Ἅγιος Προκόπιος ὁ Μεγαλομάρτυς

Λαμπρότατος ἀστὴρ τῆς ἁγίας Ἐκκλησίας ἀνέτειλε ἀπὸ τὰ σπλάγχνα τῆς Ἱερουσαλὴμ ὁ ἔνδοξος μεγαλομάρτυς Προκόπιος, ποὺ ἀρχικὰ ὀνομαζόταν Νεανίας. Ὁ ἅγιος Προκόπιος καταγόταν ἀπὸ ἐπιφανῆ οἰκογένεια τῆς ἁγίας πόλεως, ποὺ τότε εἶχε μετονομαστεῖ ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα Ἀδριανὸ σὲ Αἰλία. Ὁ ἔντιμος πατέρας του ὀνομαζόταν Χριστοφόρος καὶ ἦταν ἕνας λαμπρὸς ρωμαῖος συγκλητικὸς ποὺ πίστευε ἀκλόνητα στὸν ἀληθινὸ Χριστὸ τὸν Σωτῆρα. Ἡ μητέρα του Θεοδοσία ὅμως παρέμενε προσκολλημένη στὴν παλαιὰ εἰδωλολατρία, λατρεύοντας τοὺς νεκροὺς θεοὺς τῶν Ἑλλήνων μὲ μεγάλη ἀφοσίωση.

Ὁ μακάριος Χριστοφόρος ὅμως ἐκοιμήθη ἐν Κυρίῳ ὅταν ὁ μικρὸς Νεανίας ἦταν ἀκόμη πολὺ μικρὸ ἀνήλικο παιδί. Ἡ Θεοδοσία ἀνέθρεψε τὸν ὑιό της στὴν εἰδωλολατρικὴ πλάνη καὶ τὸν παρέδωσε σὲ φημισμένους ἑλληνιστὲς διδασκάλους γιὰ ἐξαιρετικὴ μόρφωση. Ὁ νεαρὸς Νεανίας ἀπέκτησε γρήγορα ὅλη τὴν θύραθεν παιδεία τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μὲ πολλὴ εὐκολία καὶ ἐπιμέλεια. Ὅταν ἔφθασε στὴν ἐνηλικίωση, ἡ μητέρα του τὸν ὁδήγησε στὸν αὐτοκράτορα Διοκλητιανὸ ποὺ βρισκόταν τότε στὴν Ἀντιόχεια τῆς Συρίας.

Ὁ Διοκλητιανὸς ἐντυπωσιάστηκε ἀπὸ τὴν ὀμορφιὰ καὶ τὸ ἀνάστημα τοῦ νέου, καθὼς καὶ ἀπὸ τὴ μόρφωσή του. Σὲ μικρὸ διάστημα ὁ αὐτοκράτορας τὸν ἀνέδειξε σὲ στρατιωτικὸ ἀξιωματικὸ καὶ τὸν ἔστειλε στὴν Ἀλεξάνδρεια τῆς Αἰγύπτου. Ἡ ἀποστολή του ἦταν φρικτή, καθὼς ἔπρεπε νὰ καταδιώξει ἀνηλεῶς τοὺς χριστιανοὺς τῆς πόλεως καὶ νὰ δημεύσει τὶς περιουσίες τους. Καθὼς ὁ Νεανίας πορευόταν πρὸς τὴν Ἀλεξάνδρεια, ἔφθασε κοντὰ στὴ συριακὴ πόλη τῆς Ἀπαμείας μὲ ὁλόκληρο τὸ στράτευμά του.

