Ο όσιος Αββάς Δωρόθεος υπήρξε ευλαβής και επιμελής μαθητής του οσίου Ιωάννου του Προφήτου εις την περιφανή μονήν του Αββά Σερίδου. Έζησε και ηγωνίσθη πνευματικώς κατά τον έκτον μετά Χριστόν αιώνα στην ευλογημένην ασκητικήν γην της Αγίας Παλαιστίνης. Από νεαροτάτης ηλικίας του εμελέτησε με μεγάλον ζήλον και επιμέλειαν τας θύραθεν επιστήμας και κοσμικάς γνώσεις της εποχής εκείνης. Διηγείται ο ίδιος ο γέρων με ταπείνωσιν τας πνευματικάς του εμπειρίας από τα νεανικά χρόνια της σπουδής του.

Όταν ζητούσε αρχικώς την κοσμικήν γνώσιν, ομολογεί ότι ήταν στην αρχήν πάρα πολύ δύσκολον δι’ αυτόν. Ένιωθε σαν άνθρωπος που πρόκειται να αγγίξει εκπληκτικά κάποιο άγριον επικίνδυνον θηρίον όταν επλησίαζε τα βιβλία. Όμως, όταν εξεβίαζε τον εαυτόν του να μελετά συστηματικώς, τότε ο φιλάνθρωπος Θεός τον εβοηθούσε σαφώς. Η επιμέλεια έγινε τότε μέσα του δευτέρα φύσις, ώστε δεν ήξευρε καν τι έτρωγε ή τι έπινε. Δεν εγνώριζε καν εάν εκοιμήθη επαρκώς ή εάν αισθανόταν ζεστός ή κρύος κατά την παρατεταμένην μελέτην του.

Ήταν εντελώς αμέτοχος εις όλα ταύτα τα σωματικά πράγματα ενώ ήτο πλήρως απορροφημένος εις την πνευματικήν αυτήν προσπάθειαν. Έβλεπε καθαρά πλέον ότι η μεγάλη επιμέλεια και επιθυμία του διδάσκαλεν αυτόν να εργάζεται τα ίδια και εις τα πνευματικά. Έλαβεν έτσι από νεαράς ηλικίας πολυτιμότατον μάθημα διά τον μέλλοντα ησυχαστικόν βίον της μοναχικής αυτού πολιτείας. Δεν ηδύνατο να αποσπασθεί από τους φίλους του ούτε διά τα γεύματα κατά την διάρκειαν εκείνην.

Ούτε καν ομιλούσε με αυτούς ενόσω ήτο τελείως απορροφημένος εις την βαθείαν και αδιάκοπον μελέτην του. Όταν ο φιλόσοφος διδάσκαλος τους απέλυε, ο νεαρός Δωρόθεος επήγαινε αμέσως στο σπίτι και επλένετο και έτρωγε. Μετά τον εσπερινόν, ο ζηλωτής νεαρός άναβε ευλαβώς λυχνίον και συνέχιζε ακαταπαύστως να μελετά μέχρι και τα βαθιά μεσάνυκτα. Τόσον απορροφημένος ήτο ο μέλλων Αββάς Δωρόθεος εις τας θύραθεν σπουδάς αυτού κατά την νεανικήν εκείνην εποχήν της ζωής.

Αργότερον αφιερώθη ολοκληρωτικώς και αμετακλήτως εις την ασκητικήν μοναχικήν δραστηριότητα με ακόμη μεγαλύτερον και θερμότερον ζήλον της ψυχής του. Όταν εισήλθε εις την ηγαπημένην μονήν, εξηγεί στην δεκάτην συστηματικήν διδασκαλίαν του τα βαθύτερα κίνητρά του. Απεφάσισε τότε ότι η μελέτη της αρετής έπρεπε να είναι πολύ θερμοτέρα από την προηγουμένην ενασχόλησιν με την κοσμικήν επιστήμην. Μία από τας πρώτας ταπεινάς υπακοάς του Αββά Δωροθέου ήτο να χαιρετίζει και να φροντίζει τους ευλαβείς προσκυνητάς.

Η διακονία αυτή του έδινε ευκαιρίαν να συνομιλεί με ανθρώπους από διαφόρους θέσεις και επαγγέλματα της εποχής. Με τα οικονομικά μέσα κάποιου ευλαβούς αδελφού, ο όσιος Δωρόθεος έκτισε ευλαβώς νοσοκομείον στο οποίον και ο ίδιος υπηρέτει με χαράν. Αυτή η ταπεινή διακονία τον ωδήγησε να γνωρίσει εκ του σύνεγγυς τας ποικίλας ανάγκας και τα βάρη των αδυνάτων αδελφών της εποχής. Ο ίδιος ο όσιος αββάς εξιστόρησε με ταπείνωσιν την ευλογημένην εκείνην υπακοήν του ως νοσοκόμος της ιεράς μονής.

