱερέας τῆς ὀρθοδόξου ἐκκλησίας.

Λίγο ἀργότερα ἦρθε στὸν ὅσιο ὁ νεαρὸς εὐλαβὴς Θεοδόσιος τὸ ἔτος χίλια τριάντα δύο, σὲ ἡλικία εἴκοσι ἐτῶν. Ὁ ὅσιος Ἀντώνιος διέταξε τὸν Νίκωνα νὰ κείρει εὐλαβῶς τὸν Θεοδόσιο μοναχό, καὶ ἐκεῖνος διέπρεψε στὴν ἁγιότητα. Πολλοὶ ἀκόμη εὐλαβεῖς χριστιανοὶ προσέρχονταν στὸν ὅσιο Ἀντώνιο ζητώντας τὴ μοναχικὴ ζωὴ καὶ τὴν εὐλογία του. Ὁ ὅσιος γέροντας τοὺς δεχόταν μὲ πατρικὴ ἀγάπη, τοὺς δίδασκε τὴ μοναχικὴ ζωὴ καὶ τοὺς ἔδινε στὸν Νίκωνα γιὰ κουρά.

Ὅταν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀδελφῶν ἔφθασε τοὺς δώδεκα μοναχούς, ὁ ὅσιος ἀποφάσισε νὰ διευρύνει σημαντικὰ τὴν ἀσκητικὴ σπηλιά τους. Μὲ κοινοὺς κόπους ἔσκαψαν εὐλαβῶς μία μεγαλύτερη σπηλιά, στὴν ὁποία οἰκοδόμησαν κελλιὰ καὶ ἕναν μικρὸ ἱερὸ ναό. Ἀφοῦ τοὺς ὅρισε τὸν Βαρλαὰμ ὡς ἡγούμενο, ὁ ταπεινὸς Ἀντώνιος ἀναχώρησε μυστικὰ γιὰ νὰ συνεχίσει τὴν ἡσυχαστικὴ ἀσκησή του. Ἔσκαψε γιὰ τὸν ἑαυτό του μία νέα ἀσκητικὴ σπηλιὰ σὲ ἕναν ἄλλο μακρινὸ λόφο τοῦ Κιέβου.

Στὴ νέα ἐκείνη σπηλιὰ τοῦ ὁσίου ἄρχισαν σὺν τῷ χρόνῳ νὰ προσέρχονται καὶ ἄλλοι εὐσεβεῖς μοναχοί. Ἀνεγέρθη τότε ἕνας ταπεινὸς ξύλινος μικρὸς ναὸς πρὸς τιμὴν τῆς Κοιμήσεως τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης μας Θεοτόκου. Δι' εὐχῶν τοῦ ὁσίου Ἀντωνίου τοῦ θαυματουργοῦ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν. Ὁ ἄρχοντας Σιατοπόλκος, μετὰ τὴν κοίμηση τοῦ ἁγίου Βλαδιμήρου, ἐπιτέθηκε στὴν ἁγία Ἐκκλησία καὶ προκάλεσε φοβερὲς ταραχὲς στὴν ρωσικὴ γῆ.

Ὁ ὅσιος Ἀντώνιος ἀναγκάστηκε νὰ ἐπιστρέψει ξανὰ προσωρινὰ στὸ ἁγιώνυμο Ὄρος Ἄθω γιὰ νὰ ἀσφαλισθεῖ ἀπὸ τοὺς διῶκτες. Ὅταν ἀνέλαβε τὸν θρόνο ὁ εὐσεβέστατος Ἰαροσλάβος, ἡ ἐκκλησιαστικὴ τάξη ἀποκαταστάθηκε καὶ ὁ ὅσιος ἐπέστρεψε εὐλαβῶς στὸ Κίεβο. Ὁ νέος ἄρχοντας Ἰζιάσλαβος ἐπεδίωξε ἀργότερα νὰ τὸν διώξει ἀπὸ τοὺς δικούς του πειρασμοὺς, ὅμως ἡ εὐσεβὴς πριγκίπισσα τὸν συμβούλεψε. Ἡ εὐλαβέστατη πριγκίπισσα Πολωνέζα ζήτησε ἀπὸ τὸν σύζυγό της νὰ μὴν διώξει τοὺς εὐσεβεστάτους ταπεινοὺς μοναχούς.

