Ο σεπτός όσιος πατέρας μας Διονύσιος υπήρξε γέννημα της πόλεως Βολογκντά της βόρειας Ρωσίας τον δέκατο τέταρτο μετά Χριστόν αιώνα. Αναδείχθηκε ένας από τους μεγαλύτερους ασκητές της λεγόμενης Βόρειας Θηβαΐδος, που ήταν η ασκητική παράδοση της βόρειας Ρωσίας. Είχε στενούς δεσμούς με τις σπουδαιότερες μορφές του ρωσικού μοναχισμού, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο Άγιος Κύριλλος της Λευκής Λίμνης. Μάλιστα ο ίδιος ο Διονύσιος ζωγράφισε με τα χέρια του μία εικόνα του γέροντος Κυρίλλου, του οποίου η μνήμη τιμάται στις εννέα Ιουνίου.

Διέδωσε στα βόρεια διαμερίσματα της Ρωσίας την παράδοση του Αγίου Κυρίλλου για εσωτερική νοερή προσευχή και αγάπη προς τους πτωχούς. Συνδύασε επίσης μέσα του τις αθωνικές παραδόσεις του γέροντός του και τις παραδόσεις του Αγίου Σεργίου του Ραντονέζ. Πνευματικός του πατέρας ήταν ο Άγιος Διονύσιος ο Αθωνίτης, ο οποίος έγινε αργότερα Αρχιεπίσκοπος του Ροστόβ. Αυτός ο σπουδαίος και αγιότατος ιεράρχης του Ροστόβ κούρεψε τον νεαρό Διονύσιο μοναχό στο σπουδαίο μοναστήρι του Σπάσσο-Καμένι της Νήσου.

Του χάρισε μάλιστα το δικό του προσωπικό όνομα, διότι έτρεφε ξεχωριστή και βαθιά αγάπη για τον υποτακτικό του. Μετά από εννέα χρόνια ασκήσεως ο νεαρός Διονύσιος εγκατέλειψε το μοναστήρι με την ευλογία του γέροντός του. Αναχώρησε μάλιστα μαζί με τον υποτακτικό του Παχώμιο για μια απομακρυσμένη και απομονωμένη περιοχή της βόρειας Ρωσίας. Η περιοχή ήταν γνωστή ως Άγιος Λουκάς, διότι είχε υπάρξει εκεί παλαιότερα αρχαίο μοναστήρι αφιερωμένο στον Ευαγγελιστή Λουκά.

Οι δύο μοναχοί έκτισαν με κόπο μια μικρή ξύλινη εκκλησία και την αφιέρωσαν στον Άγιο Νικόλαο τον θαυματουργό. Επιθυμώντας ωστόσο ακόμη μεγαλύτερη ησυχαστική απομόνωση και προσευχή, ο Άγιος Διονύσιος άφησε τον υποτακτικό του Παχώμιο στη μονή. Έφυγε μάλιστα μόνος του το χίλια τριακόσια ενενήντα τρία και προχώρησε βαθύτερα στο πυκνό δάσος της Βολογκντά. Ξεκουράστηκε τότε για ένα βράδυ κοντά στις όχθες του ποταμού Γκλουσίτσα, σε μια ολότελα ερημική και απομονωμένη τοποθεσία.

Ενώ κοιμόταν εκεί άκουσε ξαφνικά στον ύπνο του τον ήχο εκκλησιαστικών καμπάνων που έκρουαν θαυμαστά μέσα στη νύχτα. Θεώρησε αυτό ως σαφές θείο σημείο ότι έπρεπε να ιδρύσει ένα μοναστήρι σε αυτό ακριβώς το ευλογημένο σημείο. Ο όσιος έκανε για τον εαυτό του ένα πρόχειρο καταφύγιο κοντά σε μια κερασιά με μαύρα μικρά βερίκοκα. Τα μικρά μαύρα κεράσια αυτά είχαν χαρακτηριστική γλυκόπικρη γεύση και μερικοί τα αποκαλούν επίσης στραγγαλιστές κερασιές της εποχής.

