Άγιος Κύριλλος Πατριάρχης Αλεξανδρείας

Στην ένδοξη πόλιν της Αλεξανδρείας γεννήθηκε γύρω στο τριακοσιοστόν εβδομηκοστόν έτος ο μέγας πατήρ Κύριλλος, στολίδι λαμπρόν της Ορθοδοξίας. Καταγόταν από επιφανείς και ευσεβείς χριστιανούς γονείς, και η μητέρα του ήταν αδελφή του Θεοφίλου, του πατριάρχου Αλεξανδρείας εκείνης της εποχής. Έλαβε εξαιρετικήν παιδείαν για τα δεδομένα της εποχής του, και μελέτησε σε βάθος όλην την κοσμικήν ελληνικήν φιλοσοφίαν και τη σοφίαν. Με ίσον ζήλον αφοσιώθηκε στην έρευναν των θείων Γραφών και των δογμάτων της χριστιανικής πίστεως, αναδεικνυόμενος βαθύς θεολόγος.

Στη νεότητά του απεσύρθη στη μονή του οσίου Μακαρίου στα όρη της Νιτρίας, όπου ησκήτευσε με αυστηρότητα για έξι ολόκληρα χρόνια. Εκεί συνδέθηκε πνευματικά με τον φημισμένο ασκητή Ισίδωρον τον Πηλουσιώτην, τον οποίον τιμούσε και σεβόταν βαθύτατα ως πατέρα. Ο πατριάρχης Θεόφιλος, βλέποντας τις λαμπρές ικανότητες και τη σώφρονα ζωή του ανηψιού του, τον προσέλαβε στον κλήρον του. Αρχικά τον κατέταξε στους αρχιδιακόνους της Αλεξανδρινής Εκκλησίας, και έπειτα τον χειροτόνησε ιερέα γύρω στο τετρακοσιοστόν έτος.

Έτσι ο νέος Κύριλλος ανεδείχθη ως ευωδιαστόν άνθος, φυτευμένον στον αμπελώνα του Χριστού, ευωδιάζοντας με την θεόσοφον διδασκαλίαν του την αγίαν Εκκλησίαν. Η αγνότης της ψυχής του εφάνη γρήγορα στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, και η σοφία του εκέρδιζε τις καρδίες όλων όσων τον γνώριζαν προσωπικά. Η ασκητική του πείρα από τη Νιτρίαν συνδυαζόταν αρμονικά με τη βαθεία θεολογικήν του παιδείαν, καθιστώντας τον σκεύος εκλογής. Όταν εκοιμήθη ο πατριάρχης Θεόφιλος, ο Κύριλλος ομοθύμως εξελέγη το τετρακοσιοστόν δωδέκατον έτος ως διάδοχος στον πατριαρχικόν θρόνον της Αλεξανδρείας.

Αμέσως μετά την ανάρρησίν του, εξέβαλε από την πόλιν τους αιρετικούς που ωνομάζοντο Ναυατιανοί, οι οποίοι ωμοίαζαν με τους αρχαίους Φαρισαίους. Εκείνοι ωνόμαζαν τους εαυτούς των καθαρούς και δικαίους, και φορούσαν λευκά ενδύματα ως δήθεν ένδειξιν αμαρτίας ψυχής τους. Δίδασκαν επίσης ότι όποιος αμάρτανε θανάσιμα μετά το βάπτισμα δεν μπορούσε πλέον να επιστρέψει στην ευλογημένην κοινωνίαν της Εκκλησίας. Ο άγιος πατριάρχης απήλασε τους ψευδείς εκείνους διδασκάλους μαζί με τον επίσκοπον τους Θεόπεμπτον από την πόλιν της Αλεξανδρείας.

Έπειτα στράφηκε εναντίον των αοράτων εχθρών, των ακαθάρτων δαιμόνων, που ησχόλούντο σε ένα παλαιόν ειδωλολατρικόν ναόν στο Μανουφίν. Με προσευχήν και νηστείαν ζήτησε την βοήθειαν του Θεού, και άγγελος Κυρίου του εφανέρωσε σε όραμα τη λύσιν. Ο άγγελος τον προέτρεψε να μεταφέρει εκεί τα τίμια λείψανα των αγίων Αναργύρων Κύρου και Ιωάννου. Ο Κύριλλος εξετέλεσε αμέσως την αγγελικήν εντολήν, και οι δαίμονες έφυγαν για πάντα από τον τόπον εκείνον.

Έκτισε εκεί ναόν προς τιμήν των αγίων Αναργύρων, ο οποίος έγινε φημισμένη πηγή πολλών θαυμαστών ιατρείων. Πλήθος πιστών από όλην την Αίγυπτον προσέρχονταν στο νέο εκείνο προσκύνημα και ελάμβαναν θεραπείες από τη χάριν των αγίων μαρτύρων. Στην Αλεξάνδρειαν εκείνον τον καιρόν ζούσαν αμέτρητοι Ιουδαίοι, που μισούσαν τον Χριστόν και τους χριστιανούς, προκαλώντας συχνά στάσεις και φόνους. Μία νύκτα, οι Ιουδαίοι έκραξαν ψευδώς ότι καίεται η μεγάλη εκκλησία του Αλεξάνδρου, και όταν οι χριστιανοί έσπευσαν να σβήσουν, εκείνοι τους εφόνευον.

