Στα μισά του ανηφορικού δρόμου προς τη Νικιάνα, μια σπηλιά στους Σκάρους κρύβει τα ιερά λείψανα έξι Πατέρων της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου. Από τον τάφο ενός εξ αυτών αναβλύζει αδιάκοπα αγίασμα, που δεν στερεύει ποτέ, ούτε όταν χιλιάδες προσκυνητές αντλούν νερό την ημέρα της γιορτής. Ο τόπος αυτός βρίσκεται στις βορειοανατολικές παρυφές του όρους των Σκάρων, του λευκαδίτικου Αγίου Όρους, όπως το αποκαλούν οι ντόπιοι. Κάθε χρόνο, την έβδομη Κυριακή από το Πάσχα, πλήθη πιστών ανηφορίζουν προς το ταπεινό ησυχαστήριο για να τιμήσουν τους Πατέρες.

Η Εκκλησία μας θυμάται εκείνη την ημέρα τους τριακόσιους δεκαοκτώ Θεοφόρους Πατέρες, που συγκρότησαν την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας. Οι προσκυνητές ασπάζονται την εικόνα των Αγίων, πίνουν από το αγίασμα και γονατίζουν με ευλάβεια μπροστά στα τίμια λείψανά τους. Η τοπική παράδοση κρατά ζωντανές πολλές πληροφορίες για τη σχέση αυτών των Αγίων με το νησί της Λευκάδας. Ο ναΐσκος, οι τάφοι και η σπηλιά συνθέτουν μαζί έναν τόπο σιωπηλής προσευχής και πνευματικής παρηγοριάς για τους κατοίκους και τους επισκέπτες.

Πριν προλάβει η Εκκλησία να συνέλθει από τη φοβερή δοκιμασία των διωγμών, ξέσπασε μια νέα και ύπουλη απειλή μέσα στους κόλπους της. Ήταν οι αιρέσεις, και ανάμεσά τους ξεχώριζε για την επικινδυνότητά της η διδασκαλία του Αρειανισμού. Ένας πρεσβύτερος από την Αλεξάνδρεια, ο Άρειος, άρχισε να κηρύσσει ότι ο Χριστός δεν είναι αληθινός Θεός. Υποστήριζε πως ο Υιός είναι απλό κτίσμα του Πατέρα, και όχι ένα από τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας. Αρκετοί κληρικοί και λαϊκοί παρασύρθηκαν από τα λόγια του και απομακρύνθηκαν από τη γνήσια πίστη της Εκκλησίας.

Για να αντιμετωπιστεί αυτό το μεγάλο ζήτημα, ο Άγιος Μέγας Κωνσταντίνος συγκάλεσε Σύνοδο όλων των επισκόπων της οικουμένης. Η Σύνοδος έγινε το έτος τριακόσια εικοστό πέμπτο μετά Χριστόν στη Νίκαια της μικρασιατικής Βιθυνίας. Από κάθε γωνιά της αυτοκρατορίας έφτασαν εκεί επίσκοποι μαζί με τους συνοδούς και τους συμβούλους τους. Ανάμεσά τους ξεχώρισαν ο Άγιος Σπυρίδων Τριμυθούντος, ο Άγιος Νικόλαος Μύρων, ο Μητροφάνης Κωνσταντινουπόλεως και ο Μέγας Αθανάσιος, διάκονος ακόμη τότε.

Οι ορθόδοξοι επίσκοποι έφτασαν συνολικά τους τριακόσιους δεκαοκτώ, αριθμό που έμεινε στην ιστορία της Εκκλησίας. Ένας από τους τριακόσιους δεκαοκτώ θεοφόρους Πατέρες ήταν και ο επίσκοπος Λευκάδος Αγάθαρχος, λαμπρή μορφή της εποχής του. Καταγόταν πιθανότατα από την Αχαΐα και εκπροσωπούσε στη Σύνοδο την Εκκλησία της Παλαιάς Ηπείρου. Η αγιότητα του βίου του και η χαριτωμένη από το Άγιο Πνεύμα προσωπικότητά του λειτούργησαν ως πόλος έλξης. Πέντε άλλοι Πατέρες, που είχαν λάβει μέρος στη Σύνοδο, αποφάσισαν να τον ακολουθήσουν στο μακρινό νησί της Λευκάδας.