Ο Άγιος Διονύσιος συνήθιζε να δίνει με προσευχή αυτά τα κεράσια στους ασθενείς και αυτοί θεραπεύονταν παραδόξως. Ένας άνθρωπος που έπασχε από οδονταλγία έφαγε με πίστη ένα μαύρο κεράσι και αμέσως αισθάνθηκε εντελώς υγιής. Ο όσιος επιδόθηκε στο σημείο αυτό με ζήλο σε αυστηρή εγκράτεια, ολονύκτια αγρυπνία, σκληρή νηστεία και αδιάλειπτη προσευχή. Σύντομα ο ένας μετά τον άλλον άρχισαν να συγκεντρώνονται γύρω του πολλοί νεαροί μοναχοί, ζητώντας πνευματική καθοδήγηση.

Διψασμένοι για τον αληθινό Θεό προσέρχονταν με ζήλο νεανικό και ευλάβεια στην ασκητική κοινότητα του οσίου ηγουμένου Διονυσίου. Ένας τοπικός πρίγκιπας διέταξε ξυλοκόπους να καθαρίσουν ένα ευρύ σημείο του δάσους για τη μελλοντική ανέγερση μοναστηριού. Έκτισαν τότε μοναστικά κελιά και επίσης μια μικρή εκκλησία προς τιμήν της Σκέπης της Υπεραγίας Θεοτόκου. Ο αριθμός των μοναχών αυξήθηκε γρήγορα και κάποτε ο Άγιος Διονύσιος είδε ένα ξεχωριστό όνειρο τη νύχτα.

Στο όνειρο εμφανίσθηκε ένας νέος που τον προστάζει να κτίσει ένα μεγαλύτερο εκκλησιαστικό ναό στο μοναστήρι. Ο νέος αυτός του διαβεβαίωσε επίσης πανηγυρικά ότι θα είχε πάντοτε την ουράνια προστασία της Μητέρας του Θεού. Το πρωί μετά τον Όρθρο ενημέρωσε όλη την αδελφότητα για το όραμά του και τους είπε να υπακούσουν. Έτσι κατασκευάστηκε νέος μεγαλύτερος ναός που στολίστηκε με άγιες εικόνες ζωγραφισμένες από το χέρι του ίδιου του οσίου.

Ο όσιος ήταν εξαιρετικά ικανός και ιδιαίτερα έμπειρος ορθόδοξος αγιογράφος της βόρειας ρωσικής εποχής του και της θηβαϊδικής παραδόσεως. Η εικόνα του της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που υπήρξε θαυματουργός εικόνα, δωρίθηκε στο Μοναστήρι των Επτά Λόφων. Κάποτε ξαναγύρισε στο μοναστήρι ο όσιος, αλλά πολλοί δαίμονες του επιτέθηκαν με μανία πριν αυτός φτάσει στον ναό. Τρίζοντας τα δόντια τους άρχισαν να τον χτυπούν αλύπητα και στη συνέχεια του είπαν με απειλή τα εξής λόγια.

Φύγε από αυτό το ευλογημένο μέρος, αλλιώς πρόκειται να πεθάνεις από κακό και επώδυνο βιαίο θάνατο. Όμως ο όσιος πατήρ τους νίκησε με την δύναμη της προσευχής και αμέσως αυτοί εξαφανίσθηκαν προς μεγάλη του ανακούφιση. Στο μεταξύ η αδελφότητα ανησυχώντας για την απουσία του ηγουμένου ήρθε στο κελί του και τον βρήκε καταπλακωμένο. Τον βρήκαν δηλαδή κάτω από τις πεσμένες σανίδες του πατώματος, σήκωσαν το πάτωμα και τον απελευθέρωσαν με κόπο.

Είδατε αδελφοί, τους είπε εκείνος, τι σκληρός πόλεμος γίνεται από τους εχθρούς της σωτηρίας μας στους μοναχούς. Όμως τίποτα από όλα αυτά να μην σας τρομάζει διόλου, διότι ο Χριστός είναι πάντοτε μαζί μας στους αγώνες. Μετά από αυτό το έντονο πνευματικό περιστατικό ο όσιος Διονύσιος έφυγε κρυφά από τους αδελφούς του μοναστηριού του. Αναχώρησε για ένα έρημο μέρος που βρισκόταν τέσσερις στάσεις νότια από τη μεγάλη μονή στην ίδια όχθη του Γκλουσίτσα.