Στὴν τρίτη ὥρα τῆς νυκτὸς ἔγινε φοβερὸς σεισμὸς καὶ ἄστραψε δυνατὰ ὁ οὐρανὸς μαζὶ μὲ ἐκκωφαντικοὺς κεραυνούς. Οἱ στρατιῶτες τοῦ Νεανία ἔπεσαν στὴ γῆ ἀπὸ τὸν τρόμο τους, ἐνῷ ἐκεῖνος ἄκουσε φωνὴ ἀπὸ τὸν οὐρανό. Ἡ θεϊκὴ φωνὴ τὸν ρώτησε γιατί καταδιώκει τὸν Κύριον, καὶ ταυτόχρονα ἐμφανίστηκε στὸν ἀέρα ἕνας ὁλόλαμπρος ἀστραφτερὸς σταυρός. Ὁ Νεανίας ρώτησε ποιὸς εἶναι αὐτὸς ποὺ τὸν καλεῖ, καὶ ἡ φωνὴ ἀπάντησε ὅτι εἶναι ὁ Ἰησοῦς ὁ ἐσταυρωμένος Υἱὸς τοῦ Θεοῦ.

Ὁ νεαρὸς Νεανίας μεταμορφώθηκε ἐσωτερικά, ὅπως ἀκριβῶς ὁ Σαοὺλ ποὺ συνάντησε τὸν Κύριον στὴν ὁδὸ πρὸς τὴν Δαμασκό. Ἀπὸ διώκτης ἔγινε ξαφνικὰ ἐκλεκτὸ σκεῦος τοῦ ἀναστάντος Χριστοῦ, μὲ ἀνέκφραστη πνευματικὴ χαρὰ στὴν καρδιά του. Ἔπειτα ἀπὸ τὸ θαυμαστὸ ὅραμα ὁ Νεανίας ἔφθασε στὴν πόλη τῆς Σκυθοπόλεως μαζὶ μὲ τοὺς στρατιῶτές του. Ἐκεῖ παρήγγειλε σὲ ἕναν ἔμπειρο χρυσοχόο νὰ φτιάξει ἕναν ὅμοιο σταυρὸ μὲ ἐκεῖνον ποὺ τοῦ φανερώθηκε στὸν δρόμο.

Ὅταν ὁ τεχνίτης ὁλοκλήρωσε τὸ ἔργο, ἐμφανίστηκαν θαυματουργικὰ ἐπάνω στὸν σταυρὸ τρεῖς μορφὲς μὲ ἑβραϊκὲς ἐπιγραφές. Στὸ ἐπάνω μέρος γράφτηκε τὸ ὄνομα Ἐμμανουήλ, ἐνῷ στὶς δύο πλευρὲς ἀναγράφονταν τὰ ὀνόματα τῶν ἀρχαγγέλων Μιχαὴλ καὶ Γαβριήλ. Ὁ Νεανίας ἀναγνώρισε τὴν θεϊκὴ δύναμη ποὺ ἐνυπῆρχε στὸν θαυματουργὸ σταυρὸ καὶ τὸν προσκύνησε μὲ μεγάλη εὐλάβεια. Ἀπὸ τότε δὲν ἔστρεψε τὰ ὅπλα του ἐναντίον τῶν χριστιανῶν, ἀλλὰ μόνον ἐναντίον τῶν βαρβάρων ποὺ λεηλατοῦσαν τὶς χριστιανικὲς ἐπαρχίες.

Ὅταν ἐπέστρεψε στὴν πατρίδα του Ἱερουσαλήμ, οἱ συμπολίτες του τὸν παρακάλεσαν νὰ ἐκδικηθεῖ τὶς ἀδικίες τῶν ἀράβων ληστῶν. Ὁ ἀνδρεῖος ἀξιωματικὸς ἐξεστράτευσε ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν καὶ τοὺς νίκησε κατὰ κράτος μὲ τὴ θεϊκὴ δύναμη τοῦ τιμίου σταυροῦ. Στὴ μάχη ἐκείνη ἔπεσαν χιλιάδες βάρβαροι, χωρὶς νὰ τραυματιστεῖ οὔτε ἕνας στρατιώτης ἀπὸ τοὺς δικούς του. Ὅταν ἐπέστρεψε νικηφόρος στὸ σπίτι του, ἡ μητέρα του τὸν προέτρεψε νὰ εὐχαριστήσει τοὺς εἰδωλικοὺς θεοὺς γιὰ τὴ νίκη του.

