Ἅγιος Θεόδωρος Ἐπίσκοπος Ἐδέσσης

Λαμπρότατος ἀστὴρ τῆς ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας ἀνέτειλε στὴν εὐλογημένη πόλη τῆς Ἐδέσσης ὁ ἅγιος Θεόδωρος, μέγας ἐπίσκοπος καὶ θαυματουργός. Στὴν Ἔδεσσα ζοῦσε κάποτε ἕνας πολὺ εὐσεβέστατος ἄνθρωπος ὀνόματι Συμεών, μαζὶ μὲ τὴν φίλανδρη γυναῖκά του Μαρίαν. Καὶ οἱ δύο τους ἦσαν εὐλαβέστατοι, φοβοῦνταν τὸν Δεσπότη Θεὸ καὶ τηροῦσαν μὲ ἀκρίβεια τὶς ἁγίες ἐντολές του. Ὁ Συμεὼν καὶ ἡ Μαρία ἦσαν εὐκατάστατοι οἰκονομικά, καὶ γι' αὐτὸ ἀσκοῦσαν ἄφθονη φιλανθρωπία πρὸς τοὺς πτωχοὺς τῆς πόλεως.

Ἡ Μαρία ἀπέκτησε ἀπὸ τὸν εὐλογημένο σύζυγό της μόνον μία θυγατέρα, καὶ ἐπιθυμοῦσαν θερμὰ νὰ ἀξιωθοῦν καὶ ἑνὸς ἀρσενικοῦ παιδιοῦ. Γι' αὐτὸ προσκυνοῦσαν διαφορετικοὺς ἱεροὺς ναούς, νήστευαν αὐστηρὰ καὶ προσεύχονταν θερμὰ πρὸς τὸν φιλάνθρωπο Θεὸ τῶν εὐσπλάχνων. Σὲ μία λειτουργία τοῦ ἁγίου Θεοδώρου τοῦ Τήρωνος ἀξιώθηκαν ἀμφότεροι τὸ ἴδιο θαυμαστὸ ὅραμα κατὰ τὸν ὕπνο τους. Εἶδαν τὸν ἀπόστολο Παῦλο μὲ τὸν μεγαλομάρτυρα Θεόδωρο νὰ τοὺς παραδίδει στὴν ἀγκαλιὰ ἕνα μικρὸ ἀρσενικὸ βρέφος, μὲ τὴν ὑπόσχεση.

Ὁ μάρτυς εἶπε ὅτι θὰ ὀνομασθεῖ Θεόδωρος, διότι ἀληθινὰ τὸ παιδὶ αὐτὸ θὰ εἶναι δῶρο τοῦ Θεοῦ. Λίγο ἀργότερα ἡ εὐλογημένη Μαρία γέννησε ἕναν εὐλαβῆ ὑιό, στὸν ὁποῖο ἔδωσαν τὸ ὄνομα Θεόδωρος, σύμφωνα μὲ τὴν ἁγία ὑπόσχεση. Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου Θεοδώρου ἐπισκόπου Ἐδέσσης, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν. Καθὼς μεγάλωνε ὁ μικρὸς Θεόδωρος, οἱ γονεῖς του τὸν ἔστειλαν εὐλαβῶς στὸ σχολεῖο γιὰ νὰ μάθει εὐσεβῆ γράμματα.

Δυστυχῶς ὅμως τὸ μικρὸ παιδὶ εἶχε ἀνεπαρκῆ μνημονικὴ ἱκανότητα καὶ καθυστεροῦσε στὴ μάθηση τῶν διδασκομένων μαθημάτων του. Σὲ αὐτὸ ὅμως φανερώθηκε ἡ θεϊκὴ πρόνοια τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ, ὁ ὁποῖος ἤθελε ἡ σοφία νὰ προσφερθεῖ διαφορετικὰ. Μία ἡμέρα, μὲ θεϊκὴ ἔμπνευση, μετέβη στὸν ναὸ καὶ κρύφθηκε εὐλαβῶς κάτω ἀπὸ τὴν ἁγία τράπεζα τοῦ ἱεροῦ. Ἐκεῖ τὸν πῆρε ὕπνος καὶ εἶδε ἕναν φωτεινὸ νέο, ποὺ τοῦ πρόσφερε γλυκὸ μέλι μὲ τὸ ἕνα χέρι.