Το νέο αυτό απομονωμένο μέρος ονομαζόταν Σοσνόβετσκ ακριβώς από το μεγάλο και γέρικο ρωσικό πεύκο που βλάστανε εκεί. Έκτισε λοιπόν εκεί νέα εκκλησία προς τιμήν του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή και Προδρόμου του Κυρίου. Έκτισε επίσης λίγα ταπεινά κελιά για όσους από τους αδελφούς αναζητούσαν μεγαλύτερη ησυχία και πνευματική απομόνωση. Είπε δηλαδή στους νέους αδελφούς ότι εδώ θα ενταφιασθεί κάποτε το σώμα του και τους έδωσε όλες τις απαραίτητες οδηγίες.

Τους είπε επίσης ότι θα έπαιρναν όλα τα αναγκαία για τη συντήρησή τους από τη μεγάλη μονή Γκλουσίτσα ως μετόχιο. Σε αυτό το τελευταίο μέρος των ασκητικών του αγώνων, ακόμη επτά χρόνια πριν τον θάνατό του, έσκαψε μόνος τον τάφο του. Σκοπός του ήταν ο τάφος αυτός να του υπενθυμίζει καθημερινά την ώρα που θα κατατεθεί εκεί το σώμα του. Από τότε ο όσιος ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τους θεάρεστους ασκητικούς του αγώνες σε νηστεία, προσευχή και αγρυπνία.

Πολλές φορές μάλιστα παρέμενε ολόκληρη τη νύχτα όρθιος μέσα στον παγετό, καταπονώντας με αυτόν τον τρόπο τη σάρκα του. Ο σεπτός όσιος υπήρξε ο πρώτος που εγκατέστησε γυναικείο μοναστήρι σύμφωνα με το αυστηρό αθωνικό τυπικό. Μετά από επίσκεψη στο Ροστόβ, όπου ο πνευματικός του Διονύσιος ήταν πλέον Αρχιεπίσκοπος, επέστρεψε με νέες ευλογίες. Ίδρυσε τότε γυναικείο μοναστήρι κοντά στη μονή του και το αφιέρωσε στον Άγιο Λεόντιο του Ροστόβ.

Κατά τη διάρκεια ενός φοβερού λιμού ο Άγιος Διονύσιος έδωσε ελεημοσύνη σε όλους τους πεινασμένους χωρίς διάκριση. Όταν ο αριθμός των πεινασμένων αυξανόταν, η ελεημοσύνη του οσίου επίσης αυξανόταν αναλόγως και χωρίς ποτέ να σταματήσει. Κάποτε ο φύλακας των αποθηκών του ανέφερε με ανησυχία ότι οι προμήθειες του μοναστηριού είχαν σχεδόν τελειώσει εντελώς. Ο Άγιος Διονύσιος τον επέπληξε με αυστηρότητα και του είπε χαρακτηριστικά λόγια ως πατρική διδασκαλία ζωντανή και αληθινή.

Η ελεημοσύνη μας θα είναι μεγάλη βοήθεια για τους μοναχούς κατά την ημέρα της φοβερής κρίσεως του Κυρίου. Το να δίνεις στους πτωχούς, του εξήγησε υπομονετικά, είναι σαν να δανείζεις τα χρήματά σου στον ίδιο τον φιλάνθρωπο Θεό. Ο τελευταίος ηγούμενος που όρισε ως διάδοχό του πριν τον θάνατό του ήταν ο μαθητής του Άγιος Αμφιλόχιος. Άκουσε επίσης τη γλυκιά φωνή της Παναγίας Θεοτόκου να του υπόσχεται ότι θα προστατεύει την αδελφότητα από κάθε κακό.

Η τελευταία ασθένεια του οσίου άρχισε στις είκοσι εννέα Μαΐου του έτους χίλια τετρακόσια τριάντα επτά. Του αποκαλύφθηκε επίσης τότε από τον φιλάνθρωπο Θεό ότι θα κοιμόταν εν Κυρίω μετά από ακριβώς τρεις ημέρες. Νωρίς το πρωί της πρώτης Ιουνίου ζήτησε από τον μαθητή του Μακάριο να τελέσει τη Θεία Λειτουργία, ώστε να κοινωνήσει για τελευταία φορά. Μετά τη λειτουργία κάλεσε όλους τους αδελφούς, τους έδωσε με ζεστασιά την τελική του ευλογία και παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του.

Το ασκητικό του κελί γέμισε αμέσως με μια άρρητη ουράνια ευωδία και τα τίμια λείψανά του ενταφιάσθηκαν στη μονή Σοσνόβετσκ. Πρεσβείαις του οσίου πατρός ημών Διονυσίου του Γλουσέτσκ, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών των δούλων σου, αμήν.