Πολλοί χριστιανοί εθανατώθησαν εκείνη τη νύκτα από τα ξίφη και τα δόρατα των αιμοβόρων εχθρών της πίστεως. Όταν ο πατριάρχης Κύριλλος έμαθε την επομένην το έγκλημα, εζήτησε δικαιοσύνην, αλλά ο έπαρχος Ορέστης ευνοούσε τους Ιουδαίους. Ο άγιος επήγε ο ίδιος με πλήθος χριστιανών στις συναγωγές, εξεδίωξε όλους τους Ιουδαίους από την πόλιν και κατεδάφισε την κυρίαν συναγωγήν. Ο έπαρχος εξωργίσθη από την ενέργειαν αυτήν και άρχισε να κακοποιεί τους συγγενείς του πατριάρχου και άλλους επιφανείς χριστιανούς.

Αμφότεροι έγραφαν στον αυτοκράτορα Θεοδόσιον τον νεώτερον, μέχρι που εκείνος εξέδωσε επίσημο διάταγμα απαγορεύσεως διαμονής των Ιουδαίων στην πόλιν. Στους ταραχώδεις εκείνους χρόνους εφονεύθη μάταια από επαναστατημένους η σοφή Υπατία, ευσεβής χριστιανή κόρη του φιλοσόφου Θέωνος. Πεντακόσιοι περίπου μοναχοί κατέβηκαν από τα όρη της Νιτρίας για να υπερασπισθούν τον πατριάρχην, και ένας από αυτούς, ο Αμμώνιος, εμαρτύρησε. Ο πατριάρχης Κύριλλος τον ετίμησε τον αδίκως φονευθέντα μοναχόν Αμμώνιον με σεμνήν ταφήν, καθιερώνοντάς τον στην μνήμην των πιστών.

Όταν επρόκειτο να καταπραΰνουν οι ταραχές της Αλεξανδρείας, μεγάλη φουρτούνα εξερράγη σε όλην την οικουμένην, εξ αιτίας της φοβεράς αιρέσεως του Νεστορίου. Ο Νεστόριος, διάδοχος του Σισινίου στον θρόνον της Κωνσταντινουπόλεως, ήταν φαινομενικά στερεός στην πίστιν, αλλά κρυφά αιρετικός. Έσπερνε ζιζάνια αιρέσεως ανάμεσα στο σιτάρι των πιστών, αρνούμενος ότι η Παναγία ήταν αληθινή Θεοτόκος και Μήτηρ του σαρκωθέντος Λόγου. Δίδασκε ότι η Παρθένος Μαρία εγέννησε απλόν άνθρωπον τον Χριστόν, και όχι τον σαρκωθέντα Θεόν Λόγον.

Την ωνόμαζε όχι Θεοτόκον αλλά Χριστοτόκον, λέγοντας ότι η μήτρα της γυναικός δεν χωρούσε τον Θεόν. Ο άγιος Κύριλλος, ως πιστός φύλακας του ποιμνίου του Χριστού, έγραψε αρχικά φιλικά γράμματα στον Νεστόριον. Όταν είδε ότι εκείνος δεν διορθωνόταν με τις πατρικές παρακλήσεις, του απέστειλε αυστηρά δογματικά γράμματα ελέγχοντάς τον δριμύτατα. Έγραψε επίσης στον κλήρον της Κωνσταντινουπόλεως, στον αυτοκράτορα Θεοδόσιον, στον Πάπαν Κελεστίνον της Ρώμης, και σε όλους τους πατριάρχας.

Καλούσε όλους να ελέγξουν τον αιρεσιάρχην και να φυλάξουν την Ορθόδοξον πίστιν στο πρόσωπον της Αχράντου Θεοτόκου. Ο Νεστόριος όμως αντί να μετανοήσει, εξώπλισε ψευδείς συκοφαντίας εναντίον του Κυρίλλου, ονομάζοντάς τον δημοσίως αιρετικόν και επικίνδυνον. Τοιουτοτρόπως η σύρραξις των δύο πατριαρχών ξεσκέπασε τη βαθεία διαστροφήν του αιρεσιάρχου, που εφανέρωνε ολοένα και περισσότερον τον δηλητηριώδη χαρακτήρα της διδασκαλίας του. Για να κοπεί οριστικώς το κακόν της αιρέσεως, ο αυτοκράτωρ Θεοδόσιος συγκάλεσε στην Έφεσον την Τρίτην Οικουμενικήν Σύνοδον το τετρακοσιοστόν τριακοστόν πρώτον έτος.