Στὸ ἄλλο χέρι του κρατοῦσε ποιμαντορικὴ ράβδο, καὶ τὸν εὐλόγησε μυστικὰ μὲ θεϊκὴ χάρη καὶ φώτιση. Ὁ ἀρχιερέας τὸν ἀνεκάλυψε στὸ ἱερὸ μετὰ τὴ θεία λειτουργία καὶ τὸν χειροθέτησε ἀναγνώστη τοῦ ἁγιάσματος. Ἀπὸ ἐκείνη τὴν ἡμέρα ὁ Θεόδωρος ἀπέκτησε λαμπρότατη σοφία τοῦ Πνεύματος καὶ ξεπερνοῦσε ὅλους τοὺς συμμαθητές του. Ὅταν ἔγινε δεκαοκτὼ ἐτῶν, ἐκοιμήθη ὁ πατέρας του Συμεών, καὶ ἕναν χρόνο ἀργότερα τὸν ἀκολούθησε ἡ μητέρα του Μαρία.

Ὁ μακάριος Θεόδωρος, εἴκοσι ἐτῶν τότε, διαμοίρασε ὅλη τὴν πατρικὴ περιουσία στοὺς πτωχοὺς καὶ ἀναχώρησε γιὰ τοὺς Ἁγίους Τόπους. Στὰ Ἱεροσόλυμα προσκύνησε τὸν Πανάγιο Τάφο τοῦ Κυρίου καὶ ἔπειτα ἐγκατεστάθη στὴ φημισμένη Λαύρα τοῦ ὁσίου Σάββα τοῦ ἡγιασμένου. Ἐκεῖ ἔλαβε τὸ ἅγιο μοναχικὸ σχῆμα καὶ ὑπηρέτησε ταπεινὰ γιὰ δώδεκα ὁλόκληρα χρόνια, ἀσκούμενος μὲ ζῆλο πνευματικό. Δι' εὐχῶν τοῦ ὁσίου Σάββα τοῦ ἡγιασμένου, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.

Ὕστερα ἀπὸ τὶς δώδεκα κοινοβιακὲς ὑπηρεσίες, ὁ ὅσιος Θεόδωρος ζήτησε ἀπὸ τὸν ἡγούμενο νὰ τοῦ ἐπιτρέψει τὴν ἡσυχαστικὴ ζωή. Ὁ μακάριος ἔζησε σὲ ξεχωριστὸ ταπεινὸ κελλὶ γιὰ εἴκοσι τέσσερα ὁλόκληρα χρόνια, ἀσκούμενος αὐστηρὰ μὲ ἀδιάλειπτη προσευχή. Γιὰ τροφή του εἶχε ἕνα μικρὸ κομμάτι ψωμὶ ποὺ ἔτρωγε μετὰ τὴ δύση τοῦ ἡλίου, μαζὶ μὲ λίγο νερό. Ὁρισμένες φορὲς ἔμενε δύο καὶ τρεῖς ὁλόκληρες ἡμέρες χωρὶς καμμία τροφή, ἀφοσιωμένος στὴν ἄσκηση καὶ τὴν προσευχή.

Πολλὲς φορὲς ἀναχωροῦσε γιὰ μακρὺ διάστημα στὴν ἔρημο τοῦ Ἰορδάνου χωρὶς ψωμὶ καὶ νερό, προσευχόμενος ὡς ἄσαρκος ἄγγελος. Ὁ ἀνεψιός του Μιχαὴλ ἀπὸ τὴν Ἔδεσσα ἦρθε κοντά του, ἐπιθυμώντας νὰ μιμηθεῖ τὶς θαυμαστὲς ἀρετές του. Ὁ μακάριος Θεόδωρος τὸν δέχθηκε εὐλαβῶς, τὸν ἔκειρε μοναχὸ καὶ τὸν κράτησε κοντά του ὡς ἀγαπητὸ ὑποτακτικὸ καὶ συνασκητή. Κάποια ἡμέρα ὁ ταπεινὸς Μιχαὴλ μετέβη στὰ Ἱεροσόλυμα γιὰ νὰ πουλήσει τὰ ἐργόχειρά του στὴν ἀγορὰ τῆς πόλεως.

