Στις δεκαπέντε Ιανουαρίου του χίλια επτακόσια ογδόντα δύο γεννήθηκε στην πόλη Μπορισογκλέμπ της επαρχίας Γιαροσλάβλ ο Όσιος Μωυσής, υιός του Ιωάννη Πουτίλωφ, ευσεβούς οικογενειάρχου. Έλαβε στο βάπτισμα το όνομα Τιμόθεος, προς τιμήν του αγίου αποστόλου Τιμοθέου των Εβδομήκοντα, που εορτάζεται στις είκοσι δύο Ιανουαρίου εκάστου έτους. Ο πατέρας του ονόμαζε όλα τα παιδιά του προς τιμήν του αγίου που εορτάζεται την όγδοη ημέρα μετά τη γέννηση του εκάστοτε τέκνου. Τα αδέλφια του ονομάζονταν Ιωνάς, Βασίλειος, Κύριλλος, Ανυσία και Αλέξανδρος, όλοι αναθρεμμένοι με τις οικογενειακές χριστιανικές παραδόσεις του οίκου τους.

Οι γονείς του δεν τους έστελναν σε κοσμικό σχολείο, φοβούμενοι μήπως διαφθαρούν, και ανέλαβαν οι ίδιοι την κατ' οίκον εκπαίδευσή τους με προσοχή. Όταν ο Τιμόθεος έφθασε τα δεκαεννέα του χρόνια, ο πατέρας τον έστειλε μαζί με τον νεότερο αδελφό Ιωνά να εργαστούν στη Μόσχα. Εκεί συνάντησαν τους Γέροντες Αλέξανδρο και Φιλάρετο της Μονής Νοβοσπάσκυ, οι οποίοι είχαν πνευματική σχέση με τον Όσιο Παΐσιο Βελιτσκόφσκυ τον μέγαν. Από τη γνωριμία τους με αυτούς τους ασκητές της ευσέβειας, οι δύο αδελφοί αποφάσισαν να ακολουθήσουν τη μοναχική οδό της σωτηρίας.

Τον Μάιο του χίλια οκτακόσια πέντε επισκέφθηκαν τη Μονή Σαρώφ και συνομίλησαν με τον Όσιο Σεραφείμ τον Σαρώφ θαυματουργό. Στα δύο και ήμισυ έτη που έμειναν στη Μονή Σαρώφ τους ανέθεσαν αρχικά υπηρεσίες στο φούρνο και κατόπιν άλλα μοναχικά διακονήματα ωφέλιμα. Το χίλια οκτακόσια έντεκα, ακολουθώντας τη συμβουλή του Ιερομονάχου Αλεξίου από τη Μονή Σιμώνωφ της Μόσχας, ο Τιμόθεος μετέβη στους ερημίτες των δασών του Ροσλάβλ. Εκεί τέθηκε υπό την καθοδήγηση του Γέροντα Αθανασίου, μαθητή του Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ, που τον δέχτηκε με στοργή και μεγάλη πατρική αγάπη.

Με τον καιρό έλαβε το μοναχικό σχήμα από τον πατέρα Αθανάσιο και ονομάστηκε Μωυσής, εις τιμήν του παλαιού Προφήτη. Ανάδοχος στην κουρά του ήταν ο Γέροντας Δοσίθεος, ο οποίος είχε ζήσει στα δάση του Ροστώφ επί σαράντα ολόκληρα χρόνια. Στις δεκαπέντε Ιανουαρίου του χίλια οκτακόσια δεκαέξι, ο Αλέξανδρος, ο νεότερος αδελφός του πατρός Μωυσέως, ήρθε στο δάσος του Ροσλάβλ για να μονάσει. Τέσσερα χρόνια αργότερα, εκείνος έλαβε το μοναχικό σχήμα και ονομάστηκε Αντώνιος, με σκοπό να ζήσει την ασκητική και αγγελική ζωή.

Τον τοποθέτησαν υπό την πνευματική εποπτεία του πατρός Μωυσέως, στον οποίο παρέμεινε υποτακτικός για όλη την υπόλοιπη ζωή του στη γη. Έτσι τα δύο αδέλφια συνέχισαν να αγωνίζονται μαζί στην ευλογημένη ησυχία και τη μοναχική πολιτεία ως αληθινά τέκνα του Θεού. Το χίλια οκτακόσια είκοσι ένα, ο Επίσκοπος Φιλάρετος της Καλούγκας πρότεινε στους αδελφούς Πουτίλωφ να μεταβούν στο ησυχαστήριο της Όπτινα της Ρωσίας. Σκοπός ήταν να ιδρύσουν εκεί σκήτη κοντά στη Μονή και να ζήσουν με μερικούς εκλεκτούς μοναχούς σε μεγαλύτερη ησυχία.

Στις έξι Ιουλίου του χίλια οκτακόσια είκοσι δύο, οι Όσιοι Μωυσής και Αντώνιος έφθασαν στην Όπτινα και άρχισαν να εργάζονται με ζήλο. Η πρώτη τους εργασία ήταν να καθαρίσουν τα δένδρα από τον τόπο που είχαν επιλέξει και να ξεριζώσουν τα μεγάλα κούτσουρα. Έχτισαν ένα μικρό κελλί, το περιέφραξαν με ξύλινο φράκτη, και ανήγειραν επίσης μικρό ναό αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Ο Επίσκοπος Φιλάρετος πρότεινε στον πατέρα Μωυσή να χειροτονηθεί ιερέας, αλλά εκείνος αρνιόταν με μεγάλη ταπεινοφροσύνη και βαθιά ευλάβεια.

