Όσιος Αθανάσιος ο εν Άθω και οι συν αυτώ

Από ταπεινός ορφανός παίδας στην Τραπεζούντα ανέβηκε ο Αβραάμιος στην ηγουμενία της Μεγίστης Λαύρας του Άθω. Ο Όσιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης είναι ο πατριάρχης της μοναχικής πολιτείας του Αγίου Όρους και κτίτορας της Μεγίστης Λαύρας. Γεννήθηκε στην Τραπεζούντα του Πόντου, στη νότια ακτή του Ευξείνου Πόντου, σε οικογένεια ευσεβών και αρχοντικών γονέων. Ο πατέρας του καταγόταν από την Αντιόχεια της Συρίας και η μητέρα του από την μακρινή χώρα της Κολχίδος.

Ο πατέρας του απεβίωσε πριν ακόμη γεννηθεί, και η μητέρα του εκοιμήθη επίσης λίγο μετά τη γέννησή του. Στο άγιο βάπτισμα ο μικρός παίδας έλαβε το όνομα Αβραάμιος από τους ευσεβείς αναδόχους και γονείς του. Ως ορφανό παιδί τον ανέθρεψε στην Τραπεζούντα μια ευγενής μοναχή, με μεγάλη ευσέβεια και αγάπη Θεού. Ήδη από την παιδική του ηλικία ο Αβραάμιος μιμείτο την μοναχή στις ασκητικές της συνήθειες και στην προσευχή. Φερόταν με τη σύνεση μεγάλου ανδρός, και στα παιδικά παιχνίδια οι σύντροφοί του τον όριζαν πάντοτε ηγούμενο.

Όταν εκοιμήθη η μοναχή που τον είχε αναθρέψει, ο νεαρός Αβραάμιος έκλαψε πικρά για τον χαμό της. Λίγο αργότερα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη για ανώτατη μόρφωση, στην αυλή του ευσεβούς αυτοκράτορα Ρωμανού του Πρεσβυτέρου. Στην βασιλεύουσα διδάχτηκε φιλοσοφία και ρητορική από τον λόγιο Αθανάσιο, και σύντομα έγινε διδάσκαλος της φιλοσοφίας ο ίδιος. Ζώντας πάντοτε με αυστηρή νηστεία και αγρυπνία, κοιμόταν λίγο και μόνο καθήμενος σε ένα ταπεινό σκαμνί.

Η τροφή του ήταν κρίθινο ψωμί και νερό, και αρνούνταν τα πλούσια εδέσματα της αυτοκρατορικής τράπεζας. Όταν ο διδάσκαλός του Αθανάσιος τον φθόνησε για τη φήμη του, ο νεαρός σοφός εγκατέλειψε την έδρα του δασκάλου. Ο Άγιος Μιχαήλ ο Μαλεΐνος ηγούμενος της Κυμινάς της Βιθυνίας ήρθε εκείνον τον καιρό στην Κωνσταντινούπολη. Ο Αβραάμιος του φανέρωσε με ταπείνωση τον κρυφό πόθο του να γίνει μοναχός για να υπηρετήσει τον Χριστό.

Ο Άγιος γέροντας διέκρινε σε αυτόν εκλεκτό σκεύος του Αγίου Πνεύματος, και τον δίδαξε σε ζητήματα σωτηρίας. Όταν ο γέροντας Μαλεΐνος επέστρεψε στη μονή του, ο νεαρός Αβραάμιος τον ακολούθησε με μεγάλη πόθο και βαθιά αφοσίωση. Έπεσε στα πόδια του Αγίου Μιχαήλ ικετεύοντας με δάκρυα να τον δεχτεί στη χορεία των μοναχών της Κυμινάς. Ο γέροντας τον κούρεψε αμέσως μοναχό, με το νέο πνευματικό όνομα Αθανάσιος, και τον ένδυσε με τη μοναχική στολή του Όρους.

Ο νεαρός Αθανάσιος ζητούσε ευλαβώς να τρώει μόνο μία φορά την εβδομάδα από έντονη αγωνιστική προαίρεση. Ο σοφός γέροντας περιόρισε όμως τον ζήλο του, ορίζοντας να τρώει κάθε τρεις μέρες ψωμί ξηρό. Πέρασε τέσσερα χρόνια μέσα στη μοναστική κοινότητα της Κυμινάς, αναδεικνυόμενος υπόδειγμα μοναχικής υπακοής και πνευματικού αγώνα. Όταν ο γέροντας θέλησε να τον αφήσει διάδοχό του στην ηγουμενία της μονής, ο Αθανάσιος έφυγε κρυφά.