Ἐκεῖ τὸν συνάντησε ὁ εὐνοῦχος τῆς αὐτοκράτειρας Σεΐδας, νόμιμης συζύγου τοῦ ἄραβα ἡγεμόνος Ἀδραμελὲχ τῆς Βαβυλῶνος. Ὁ νεαρὸς Μιχαὴλ ὁδηγήθηκε ἐνώπιον τῆς Σεΐδας, ποὺ τὸν εἶδε ὄμορφο καὶ νεαρὸ καὶ ἔνιωσε ἀκάθαρτο πάθος. Ὁ ἁγνότατος Μιχαὴλ ὅμως ἀπώθησε σθεναρὰ τὶς αἰσχρὲς προτροπές της, ἐπικαλούμενος τὸν Δεσπότη Χριστὸν στὴν προσευχή του. Ἡ ἀσελγὴς ἐκείνη αὐτοκράτειρα ὀργίστηκε φοβερὰ καὶ διέταξε νὰ τὸν δείρουν ἀνηλεῶς μὲ σκληρὰ ξύλινα ραβδιά.

Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου ὁσιομάρτυρος Μιχαήλ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν. Ἡ φοβερὴ Σεΐδα ἔπειτα ἀπέστειλε τὸν ταπεινὸ Μιχαὴλ ἁλυσοδεμένο πρὸς τὸν ἴδιο τὸν σύζυγό της, τὸν ἡγεμόνα Ἀδραμελέχ. Ὁ ἄπιστος ἡγεμόνας προσπάθησε νὰ τὸν πείσει νὰ ἀλλαξοπιστήσει, διαφορετικὰ θὰ τὸν παρέδιδε σὲ φοβερὸ μαρτύριο. Ὁ ἀνδρεῖος ὁσιομάρτυς Μιχαὴλ στάθηκε γενναῖος μπροστὰ στὸν τύραννο, ὁμολογώντας τὸν Χριστὸν ὡς μόνον ἀληθινὸ Θεό.

Ὑπέμεινε σταθερὰ τὰ καυτὰ κάρβουνα στὰ γυμνὰ πόδια του, καὶ ἔπειτα ἤπιε ἀβλαβῶς ἕνα κύπελλο μὲ θανατηφόρο δηλητήριο. Τελικὰ ὁ ἄγριος ἡγεμόνας διέταξε τὸν ἀποκεφαλισμό του, καὶ ὁ μάρτυς Μιχαὴλ δέχθηκε τὸν τίμιο μαρτυρικὸ θάνατο διὰ ξίφους. Ὁ ὅσιος Θεόδωρος ἀξιώθηκε θεϊκῆς ἀποκάλυψης γιὰ τὸ τίμιο μαρτύριο τοῦ ἀνεψιοῦ του τὴν ἴδια ἐκείνη ἡμέρα. Τὰ ἱερὰ λείψανα τοῦ ὁσιομάρτυρος Μιχαὴλ μεταφέρθηκαν εὐλαβῶς στὴ Λαύρα τοῦ ἁγίου Σάββα μὲ θαυμαστὰ θεϊκὰ σημεῖα.

Ἕνας πύρινος στῦλος κατέβηκε ἀπὸ τὸν οὐρανὸ καὶ προπορευόταν τῶν εὐλαβῶν μοναχῶν ποὺ μετέφεραν τὸ ἱερὸ σῶμα. Ἕνας ἀσθενὴς μοναχὸς ὀνόματι Γεώργιος, παράλυτος τρία ὁλόκληρα χρόνια, θεραπεύθηκε ξαφνικὰ διὰ τῆς πρεσβείας τοῦ νεομάρτυρος Μιχαήλ. Λίγο μετὰ ἀπὸ αὐτὸ ἔφθασε ὁ Πατριάρχης Ἀντιοχείας στὴν ἁγία πόλη γιὰ προσκύνημα, καὶ μαζευτήκαν πολλοὶ ἐπίσκοποι. Στὴν ἴδια περίοδο ἔφθασαν στὰ Ἱεροσόλυμα ἀπεσταλμένοι ἀπὸ τὴν πόλη τῆς Ἐδέσσης, ζητώντας ἐπίσκοπο ἀντικαταστάτη τοῦ κοιμηθέντος.

Ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων πρότεινε τὸν ταπεινὸ ὅσιο Θεόδωρο γιὰ τὸ ὑψηλὸ ἐπισκοπικὸ ἀξίωμα, καὶ ὅλοι συμφώνησαν εὐλαβῶς. Ὁ μακάριος ἀντιστάθηκε ἀρχικὰ μὲ δάκρυα στὸ τιμητικὸ ἀξίωμα, ὅμως τελικὰ ὑποτάχθηκε στὴν ἁγία πατριαρχικὴ ἀπόφαση. Δι' εὐχῶν τοῦ ἐνδόξου μεγαλομάρτυρος Μιχαήλ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν. Κατὰ τὴ Μεγάλη Πέμπτη ὁ ὅσιος Θεόδωρος χειροτονήθηκε ἐπίσκοπος Ἐδέσσης ἀπὸ τοὺς δύο πατριάρχες σὲ μεγαλόπρεπη ἱερατικὴ τελετή.

Κατὰ τὴ θαυμαστὴ χειροτονία ἕνα κατάλευκο περιστέρι κατέβηκε ἀπὸ τὸν οὐρανὸ καὶ κάθισε εὐλαβῶς πάνω στὸ κεφάλι τοῦ ἁγίου. Ὅλοι οἱ συμπαρόντες ἐπίσκοποι καὶ ἱερεῖς ἐδόξασαν τότε τὸν Θεόν, βλέποντας τὴ φανερὴ θεϊκὴ ἐκλογή του. Ὁ νέος ἐπίσκοπος Θεόδωρος μετέβη στὴν πόλη τῆς Ἐδέσσης, ὅπου τὸν ὑποδέχθηκε ὅλος ὁ ὀρθόδοξος λαὸς μὲ μεγάλη χαρά. Ὁ ἅγιος ἀνέλαβε ἀμέσως μὲ ζῆλο τὰ ποιμαντικά του καθήκοντα, διδάσκοντας μὲ λόγο καὶ μὲ τὸ προσωπικὸ ζωντανὸ παράδειγμά του.

Ἡ Ἔδεσσα τότε εἶχε πλῆθος αἱρετικῶν, νεστοριανῶν, σεβηριανῶν, εὐτυχιανιστῶν καὶ μανιχαίων, ποὺ ταλαιπωροῦσαν φοβερὰ τοὺς ὀρθοδόξους πιστούς. Ὁ ἅγιος ἐργάστηκε σθεναρὰ ἐναντίον ὅλων τῶν αἱρέσεων, παρὰ τὶς πολλὲς ἀντιδράσεις τῶν αἱρετικῶν ἐναντίον τοῦ θρόνου του. Κοντὰ στὴν Ἔδεσσα ζοῦσε ὁ ἅγιος Θεοδόσιος ὁ στυλίτης, ἀνώτερος τῶν ἑκατὸν ἐτῶν, μὲ τὸ διορατικὸ προφητικὸ χάρισμα. Ὁ ἐπίσκοπος Θεόδωρος τὸν ἐπισκεπτόταν συχνὰ καὶ ἔπαιρνε ἀπὸ ἐκεῖνον σπουδαῖες πνευματικὲς συμβουλὲς γιὰ τὶς διάφορες δυσκολίες τῆς ποιμαντικῆς.

Οἱ αἱρετικοὶ τελικὰ διέφθειραν τοὺς ἄραβες ἡγεμόνες μὲ μεγάλα χρηματικὰ δῶρα, καὶ ἀφαίρεσαν τὶς περιουσίες τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐδέσσης. Ὁ ἅγιος Θεόδωρος ἀναγκάσθηκε λοιπὸν νὰ μεταβεῖ στὴ Βαβυλῶνα γιὰ νὰ συναντήσει τὸν χαλίφη Μαβία, διάδοχο τοῦ Ἀδραμελέχ. Στὴ Βαβυλῶνα συνάντησε τὸν Μητροπολίτη τοῦ τόπου καὶ διατύπωσε ὅλα τὰ προβλήματα τῆς διωκόμενης Ἐκκλησίας του. Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου Θεοδώρου τοῦ Ἐδέσσης, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.