Ὁ ὅσιος Ἀντώνιος ἐπέστρεψε ἔτσι στὴν ἀρχικὴ ἀσκητική του σπηλιά, ὅπου εἶχε διασκορπίσει ἤδη πολλοὺς ταπεινοὺς μαθητές του. Πολλοὶ ἀκόμη χριστιανοὶ προσέρχονταν στὴν εὐλογημένη σπηλιά του ζητώντας τὸ ἁγιώτατο μοναχικὸ σχῆμα ἀπὸ τὰ ἁγιασμένα χέρια τοῦ ὁσίου. Ὁ ταπεινὸς ὅσιος ὅρισε ὡς ἡγούμενο τὸν ταπεινὸ Θεοδόσιο, ποὺ διέπρεπε στὴν ἀρετὴ καὶ τὴν ταπείνωση. Ὁ ὅσιος Θεοδόσιος ἀναδείχθηκε ἐξαιρετικὸς πνευματικὸς ποιμένας τῶν ἀδελφῶν, ποὺ ἔφθασαν σύντομα τοὺς ἑκατὸν εὐλαβέστατους μοναχούς.

Ὁ μέγας ἄρχοντας Ἰζιάσλαβος δώρισε εὐλαβῶς τὸν λόφο τῆς ἀσκητικῆς σπηλιᾶς γιὰ νὰ ἱδρυθεῖ ἐκεῖ μεγάλη ὀρθόδοξη μονή. Ἀπὸ τὴ σπηλιὰ τοῦ ὁσίου ξεκίνησε ἔτσι ἡ φημισμένη μονὴ τῶν Σπηλαίων, ποὺ ἔγινε πρῶτο πνευματικὸ κέντρο τῆς Ρωσίας. Στὴ μονὴ τῶν Σπηλαίων ἀναγέρθηκε εὐλαβῶς ἕνας μεγαλόπρεπος καθεδρικὸς ἱερὸς ναός, μὲ θεϊκὴ συνεργία τῆς Παναγίας Δεσποίνης. Δι' εὐχῶν τοῦ ὁσίου Ἀντωνίου τοῦ θαυματουργοῦ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.

Ὁ ὅσιος Ἀντώνιος ἀξιώθηκε ἀπὸ τὸν Δεσπότη Θεὸν τοῦ θαυματουργικοῦ χαρίσματος τῶν θαυμαστῶν θεραπειῶν καὶ τῆς διορατικῆς προφητείας. Ὁ ταπεινὸς γέροντας θεράπευε διάφορες σοβαρὲς ἀσθένειες προσφέροντας ταπεινὰ τοὺς ἀρρωστους μὲ ἁπλὴ τροφὴ ἀπὸ τὸ ἀσκητικὸ κελλί του. Ἕνα θαυμαστὸ προφητικὸ γεγονὸς συνέβη ὅταν τρεῖς ρῶσοι πρίγκιπες πῆγαν στὸν ὅσιο γιὰ εὐλογία πρὶν τὴν ἐκστρατεία. Οἱ τρεῖς ἄρχοντες ἦσαν ὁ Ἰζιάσλαβος τοῦ Κιέβου, ὁ Σβιατοσλάβος τῆς Τσερνίγκοβ καὶ ὁ Βσέβολοντ τῆς Πέρεϋασλαβ.

Ὁ ὅσιος μὲ διορατικὸ χάρισμα τοὺς προφήτεψε ὅτι θὰ νικηθοῦν ἀπὸ τοὺς βαρβάρους Πετσενέγκους ἐξαιτίας τῶν ἀνομιῶν τους. Ὁ ὅσιος προέλεγε ὅτι πολλοὶ στρατιῶτες θὰ πνιγοῦν στὸ ποτάμι, ἄλλοι θὰ αἰχμαλωτιστοῦν καὶ οἱ ὑπόλοιποι θὰ θανατωθοῦν. Ἡ φοβερὴ ἁγία προφητεία ἐκπληρώθηκε ἀκριβῶς στὴν περίφημη μάχη τοῦ ποταμοῦ Ἄλτα μὲ τοὺς βαρβάρους νομάδες ἐκείνους. Ἕνας ἄλλος εὐλαβὴς ἄνδρας ὀνόματι Σίμων διασώθηκε θαυματουργικὰ ἀπὸ τὴν φοβερὴ ἐκείνη μάχη, σύμφωνα μὲ τὴν προφητεία τοῦ ὁσίου.

Ὁ Σίμων προσέφερε στὸν ὅσιο μία χρυσὴ ζώνη καὶ ἕνα χρυσὸ στεφάνι ἀπὸ τὸν προηγούμενο ἐσταυρωμένο τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ. Ζήτησε ἀπὸ τὸν ὅσιο νὰ μετρήσει μὲ τὴν τίμια αὐτὴ ζώνη τὰ θεμέλια τῆς νέας Πετσέρσκης μεγάλης ἐκκλησίας. Σὲ ἄλλη θαυμαστὴ περίσταση ὁ ὅσιος Ἀντώνιος, χωρὶς νὰ φύγει ἀπὸ τὴ μονή του, μετέβη στὴν Κωνσταντινούπολη μὲ τὸν Θεοδόσιο. Ἐκεῖ προσευχήθηκαν στὸ ναὸ τῶν Βλαχερνῶν στὴν Παναγία τὴν Δέσποινα, ἡ ὁποία τοὺς πρόσφερε χρυσὸ καὶ ἀρχιτέκτονες.