Φοβήθηκε τη βαριά ευθύνη της ηγεσίας, θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο για τέτοια αξιώματα στην Εκκλησία. Περιόδευσε τότε το Άγιον Όρος, επισκεπτόμενος τους αγίους ασκητές και διδασκόμενος από τις ένθεες αρετές τους. Έφτασε στη μακρινή τοποθεσία της Μελανάς, στο νοτιότερο άκρο του Άθω, μακριά από τις άλλες ασκητικές κατοικήσεις. Έχτισε εκεί ένα ταπεινό κελί με τα ίδια του τα χέρια και άρχισε ασκητική ζωή κοπιαστική και προσευχητική.

Ο εχθρός της ανθρωπότητας προσπάθησε για ολόκληρο έτος να γεμίσει την καρδιά του με μίσος για τον τόπο. Ο Όσιος αποφάσισε να υπομείνει αυτή τη δοκιμασία ένα ολόκληρο έτος, αφήνοντας στον Θεό την τελική απόφαση. Την τελευταία ημέρα του έτους, καθώς προσευχόταν, τον περιέλαμψε ξαφνικά ένα ουράνιο φως μέσα στο ταπεινό κελί. Όλοι οι λογισμοί διαλύθηκαν αμέσως, και από τα μάτια του ανέβλυσαν δάκρυα ευλογημένης κατανύξεως και θείας χαράς.

Από εκείνη τη στιγμή ο Όσιος Αθανάσιος αγάπησε τον τόπο της ασκήσεώς του τόσο, όσο πριν τον είχε μισήσει. Πέρασαν αρκετά χρόνια ησυχίας και προσευχής, με τον γενναίο Όσιο να μάχεται καθημερινά τους πειρασμούς του πονηρού. Έγινε γνωστός σε όλο το Άγιον Όρος για τη σοφία και την ασκητική του ακριβή πολιτεία. Ο στρατηγός Νικηφόρος Φωκάς, ανηψιός του γέροντα Μαλεΐνου, παρακάλεσε τον Όσιο να ιδρύσει μοναστική κοινότητα στον Άθω.

Ο Όσιος αρχικά αρνήθηκε με δυσφορία να δεχτεί χρυσάφι, μη θέλοντας να αναλάβει βαριές μέριμνες της οικοδομής. Βλέποντας όμως τον φλογερό πόθο και την καλή πρόθεση του Νικηφόρου, διέκρινε σε αυτό το θέλημα του Θεού. Άρχισε τότε την οικοδομή της μονής, χτίζοντας μεγάλο ναό προς τιμήν του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Έχτισε επίσης άλλο ναό στους πρόποδες λόφου, στο όνομα της Παναγίας Δέσποινας Θεοτόκου, με μεγάλη ευλάβεια.

Γύρω από τους ναούς ανοικοδόμησε κελιά για τους μοναχούς, τράπεζα μεγάλη και νοσοκομείο για τους ασθενείς. Έχτισε επίσης ξενοδοχείο για τους περιπλανώμενους ξένους, καθώς και άλλα αναγκαία κτίρια του ευλογημένου μοναστηριού του Άθω. Πλήθος αδελφών συνέρρεαν στο ξακουστό μοναστήρι από κάθε γωνιά της οικουμένης, και από την Ελλάδα και από άλλες ορθόδοξες χώρες. Έρχονταν απλοί άνθρωποι, ευγενείς αξιωματούχοι, ηγούμενοι μονών και ιεράρχες που ήθελαν να γίνουν απλοί μοναχοί στη Λαύρα.

Ο Όσιος Αθανάσιος καθιέρωσε στη Λαύρα κοινοβιακό μοναστικό κανόνα, βασισμένο στο πρότυπο των αρχαίων παλαιστινιακών μοναστηριών. Οι θείες λειτουργίες τελούνταν με αυστηρή ακρίβεια, και κανείς δεν τολμούσε να μιλά κατά τις ακολουθίες. Η Παναγία Θεοτόκος αναδείχτηκε ουράνια προστάτιδα του μοναστηριού και η ίδια Οικονόμισσα της Λαύρας του Άθω. Όταν κάποτε επικράτησε φοβερός λιμός, οι μοναχοί έφυγαν ένας μετά τον άλλον από την έλλειψη τροφής.