Μόνον όταν ο Επίσκοπος είπε ότι θα τον θεωρήσει υπεύθυνο στη Φοβερή Κρίση του Κυρίου, ο πατήρ Μωυσής δέχτηκε τελικά. Στις είκοσι δύο Δεκεμβρίου του χίλια οκτακόσια είκοσι δύο χειροτονήθηκε διάκονος, και στις είκοσι πέντε Δεκεμβρίου χειροτονήθηκε πρεσβύτερος ιερέας. Συγχρόνως διορίστηκε πνευματικός ολόκληρης της Μονής, αναλαμβάνοντας έτσι τη μεγάλη ευθύνη της εξομολογήσεως όλων των αδελφών μοναχών. Έτσι ο Όσιος εισήλθε στο νέο πεδίο της ποιμαντικής διακονίας, σηκώνοντας με ταπείνωση το βαρύ αυτό φορτίο.

Το χίλια οκτακόσια είκοσι έξι, σε ηλικία σαράντα τριών ετών, ο πατήρ Μωυσής εκλέχθηκε Ηγούμενος της Μονής Όπτινα. Διακόνησε σε αυτή τη θέση επί τριάντα επτά συνεχή χρόνια, καθοδηγώντας με σοφία την μεγάλη αδελφότητα της Μονής. Είχε προετοιμαστεί για το διακόνημα μέσα από τα χρόνια ασκήσεως στην έρημο, την υπακοή στον γέροντά του και τη μελέτη πατερικών κειμένων. Η Μονή υπό την ηγουμενία του γνώρισε μεγάλη ανθηση, με τον αριθμό των μοναχών να αυξάνεται και την περιουσία της να διπλασιάζεται σταδιακά.

Φυτεύτηκαν εκτεταμένοι οπωρώνες, εγκαταστάθηκε πλούσια βιβλιοθήκη και χτίστηκαν πολλά κτήρια, μεταξύ των οποίων ένας καθεδρικός ναός και δύο εκκλησίες. Παρά την έλλειψη χρημάτων, ο Όσιος Μωυσής αναλάμβανε όλα αυτά τα έργα με απόλυτη εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού. Όταν τον ρωτούσαν αν είχε αρκετά χρήματα, έδειχνε λίγα ρούβλια και απαντούσε «Μπορεί εγώ να μην έχω τίποτε, αλλά Εκείνος έχει τα πάντα στον κόσμο τούτο». Σε εποχή λιμού, άρχισε ακόμη και την ανέγερση ξενώνων προσλαμβάνοντας εργάτες, και τάιζε τις οικογένειές τους από τα αποθέματα της Μονής.

Στρέφοντας πάντοτε την εμπιστοσύνη του στον Θεό, ο Όσιος ποίμαινε με αληθινή πατρική αγάπη όλο το ποίμνιο της Μονής που του είχε εμπιστευθεί ο Κύριος. Με αυτόν τον τρόπο η Όπτινα ανέπτυξε σημαντικό πνευματικό έργο, ακτινοβολώντας στην ευρύτερη ρωσική επαρχία και πέρα από αυτή. Παρόλο που ήταν εκ φύσεως οξύθυμος, ο Όσιος Μωυσής αγωνίστηκε σθεναρά να αποκτήσει την υπομονή και την ευαγγελική πραότητα του Χριστού. Όταν αισθανόταν θυμό, αποσυρόταν για να προσευχηθεί μόνος του, και επέστρεφε αφού ηρεμούσε εντελώς ο νους του.

Συμβούλευε τους πιστούς να εφαρμόζουν τον κανόνα του Αγίου Δωροθέου: μην επιθυμείς όσα γίνονται όπως τα θες, αλλά αποδέξου τα όπως έρχονται από τον Θεό. Δεν κοιμόταν πολύ, ξυπνούσε πριν τα μεσάνυχτα και πήγαινε στον Όρθρο μαζί με τους αδελφούς της Μονής. Αν και ο ίδιος είχε το χάρισμα της πνευματικής πατρότητος, παραχωρούσε τη συμβουλή των αδελφών στους Οσίους Λεονίδα και Μακάριο. Όταν τον επαινούσαν για τα έργα του, χαμογελούσε και έλεγε με ταπείνωση «Δεν συμφωνώ μαζί σας, έχω τις αμφιβολίες μου».

Στις δεκαπέντε Ιουνίου του χίλια οκτακόσια εξήντα δύο εξασθένισε πολύ και έλαβε τη Θεία Κοινωνία στηριζόμενος από άλλους αδελφούς. Τα ξημερώματα ύψωσε το χέρι του ευλογώντας πιστούς που έβλεπε σε άλλους τόπους χάριν του διορατικού του χαρίσματος. Ο μοναχός που διάβαζε τότε το Ευαγγέλιο έφθασε στο σημείο όπου ο Υιός του ανθρώπου έρχεται με δόξα του Πατρός Του και εκείνος παρέδωσε την ψυχή του. Ταις πρεσβείαις του Οσίου Μωυσέως της Όπτινα, Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς τους αμαρτωλούς δούλους Σου.