Έτσι, όταν ο Αγάθαρχος επέστρεψε στην επισκοπή του, οι πέντε αυτοί Πατέρες ταξίδεψαν μαζί του. Το πλοίο τους έφτασε στον φυσικό όρμο, όπου σήμερα βρίσκεται ο οικισμός που ονομάζεται Επίσκοπος. Η διπλανή περιοχή, η Νικιάνα, ετυμολογείται πιθανότατα από τις λέξεις Νέα Νίκαια, σε ανάμνηση της μεγάλης Συνόδου. Οι τρεις από τους Πατέρες διάλεξαν μια σπηλιά στο βουνό των Σκάρων ως τόπο της ασκητικής τους παλαίστρας. Πέρασαν εκεί όλο το υπόλοιπο της ζωής τους με αυστηρή νηστεία, ολονύκτια αγρυπνία και αδιάλειπτη προσευχή.

Το τέλος τους ήρθε ειρηνικό και ευλογημένο, και τάφηκαν στον ίδιο τόπο της άσκησής τους, εκεί όπου σήμερα στέκει το μικρό εκκλησάκι του ησυχαστηρίου τους. Από τον τάφο ενός εκ των Πατέρων αναβλύζει αδιάκοπα αγίασμα, που γίνεται πηγή παρηγοριάς για τους πιστούς. Η στάθμη του νερού δεν ελαττώνεται ποτέ, ούτε χειμώνα ούτε καλοκαίρι, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες της κάθε εποχής. Ακόμη και την ημέρα της μεγάλης γιορτής, όταν χιλιάδες προσκυνητές αντλούν από το αγιασμένο νερό, η πηγή παραμένει γεμάτη.

Η Αγία Τράπεζα του μικρού ναού στέκει πάνω στον τάφο του δεύτερου Πατέρα, σε σημείο ιερής συνάντησης. Ο τρίτος τάφηκε εκεί όπου σήμερα καίνε αδιάκοπα τρία καντήλια, σύμβολο της παρουσίας των Αγίων στον τόπο. Πολλά είναι τα θαύματα που γίνονται σε όσους πίνουν με πίστη από το αγίασμα και επικαλούνται τη χάρη τους. Το έτος χίλια οκτακόσια ενενήντα μετά Χριστόν παρουσιάστηκαν στο ταπεινό ησυχαστήριο οι φοβεροί ληστές της εποχής, ο Ψήλιας και ο Χούτας.

Με αλαζονεία απαιτούσαν επίμονα να πιουν από εκείνο το θαυματουργό νερό, μπροστά στους τρομοκρατημένους μοναχούς. Όταν όμως πλησίασαν στο σημείο του αγιάσματος και προσπάθησαν οι ίδιοι να αντλήσουν, βρήκαν την πηγή στερεμένη. Το αγίασμα ξαναφάνηκε μόνο όταν πήγε η μοναχή Ακακία και έδωσε στους έντρομους ληστές να πιουν. Η ίδια μοναχή Ακακία αξιώθηκε να γίνει μάρτυρας ενός ακόμη θαύματος των Αγίων Πατέρων στη Λευκάδα. Όταν σμήνος ακρίδων κατέστρεφε τα όσπρια, τα λαθύρια και τα ρεβίθια στο Λιβάδι της Καρυάς, οι κάτοικοι έζησαν φοβερή δοκιμασία.

Μόλις η ευλαβική μοναχή ράντισε με το αγίασμα τις σπαρμένες εκτάσεις, οι ακρίδες εξαφανίστηκαν αμέσως από όλη την περιοχή. Ένας κάτοικος των κοντινών Πηγαδισάνων νοσηλευόταν σε κλινική της Αθήνας για να χειρουργηθεί έπειτα από αποκόλληση αμφιβληστροειδούς στο μάτι του. Την προηγούμενη νύχτα της εγχείρησης ένιωσε φοβερούς πόνους και κανείς γιατρός δεν μπορούσε να βρεθεί κοντά του. Μόλις ησύχασε για λίγο, αποκοιμήθηκε και είδε όνειρο πως περιπλανιόταν στην περιοχή της Ακόνης, κοντά στο ησυχαστήριο.

Όταν αντίκρισε το μοναστήρι, θυμήθηκε το αγίασμα, ένιωσε έναν δυνατό πόνο και ξύπνησε αμέσως εντελώς θεραπευμένος. Το επιστημονικό προσωπικό της κλινικής επιβεβαίωσε την ξαφνική θεραπεία, και ο άρρωστος επέστρεψε στο σπίτι του δοξολογώντας. Οι άλλοι δύο Πατέρες, που είχαν συνοδεύσει τον επίσκοπο Αγάθαρχο, εγκαταστάθηκαν στον χώρο όπου σήμερα στέκει το μοναστήρι της Φανερωμένης. Έζησαν και αυτοί με ασκητική αυστηρότητα, και κοιμήθηκαν τελικά εν ειρήνη, αφήνοντας πίσω τους πλούσια ευλογία στο νησί.