Ὁ Νεανίας τότε ἀπάντησε ὅτι ὁ μόνος βοηθός του ἦταν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ποὺ τὸν ἐνδυνάμωσε στὴ μάχη. Στὴ συνέχεια εἰσῆλθε στὸ δωμάτιο τῆς μητέρας του, συνέτριψε ὅλα τὰ χρυσὰ καὶ ἀργυρὰ εἴδωλα μὲ τὰ πόδια του. Ἔπειτα ὁ ἅγιος μοίρασε ὅλα τὰ πολύτιμα μέταλλα στοὺς ταλαίπωρους πτωχοὺς τῆς πόλεως μὲ ἀφειδῆ χέρια. Ἡ Θεοδοσία ὀργίστηκε φοβερὰ καὶ ἔτρεξε ἀμέσως στὴν Ἀντιόχεια γιὰ νὰ καταγγείλει τὸν ἴδιο τὸν ὑιό της στὸν αὐτοκράτορα Διοκλητιανό.

Ὁ αὐτοκράτορας Διοκλητιανὸς τὴν παρηγόρησε καὶ ἔγραψε ἀμέσως σχετικὴ ἐπιστολὴ στὸν σκληρὸ ἡγεμόνα τῆς Παλαιστίνης ὀνόματι Ἰοῦστο. Ὁ ἡγεμὼν Ἰοῦστος συγκέντρωσε τοὺς ἐπιφανεῖς ἄνδρες τῶν παλαιστινῶν πόλεων καὶ μετέβη στὴν Αἰλία γιὰ νὰ συναντήσει τὸν Νεανία. Ἀφοῦ τοῦ παρέδωσε τὴν αὐτοκρατορικὴ ἐπιστολή, ὁ Νεανίας τὴν διάβασε καὶ τὴν ἔσχισε σὲ μικρὰ κομμάτια ἀπὸ ὀργή. Ὁμολόγησε δημόσια καὶ μὲ παρρησία ὅτι εἶναι χριστιανὸς καὶ προέτρεψε τὸν ἡγεμόνα νὰ ἐκτελέσει τὶς προσταγές του.

Ὁ Ἰοῦστος τὸν ὁδήγησε δεμένο μὲ ἁλυσίδες στὴν Καισάρεια τῆς Παλαιστίνης, ὅπου παλαιότερα εἶχε φυλακιστεῖ καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος. Ἐκεῖ ὁ Νεανίας ὑπέστη φοβερὰ μαρτύρια, ξυσμένος μὲ σιδερένια νύχια ποὺ ξέσχιζαν τὶς σάρκες του βαθιά. Τὴ νύχτα μέσα στὴ φυλακή, ὁ ἴδιος ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς τοῦ ἐμφανίστηκε καὶ τὸν θεράπευσε ἀπὸ τὶς πληγές. Ὁ Σωτὴρ τὸν βάπτισε μὲ ὕδωρ καὶ τοῦ ἔδωσε τὸ καινούργιο ὄνομα Προκόπιος, προαναγγέλλοντάς του μεγάλους πνευματικοὺς ἀγῶνες.

Τὴν ἑπόμενη ἡμέρα ὁ ἡγεμόνας ἔμεινε ἔκπληκτος βλέποντας τὸν Προκόπιο ἐντελῶς θεραπευμένο καὶ μὲ φωτεινὸ πρόσωπο. Ὁ ἅγιος ζήτησε νὰ μεταβοῦν ὅλοι μαζὶ στὸν εἰδωλολατρικὸ ναὸ γιὰ νὰ δοῦν ποιὸς εἶναι ὁ ἀληθινὸς Θεός. Ὅταν εἰσῆλθαν στὸν ναό, ὁ ἅγιος ἔκανε τὸ σημεῖο τοῦ τιμίου σταυροῦ καὶ τὰ εἴδωλα ἔπεσαν θαυματουργικὰ καὶ θρυμματίστηκαν. Ὅλη ἡ ὕλη τῶν ἀγαλμάτων μετατράπηκε σὲ νερὸ καὶ γέμισε ὁλόκληρος ὁ ναὸς ἀπὸ τὸ ρέον ὑγρό.