Ἀπέστειλαν τοὺς ἔμπειρους βυζαντινοὺς ἀρχιτέκτονες στὸ Κίεβο γιὰ νὰ θεμελιώσουν τὴν περίφημη πέτρινη ἐκκλησία τῶν Πετσέρσκης ἐκεῖ. Δι' εὐχῶν τοῦ ὁσίου Ἀντωνίου τοῦ διορατικοῦ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν. Ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐμφανίστηκε ἀργότερα στὸν ὅσιο Ἀντώνιο, ἐπιβεβαιώνοντας τὴν εὐλογία γιὰ τὴν ἀνέγερση τοῦ νέου περίφημου πέτρινου ναοῦ. Ὁ ὅσιος ζήτησε προφητικὰ θαυματουργικὰ σημεῖα, ἀνάλογα μὲ τοῦ προφήτη Γεδεὼν τὰ θαύματα τῆς δροσιᾶς στὸ μαλλί.

Δι' εὐχῶν του ἔπεσε δροσιὰ μόνο σὲ ἕνα συγκεκριμένο ἁγιασμένο τόπο, καὶ ξηρὸς παρέμεινε τότε ὅλος ὁ ὑπόλοιπος γύρω χῶρος. Στὸν φωτεινὸ ἐκεῖνο τόπο μετρήθηκαν θαυματουργικὰ μὲ τὴ χρυσὴ ζώνη τοῦ Σίμωνος τὰ θεμέλια τῆς νέας ἐκκλησίας. Στὸν τόπο αὐτὸ θεμελιώθηκε εὐλαβῶς ἡ θαυμαστὴ περίφημη ἐκκλησία τῶν Πετσέρσκης, ἀφιερωμένη στὴν Ὑπεραγία Δέσποινά μας Θεοτόκο. Ἡ Παναγία ἀποκάλυψε στοὺς εὐσεβεῖς ἀρχιτέκτονες ὅτι ὁ ταπεινὸς Ἀντώνιος ἔμελλε νὰ ἀναπαυθεῖ σύντομα ἐν Κυρίῳ.

Στὰ τελευταῖα του χρόνια ὁ ὅσιος Ἀντώνιος ἀσκήθηκε σὲ μία δεύτερη ἀσκητικὴ σπηλιὰ γιὰ δεκατέσσερα ἕως δεκαέξι ὁλόκληρα χρόνια. Παρηγόρησε τοὺς πνευματικοὺς ὑποτακτικούς του παιδιὰ ὑποσχόμενος ὅτι μετὰ τὴν κοίμησή του δὲν θὰ ἐγκαταλείψει τὸ ἅγιο μέρος. Ὑποσχέθηκε ἀκόμη ὅτι θὰ μεσιτεύσει μὲ τὶς πρεσβεῖες του ὥστε ὅσοι ζοῦν ἐκεῖ μὲ ἀγάπη νὰ σωθοῦν. Ὁ ὅσιος Ἀντώνιος ἐκοιμήθη εἰρηνικὰ ἐν Κυρίῳ τὴν δεκάτη ἡμέρα τοῦ μηνὸς Ἰουλίου τοῦ ἔτους χίλια ἑβδομῆντα τρία.

Ἦταν τότε ἐνενήντα ὁλόκληρων ἐτῶν, καὶ τὰ τίμια ἱερὰ λείψανά του ἐναποτέθηκαν στὴ σπηλιὰ ὅπου ἀναπαύθηκε. Μὲ θεϊκὴ θαυμαστὴ πρόνοια τὰ ἅγια λείψανα τοῦ ὁσίου παραμένουν κρυμμένα ἀπὸ τὴν ὅραση τῶν ἀνθρώπων μέχρι σήμερα. Ὅσοι τόλμησαν νὰ ψάξουν τὸν ἀκριβῆ τόπο τῆς ταφῆς του, τιμωρήθηκαν παραδειγματικὰ μὲ φοβερὰ καψίματα τῆς φωτιᾶς. Δι' εὐχῶν τοῦ ὁσίου Ἀντωνίου τοῦ Κιέβου τοῦ θαυματουργοῦ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.