Ο Όσιος Αθανάσιος έμεινε εντελώς μόνος, και σε στιγμή αδυναμίας σκέφτηκε ο ίδιος να αφήσει τη Λαύρα. Ξαφνικά είδε τότε μια λαμπρή Γυναίκα κάτω από αιθέριο πέπλο που ερχόταν προς συνάντησή του στο μονοπάτι. Εκείνη τον ρώτησε με ηρεμία ποιος ήταν και πού πήγαινε με τόση μεγάλη βιασύνη και πικρία. Ο Όσιος της απάντησε ότι ήταν μοναχός από το Όρος, και της φανέρωσε με δάκρυα τις ανησυχίες του. Η Παναγία Θεοτόκος του είπε να μη φύγει από τη μονή για ένα μόνο κομμάτι ξηρού ψωμιού.

Του είπε να γυρίσει πίσω και ότι θα τον βοηθούσε η ίδια στη λαμπρή πορεία της Λαύρας. Όταν ο Όσιος ρώτησε ποια ήταν, εκείνη του απάντησε ότι ήταν Αυτή η Μητέρα του Κυρίου του. Τον έβαλε να χτυπήσει με το ραβδί του πάνω σε έναν βράχο, και ξεπήδησε από εκείνον αμέσως πηγή ζωντανού νερού. Η πηγή αυτή σώζεται μέχρι σήμερα στο Άγιον Όρος, σε ανάμνηση του θαυμαστού γεγονότος της επισκέψεως. Οι αδελφοί επέστρεψαν στη Λαύρα, και η μοναστική κοινότητα συνέχισε να αναπτύσσεται και να μεγαλώνει με τη χάρη του Θεού.

Πολλά θαύματα γίνονταν με τις προσευχές του Οσίου, ο οποίος καθοδηγούσε τους μοναχούς προς την οδό της σωτηρίας. Ο Όσιος Αθανάσιος προφήτευσε στους αδελφούς για το επικείμενο τέλος του και τους παρακάλεσε να μη ταραχθούν για ό,τι συμβεί. Έδωσε στους αδελφούς τη τελευταία πατρική του νουθεσία και τους παρηγόρησε με στοργή για το προσεχές μέλλον. Έπειτα μπήκε στο κελί του, ντύθηκε τη μαντία και το ιερό κουκούλι του γέροντα Μιχαήλ Μαλεΐνου.

Φορούσε το κουκούλι αυτό μόνο σε μεγάλες εορτές και κατά τη θεία κοινωνία των αχράντων Μυστηρίων. Άστραφτε στο πρόσωπο σαν Άγγελος Θεού εκείνη την ημέρα, και πήρε μαζί του έξι ευλαβείς αδελφούς. Ανέβηκε χαρούμενος μαζί τους στην κορυφή του ναού να επιθεωρήσει τις οικοδομικές εργασίες της Μεγίστης Λαύρας. Ξαφνικά κατά παραχώρηση Θεού η οροφή του ναού κατέπεσε με θόρυβο, παρασύροντας όλους τους ευρισκομένους εκεί. Πέντε από τους αδελφούς παρέδωσαν αμέσως την μακαρία ψυχή τους στον Θεό μέσα στα συντρίμμια του ναού.

Ο Όσιος Αθανάσιος και ο αρχιτέκτονας Δανιήλ έμειναν ζωντανοί προς ώρας ανάμεσα στα συντρίμμια του παλαιού ναού. Όλοι άκουσαν τη φωνή του Οσίου να επικαλείται με σταθερότητα τον Κύριο για τρεις ολόκληρες ώρες. Έλεγε με κατάνυξη Δόξα σε εσένα Θεέ και Κύριε Ιησού Χριστέ βοήθησέ με στις τελευταίες στιγμές μου. Όταν τον έβγαλαν από τα ερείπια οι αδελφοί, βρήκαν τον Όσιο πατέρα τους κεκοιμημένο εν Κυρίω εν δόξη. Πρεσβείαις του Οσίου πατρός ημών Αθανασίου του εν Άθω και των συν αυτώ, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, Αμήν.