Πολλοὶ ἀπὸ τοὺς εἰδωλολάτρες θεατὲς ποὺ εἶδαν τὸ θαῦμα ἀναφώνησαν αὐτόματα ζητώντας τὴ βοήθεια τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ. Τὸ ἴδιο βράδυ προσῆλθαν θαυματουργικὰ στὴ φυλακὴ τοῦ ἁγίου δύο ὁλόκληρες στρατιωτικὲς μονάδες ζητώντας ἐπίμονα τὸ ἅγιο βάπτισμα. Ἐπικεφαλῆς τοὺς ἦταν οἱ τριβοῦνοι Νικόστρατος καὶ Ἀντίοχος, ἄνδρες ἔντιμοι καὶ γενναῖοι ἀξιωματικοὶ τοῦ ρωμαϊκοῦ στρατοῦ. Ὁ ἅγιος Προκόπιος τοὺς ὁδήγησε κρυφὰ στὸν ἐπίσκοπο τῆς πόλεως Λεόντιο, ὁ ὁποῖος βρισκόταν σὲ ἀσφαλὲς μυστικὸ καταφύγιο.

Ὁ ἐπίσκοπος Λεόντιος βάπτισε ὅλους τοὺς στρατιῶτες ἐκείνη τὴ νύχτα καὶ τοὺς κοινώνησε εὐλαβῶς τῶν ἀχράντων μυστηρίων. Τὴν ἑπόμενη μέρα οἱ νεοβάπτιστοι ὁμολόγησαν δημόσια τὴν πίστη τους στὸν Χριστὸ καὶ καταδικάστηκαν ὅλοι σὲ ἀποκεφαλισμό. Παράλληλα ἔφθασαν στὴν Καισάρεια δώδεκα ἀρχοντικὲς γυναῖκες ἀπὸ τὴν Ἀντιόχεια, οἱ ὁποῖες ὁμολόγησαν τὴν πίστη τους ἐνώπιον τοῦ ἡγεμόνα. Ὁ Ἰοῦστος τὶς ὑπέβαλε σὲ φρικτὰ βασανιστήρια, καίγοντας τὰ πλευρά τους μὲ ἀναμμένες λαμπάδες καὶ ἀκρωτηριάζοντας τοὺς μαστούς τους.

Ἡ μητέρα τοῦ Προκοπίου Θεοδοσία παρακολουθοῦσε τὰ μαρτύρια ἐκεῖνα ἀπὸ μέσα στὸ συγκεντρωμένο πλῆθος, μὲ τὴν ψυχή της συγκλονισμένη. Ἡ καρδιά της τέθηκε στὸν δρόμο τῆς εἰλικρινοῦς μετανοίας ὅταν εἶδε τὴν ἡρωϊκὴ καρτερία τῶν ἁγίων ἐκείνων γυναικῶν. Ἐκείνη τὴ νύχτα ἡ Θεοδοσία βαπτίστηκε ἀπὸ τὸν ἐπίσκοπο Λεόντιο μαζὶ μὲ τὸν θαυμαστὸ ὑιό της Προκόπιο. Τὴν ἑπόμενη ἡμέρα παρουσιάστηκε αὐτοβούλως ἐνώπιον τοῦ ἡγεμόνα Ἰούστου ὁμολογώντας μὲ παρρησία ὅτι εἶναι δούλη τοῦ ἐσταυρωμένου Χριστοῦ.