Συνεκεντρώθησαν εκεί διακόσιοι περίπου επίσκοποι από όλην την οικουμένην, και πρόεδρος της Συνόδου ανεκηρύχθη ο Κύριλλος Αλεξανδρείας. Συμπρόεδροι ήσαν ο Ιουβενάλιος Ιεροσολύμων και ο Μέμνων Εφέσου, ενώ ο Πάπας Κελεστίνος έστειλε δύο επισκόπους και έναν πρεσβύτερον. Ο Νεστόριος εκλήθη τρεις φορές επισήμως, αλλά αρνείτο να εμφανισθεί ενώπιον της Συνόδου, αναμένοντας με δολιότητα την άφιξιν των Σύρων υποστηρικτών του. Οι Πατέρες εξέτασαν τα συγγράμματά του και τα κατεδίκασαν ως αιρετικά, ενώ ενέκριναν την Ορθόδοξον διδασκαλίαν του Κυρίλλου.

Επίσημα κατοχυρώθηκε το δόγμα ότι ο σαρκωθείς Λόγος του Θεού είναι αληθινός Θεός, και η Παρθένος Μαρία αληθινή Θεοτόκος. Όταν εκυρώθη η απόφασις, ο λαός της Εφέσου επανηγύρισε με δάκρυα, αναφωνώντας μεγάλη η Άχραντος Θεοτόκος. Ο Νεστόριος καθαιρέθη και αναθεματίσθη, και εξωρίσθη στην έρημον Όασιν της Λιβύης, όπου πέθανε με φοβερά μαρτύρια. Η βλάσφημος γλώσσα του εφαγώθη ζωντανή από σκώληκας, ως δικαιοτάτη ανταπόδοσις των ύβρεων εναντίον της παναχράντου Θεοτόκου.

Ο άγιος Κύριλλος ανεδείχθη έτσι θεόπνευστος υπερασπιστής της Ορθοδοξίας και ακαταγώνιστος αθλητής του ορθού δόγματος της Εκκλησίας του Χριστού. Ο Ιωάννης Αντιοχείας μαζί με τους Σύρους επισκόπους ησυχάσθηκαν τελικώς και υπέγραψαν τους όρους της Συνόδου, ομολογώντας την Ορθόδοξον αλήθειαν. Ο άγιος Κύριλλος είχε αρχικά αδιάκριτον προκατάληψιν εναντίον του ιερού Χρυσοστόμου, εξ αιτίας της επιρροής του θείου του Θεοφίλου. Όμως ο όσιος Ισίδωρος Πηλουσιώτης τον επέπληξε με αλλεπάλληλα γράμματα, καλώντας τον να αναγράψει το όνομα του Χρυσοστόμου στα δίπτυχα.

Είδε τότε όραμα ότι ευρισκόταν σε λαμπρόν ναόν, όπου η Παναγία περιεστοιχίζετο από αγγέλους και αγίους, μεταξύ των οποίων και ο Χρυσόστομος. Όταν θέλησε να προσκυνήσει την Άχραντον, ο Χρυσόστομος τον εμπόδιζε με δικαιολογημένην οργήν, αλλά η Δέσποινα μεσίτευσε για τον Κύριλλον. Είπε στον Χρυσόστομον να τον συγχωρέσει, διότι εκείνος είχε κοπιάσει πολύ για την δόξαν της και την είχε ονομάσει Θεοτόκον. Ο ιερός Χρυσόστομος αμέσως εδέχθη την παράκλησιν της Δεσποίνης, και αγκάλιασε με αγάπην τον Κύριλλον στο όραμα.

Συναθροίζοντας λοιπόν όλους τους Αιγυπτίους επισκόπους, ο πατριάρχης ετέλεσε λαμπράν πανηγυρικήν εορτήν προς τιμήν του ιερού Χρυσοστόμου της Κωνσταντινουπόλεως. Έγραψε πολυάριθμα θεόπνευστα συγγράμματα, μεταξύ των οποίων ερμηνείες στα Ευαγγέλια, στις Επιστολές, και την Απολογίαν κατά Ιουλιανού. Επίσης τους πέντε λόγους Κατά Νεστορίου, τον Θησαυρόν περί της Αγίας Τριάδος και πολλά άλλα δογματικά. Παρέμεινε στον πατριαρχικόν θρόνον για τριάντα δύο έτη, και εκοιμήθη ειρηνικώς το τετρακοσιοστόν τεσσαρακοστόν τέταρτον έτος, ενώ η ίδια η Θεοτόκος παρέστη κατά την έξοδόν του.

Άγιε Κύριλλε, πατριάρχα Αλεξανδρείας και υπέρμαχε της Θεοτόκου, πρέσβευε υπέρ ημών των αμαρτωλών, ώστε ο Χριστός να μας αξιώσει της Βασιλείας Του, αμήν.