Λέγει ότι εκείνον τον καιρόν ο ίδιος είχε μόλις αναρρώσει από βαρυτάτην και επικίνδυνον σωματικήν ασθένειαν που τον ταλαιπωρούσε. Οι ταξιδιώτες κατέφθαναν εις την μονήν τας εσπερινάς ώρας και εκείνος περνούσε όλην την βραδιάν μαζί τους. Έπειτα ήρχοντο και οι καμηλιέρεις, και ο ίδιος εξυπηρετούσε με προθυμίαν όλας τας πολλάς ανάγκας τους. Συχνά συνέβαινε να αποκοιμηθή προσωρινώς και τότε αμέσως νέα πράγματα προέκυπταν τα οποία απαιτούσαν την προσοχήν του.

Έπειτα ήρχετο γρήγορα η ώρα της κοινής ολονυκτίου εκκλησιαστικής αγρυπνίας, την οποίαν ο ευλαβής όσιος ηγαπούσε σφόδρα ως πνευματικήν τροφήν. Παρεκάλει έναν αδελφόν να τον ξυπνά διά την ολονύκτιον αγρυπνίαν και άλλον να τον προφυλάσσει από τον ύπνον. Έλεγε με συγκίνησιν ότι τους εσέβετο και τους ετιμούσε σαν να εξηρτάτο η σωτηρία του πραγματικώς από αυτούς. Επί δέκα ολόκληρα ευλογημένα έτη ο Αββάς Δωρόθεος υπηρέτησε ως κελλίτης του οσίου Ιωάννου του Προφήτου.

Ήτο ευτυχέστατος υπηρετών τον Γέροντά του εις την ευλογημένην εκείνην ταπεινήν διακονίαν με χαράν και αγάπην. Ασπαζόταν μάλιστα την θύραν του κελλίου του με την ευλάβειαν με την οποίαν άλλος υποκλίνεται στον τίμιον Σταυρόν. Στενοχωρημένος μήπως δεν εξεπλήρωνε τον λόγον του αποστόλου Παύλου περί πολλών θλίψεων, εξωμολογήθη τα παράπονά του. Ο όσιος Ιωάννης του απήντησε με σοφίαν να μη λυπείται και να μην επιτρέπει αυτόν τον λογισμόν να τον στενοχωρεί.

Είπε ότι η υπακοή προς τους Πατέρας είναι αξιοπρεπεστάτη απόλαυσις διά τους αμερίμνους και ησύχους ψυχικώς ανθρώπους. Ο Αββάς Δωρόθεος επεσκέφθη και άκουσε προσωπικώς τας συμβουλάς και άλλων μεγάλων ασκητών της εποχής εκείνης. Μεταξύ αυτών των ευλογημένων ασκητών της ερήμου ήτο και ο Αββάς Ζωσιμάς, διδάσκαλος της εσωτερικής νοεράς προσευχής. Μετά τον θάνατον του Ιωάννου του Προφήτου, όταν ο Αββάς Βαρσανούφιος ανέλαβε την ολοκληρωτικήν σιωπήν, ο Δωρόθεος εξήλθε.

Εγκατέλειψε την παλαιάν μονήν του Αββά Σερίδου και εθεμελίωσε ιδίαν νέαν μονήν, όπου ωδήγησε τους μοναχούς. Έγραψε ευλογημένος συνολικώς είκοσι μία διδακτικάς ομιλίας και πολλάς ψυχωφελείς επιστολάς προς αδελφούς και πνευματικά τέκνα του. Συνεκέντρωσε επίσης ογδόντα επτά ψυχωφελείς ερωτήσεις με τας γραπτάς απαντήσεις των οσίων Βαρσανουφίου και Ιωάννου του Προφήτου. Οι ομιλίες πραγματεύονται τον εσωτερικόν χριστιανικόν βίον και την βαθμιαίαν προαγωγήν εις την ομοίωσιν του Χριστού.

Ο όσιος κατέφευγε συχνά εις τας πολυτίμους συμβουλάς των μεγάλων ιεραρχών Βασιλείου, Γρηγορίου Θεολόγου και Γρηγορίου Νύσσης. Διά πρεσβειών του οσίου Αββά Δωροθέου, του διδασκάλου της υπακοής και της ταπεινώσεως, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών των αμαρτωλών δούλων σου.