Ὁ ἡγεμόνας ξαφνιάστηκε ἀπὸ τὸ θάρρος της καὶ ὅταν ἔμαθε ποιά ἀκριβῶς εἶναι, διέταξε νὰ ἀποκεφαλιστεῖ μαζὶ μὲ τὶς ἄλλες ὁμολογήτριες ἁγίες γυναῖκες. Λίγο καιρὸ μετὰ τὴ μαρτυρικὴ τελείωση τῆς ὁσίας Θεοδοσίας, ὁ φοβερὸς ἡγεμόνας Ἰοῦστος ἀπέθανε ξαφνικὰ ἀπὸ θεία δίκη. Στὴ θέση του διορίστηκε ἕνας ἄλλος ρωμαῖος ἀξιωματοῦχος ὀνόματι Φλαβιανός, καὶ αὐτὸς προερχόμενος ἀπὸ τὴν Ἰταλία. Ὁ Φλαβιανὸς θεωροῦσε τὸν ἑαυτό του φιλόσοφο καὶ προσπάθησε νὰ πείσει τὸν ἅγιο Προκόπιο νὰ ἐγκαταλείψει τὴν χριστιανικὴ πίστη μὲ διάλογο.

Ὁ ἀνδρεῖος μάρτυς ὅμως ἀπέδειξε δημόσια στὸν Φλαβιανὸ ὅτι οἱ μεγαλύτεροι ἀρχαῖοι σοφοὶ προετοίμασαν τὸ ἔδαφος γιὰ τὸν χριστιανισμό. Ὁ ἅγιος ἀνέφερε στὸν Φλαβιανὸ τὴν Σίβυλλα, τὸν Ἑρμῆ τὸν Τρισμέγιστο, τὸν Σωκράτη καὶ τὰ μαντεῖα τοῦ Ἀπόλλωνος. Ὅλοι ἐκεῖνοι προφήτευσαν θαυμαστὰ τὴ γέννηση τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ ἀπὸ τὴν παρθένο μητέρα Μαρία τὴν ἐκλεκτή. Ὁ Φλαβιανὸς ἐξοργίστηκε γιὰ τὸν δημόσιο ἐξευτελισμό του καὶ διέταξε ἕναν στρατιώτη νὰ θανατώσει τὸν ἅγιο μὲ τὸ ξίφος.

Ὁ στρατιώτης ὅρμησε γιὰ νὰ τὸν χτυπήσει ὅμως τὸ χέρι του ξεράθηκε ἀμέσως καὶ ὁ ἴδιος ξεψύχησε. Στὴ συνέχεια ὁ ἅγιος ὑπέμεινε καρτερικὰ καὶ ἄλλα φρικτὰ μαρτύρια, μένοντας ἀκλόνητος μέσα στὴν φλόγα τῆς πυρακτωμένης φωτιᾶς. Ὁ Φλαβιανὸς τελικὰ κατάλαβε τὴ ματαιότητα τῶν βασανιστηρίων καὶ καταδίκασε τὸν ἀτρόμητο μάρτυρα σὲ ἀποκεφαλισμὸ διὰ ξίφους. Ὁ ἅγιος προσευχήθηκε γιὰ τὴν πόλη, γιὰ τοὺς ἀσθενεῖς, τοὺς ὀρφανοὺς καὶ ἰδιαίτερα γιὰ τὴν αὔξηση τῆς ἁγίας Ἐκκλησίας.

Ἀπὸ τὸν οὐρανὸ ἀκούστηκε τότε θεϊκὴ φωνὴ ποὺ τοῦ ὑποσχόταν θετικὰ τὴν ἐκπλήρωση ὅλων τῶν ἁγίων αἰτημάτων του. Στὶς ὀκτὼ τοῦ Ἰουλίου ὁ ἅγιος Προκόπιος δέχθηκε τὸν τίμιο μαρτυρικὸ ἀποκεφαλισμό, ἀφοῦ ἔκλινε εὐλαβῶς τὸν αὐχένα του. Δι' εὐχῶν τοῦ ἁγίου ἐνδόξου μεγαλομάρτυρος Προκοπίου, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον καὶ σῶσον ἡμᾶς, Ἀμήν.