Σιωπηλὸς ἀθλητὴς τῆς πίστεως ὑπῆρξε ὁ ἅγιος Προκόπιος ὁ ἐφορκιστής, μάρτυς τοῦ ὁποίου τὸ ἁγιασμένο ὄνομα διασώθηκε στὰ ἀρχαῖα ἐκκλησιαστικὰ συναξάρια. Ἡ τιμία μνήμη τοῦ ἁγίου τούτου δὲν συναντᾶται στὸν εὐρὺ Συναξαριστὴ τοῦ ὁσίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου. Ὁ ἅγιος ὅμως μνημονεύεται ρητῶς στὸν ἀρχαιότερο ἐκκλησιαστικὸ Συναξαριστὴ ποὺ ἐξέδωσε ὁ μέγας ἁγιολόγος μελετητὴς Δελεχάϊε. Στὸ κείμενο αὐτὸ ἀναφέρεται καθαρὰ ἡ ἄθλησις τοῦ ἁγίου Προκοπίου τοῦ ἐφορκιστοῦ τὴν ἡμέρα τῆς ὀγδόης Ἰουλίου.

Ὁ τόπος τοῦ μαρτυρικοῦ ἀγῶνος του ἦταν ἡ ἔνδοξη Καισάρεια τῆς Παλαιστίνης, πόλη ἁγιασμένη ἀπὸ πολυπληθεῖς μάρτυρες. Ὁ ἅγιος Προκόπιος ἐφέρε τὸ τιμητικὸ ἀξίωμα τοῦ ἐφορκιστοῦ μέσα στὴν τοπικὴ Ἐκκλησία τῆς ἁγίας πόλεως. Στὴν παλαιὰ ἐκκλησιαστικὴ τάξη οἱ ἐφορκισταὶ ἀπήλαυναν τὰ ἀκάθαρτα πνεύματα ἀπὸ τοὺς ἐνεργουμένους πιστοὺς μὲ προσευχές. Ὁ θεοφόρος ἅγιος ἀσκοῦσε τὸν εὐλογημένο τοῦτο διακονικὸ θεσμὸ μὲ θεϊκὴ χάρη καὶ πνευματικὴ ἐξουσία ἀπὸ τὸν Κύριον.

Πρόκειται προφανῶς γιὰ ἕνα ἐντελῶς διαφορετικὸ ἅγιο πρόσωπο, ἁπλῶς συνώνυμο μὲ τὸν ἔνδοξο μεγαλομάρτυρα τῆς Καισαρείας Προκόπιο. Πιθανὸν νὰ ταυτίζεται μάλιστα μὲ τὸν ὁμώνυμο ἅγιο τὸν ὁποῖο ἑορτάζει ἡ Ἐκκλησία τὴν εἰκοστὴ δευτέρα Νοεμβρίου. Ὁ μάρτυς αὐτὸς ὑπέμεινε γενναίως τὴν τίμια ἄθληση γιὰ τὸν Δεσπότη Χριστὸ μέσα στὴν φιλόθεη Καισάρεια τῆς Παλαιστίνης. Ἡ Ἐκκλησία διασώζει εὐλαβῶς τὴ μνήμη του παρὰ τὶς ἐλάχιστες ἱστορικὲς πληροφορίες ποὺ ἔχουν διασωθεῖ γιὰ τὴ ζωή του.

Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου Προκοπίου τοῦ ἐφορκιστοῦ τῆς Καισαρείας, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.