Ὁ χαλίφης Μαβίας πάσχοντας τότε ἀπὸ φοβερὴ ἀσθένεια κάλεσε τὸν ἅγιο, καὶ ἐκεῖνος τὸν θεράπευσε μὲ ἁγιασμένο ὕδωρ καὶ χῶμα. Ὁ θεραπευμένος ἡγεμόνας εὐχαρίστησε θερμὰ τὸν ἅγιο Θεόδωρο καὶ ὑπέγραψε ἀμέσως διάταγμα ποὺ ἐπέστρεφε ὅλες τὶς περιουσίες τῆς Ἐκκλησίας. Παράλληλα διέταξε τὴν τιμωρία ὅλων τῶν αἱρετικῶν διωκτῶν, καὶ τὴν ἐπανένωσή τους μὲ τὴν ἁγία ὀρθόδοξο Ἐκκλησία. Ὁ ἅγιος Θεόδωρος παρέμεινε ἀρκετὸ διάστημα στὴ Βαβυλῶνα διδάσκοντας τὸν χαλίφη τὶς θεϊκὲς ἀλήθειες τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου.

Ὁ Μαβίας πίστεψε εἰλικρινὰ στὸν Χριστόν, βαπτίστηκε μυστικὰ μαζὶ μὲ τρεῖς πιστοὺς ἄραβες ὑπηρέτες του, λαμβάνοντας τὸ νέο ὄνομα Ἰωάννης. Ὁ ἅγιος μετέβη ἔπειτα στὴν Κωνσταντινούπολη γιὰ νὰ φέρει στὸν χαλίφη Ἰωάννη τίμιο τμῆμα τοῦ ζωοποιοῦ Σταυροῦ τοῦ Κυρίου. Ἐπιστρέφοντας στὴ Βαβυλῶνα, ὁ ἅγιος ἐκπροσώπησε καλὰ τοὺς χριστιανοὺς σὲ θεολογικὴ συζήτηση μὲ ἕναν φιλόλογο ἑβραῖο. Ὁ νεοβαπτισμένος χαλίφης Ἰωάννης ἀποκάλυψε δημόσια τὴ χριστιανικὴ πίστη του, καὶ μαρτύρησε γενναῖα γιὰ τὸν Χριστὸν τὴν τρίτη Μαΐου.

Μαζί του ἀπέκτησαν τὸν τίμιο μαρτυρικὸ στέφανο καὶ οἱ τρεῖς πιστοὶ ἄραβες ὑπηρέτες ποὺ εἶχαν βαπτισθεῖ. Λίγο ἀργότερα ὁ ἅγιος στυλίτης Θεοδόσιος καὶ ὁ ἀδελφός του Ἰωάννης ὁ ἀναχωρητὴς ἐκοιμήθησαν εἰρηνικὰ ἐν Κυρίῳ. Τρία ὁλόκληρα χρόνια μετὰ τὸ μαρτύριο, ὁ Ἰωάννης ἐμφανίστηκε στὸν ἅγιο Θεόδωρο σὲ ὅραμα ἀπὸ τὸν οὐρανό. Ὁ ἅγιος ἀναχώρησε γιὰ τὰ Ἱεροσόλυμα, προσκύνησε τὸν Πανάγιο Τάφο καὶ ἐπέστρεψε στὸ ἀρχαῖο κελλί του στὴ Λαύρα τοῦ ὁσίου Σάββα.

Ἐκεῖ ἐκοιμήθη εἰρηνικὰ ἐν Κυρίῳ τὴν ἐνάτη ἡμέρα τοῦ μηνὸς Ἰουλίου, καὶ ἐνταφιάσθηκε εὐλαβῶς ἀπὸ τὸν Πατριάρχη. Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου Θεοδώρου ἐπισκόπου Ἐδέσσης τοῦ θαυματουργοῦ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.