Στα φοβερά χρόνια του βασιλιά Αλεξάνδρου Σεβήρου, περί το διακόσια είκοσι δύο μετά Χριστόν, ο γενναίος Θεσπέσιος μαρτύρησε για την πίστη του στον αληθινό Θεό. Καταγόταν από την περίφημη Καππαδοκία, την μεγάλη πατρίδα τόσων και τόσων αγίων ομολογητών και θεοφόρων πατέρων της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Επειδή ομολογούσε με παρρησία τον Χριστό συνελήφθη χωρίς δισταγμό από τον σκληρό άρχοντα της Καππαδοκίας Σιμπλίκιο. Ο Σιμπλίκιος τον οδήγησε ευθύς αμέσως στον ναό των ειδώλων με τον σκοπό να τον αναγκάσει να θυσιάσει στους ψεύτικους θεούς.

Ο γενναίος Θεσπέσιος όχι μόνο δεν θυσίασε, αλλά ενέπαιξε με τόλμη και θάρρος τα άψυχα είδωλα μπροστά σε όλους. Με αποτέλεσμα οι έξαλλοι ειδωλολάτρες να τον κρεμάσουν αμέσως στο ξύλο και να ξεσχίσουν αλύπητα τις άγιες σάρκες του. Έπειτα από τα φρικτά αυτά βασανιστήρια τον έβαλαν μέσα σε ένα μεγάλο καζάνι γεμάτο με βραστό νερό. Ο μάρτυς όμως Θεσπέσιος με την παντοδύναμη χάρη του Θεού έμεινε εντελώς αβλαβής χωρίς να πάθει τίποτα.

Στη συνέχεια τον έφεραν και πάλι μπροστά στο ναό των ειδώλων, για να προσφέρει επιτέλους θυσία στους ψεύτικους θεούς. Όταν όμως πλησίασε στον βωμό τον γκρέμισε με δύναμη και τον κατέστρεψε ολοκληρωτικά μπροστά στους έκπληκτους ειδωλολάτρες. Οι θυμωμένοι διώκτες αμέσως τον έβαλαν μέσα σε ένα μεγαλύτερο καζάνι γεμάτο με βραστό λάδι, πίσσα και αναμμένο λίπος. Ο γενναίος μάρτυς έμεινε μέσα σε αυτό το καζάνι ολόκληρες δύο ημέρες χωρίς να πάθει το παραμικρό.

Όταν τον έβγαλαν διαπίστωσαν με μεγάλη έκπληξη ότι δεν είχε κανένα ίχνος εγκαύματος πάνω στο σώμα του. Τότε πολλοί από τους εκεί παρόντες Έλληνες ειδωλολάτρες ελκύσθηκαν αμέσως και ολόψυχα στην αληθινή πίστη του Χριστού. Αυτή η μαζική προσέλευση στην Ορθοδοξία αποτέλεσε άλλο ένα μεγάλο θαύμα μέσα από το συνεχές μαρτύριο του αγίου. Στο τέλος οι ηττημένοι διώκτες αποφάσισαν να τον βγάλουν έξω από την πόλη της Καισάρειας και να τον αποκεφαλίσουν.

Έτσι ο γενναίος Θεσπέσιος επισφράγισε με το ίδιο το αίμα του την λαμπρή και θαρραλέα ομολογία της χριστιανικής πίστεως. Και κατ' αυτόν τον τρόπο ανέβηκε η μακαρία ψυχή του στεφανηφόρος και θριαμβευτική στα ουράνια αιώνια σκηνώματα. Το όνομά του Θεσπέσιος σημαίνει στα ελληνικά τον θεόπνευστο και τον θαυμαστό, και ο ίδιος δικαίωσε εμπράκτως αυτή την ονομασία. Πράγματι ολόκληρη η σύντομη επίγεια ζωή του υπήρξε γεμάτη από θεσπέσιες ομολογίες και θεσπέσια θαύματα του φιλανθρώπου Θεού.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την σεπτή μνήμη του αγίου τούτου ενδόξου μάρτυρος την πρώτη ημέρα του μηνός Ιουνίου. Πρεσβείαις του ενδόξου μάρτυρος Θεσπεσίου, Χριστέ ο Θεός, ενίσχυσον τους πιστούς δούλους σου εν τη ομολογία της αληθούς πίστεως, αμήν.