Από τον τάφο ενός αγίου ψηλά στο βουνό των Σκάρων αναβλύζει αγίασμα που δεν στερεύει ποτέ, ούτε χειμώνα ούτε καλοκαίρι. Ο επίσκοπος Λευκάδος Αγάθαρχος υπήρξε ένας από τους τριακόσιους δεκαοκτώ θεοφόρους Πατέρες της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου της Νίκαιας. Στη μέση του ανηφορικού δρόμου, που ενώνει τον ερημωμένο σήμερα Αλέξανδρο με την παραθαλάσσια και ζωντανή Νικιάνα, στέκει το Ησυχαστήριο των Αγίων Πατέρων. Βρίσκεται στις βορειοανατολικές παρυφές του όρους των Σκάρων, που οι Λευκαδίτες ονομάζουν με ευλάβεια το δικό τους «Άγιο Όρος».

Πλήθη πιστών από όλη τη Λευκάδα και από άλλα μέρη ανηφορίζουν εκεί ιδιαίτερα την μεγάλη πανήγυρη του Ησυχαστηρίου. Η εορτή πέφτει την Έβδομη Κυριακή από το Άγιο Πάσχα, οπότε η Εκκλησία τιμά τους Πατέρες της Νίκαιας. Οι προσκυνητές ασπάζονται με δάκρυα την ιερή εικόνα και αντλούν με προσοχή νερό από το θαυματουργό αγίασμα. Έπειτα προσεύχονται μπροστά στα «άγια κορμάκια», όπως αποκαλούν με τρυφερότητα τα τίμια λείψανα των οσίων.

Η ντόπια παράδοση φυλάει με αγάπη πολλές πληροφορίες για τη σχέση των αγίων αυτών με το νησί της Λευκάδας. Τα σημάδια της παρουσίας τους διασώζονται στα τοπωνύμια, στις απόμερες σπηλιές και στα μικρά εκκλησάκια που σκαρφάλωσαν επάνω στα βράχια του νησιού. Όλα αυτά τα στοιχεία μαζί συνθέτουν την πλούσια λευκαδίτικη παράδοση γύρω από τους έξι αγίους της Νίκαιας. Πριν προλάβει καλά καλά η Εκκλησία του Χριστού να βγει νικήτρια από τη μακρόχρονη δοκιμασία των διωγμών, ένα νέο πρόβλημα ταλαιπώρησε επικίνδυνα τα μέλη της.

Ήταν οι αιρέσεις, και πρώτος ανάμεσα σε αυτές ξεπρόβαλε ο Αρειανισμός που σήκωσε κεφάλι μέσα στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Ο πρεσβύτερος Άρειος δίδασκε ότι ο Ιησούς Χριστός δεν είναι αληθινός Θεός αλλά κτίσμα και δημιούργημα του Θεού Πατέρα. Αρκετοί κληρικοί και λαϊκοί ασπάστηκαν αυτή την επικίνδυνη διδασκαλία, που αντιστρατευόταν την πίστη και το βίωμα της Εκκλησίας μας. Για να αντιμετωπιστεί το θλιβερό αυτό σχίσμα, ο αυτοκράτορας της Ρώμης Άγιος Μέγας Κωνσταντίνος συγκάλεσε σύνοδο όλων των χριστιανών επισκόπων.

Η ιερή σύναξη έλαβε χώρα το τριακόσια είκοσι πέντε στη Νίκαια της μικρασιατικής Βιθυνίας, μακριά από κάθε ταραχή. Από όπου υπήρχαν χριστιανικές εκκλησίες έφτασαν επίσκοποι, φέρνοντας μαζί τους πρεσβυτέρους, διακόνους και άλλους πιστούς συνοδούς. Ξεχώρισαν τότε ο Άγιος Σπυρίδων Τριμυθούντος, ο Άγιος Νικόλαος Μύρων και ο Άγιος Μητροφάνης Κωνσταντινουπόλεως. Ξεχώρισαν ακόμη ο Άγιος Αλέξανδρος που ήταν πρεσβύτερος, ο Πέτρος Αλεξανδρείας και ο Μέγας Αθανάσιος που ήταν τότε διάκονος.

Οι ορθόδοξοι επίσκοποι ήταν συνολικά τριακόσιοι δεκαοκτώ στον αριθμό, και ανάμεσα τους βρισκόταν και ο επίσκοπος Λευκάδος Αγάθαρχος. Η Σύνοδος αυτή στερέωσε την ορθόδοξη πίστη και έμεινε στη μνήμη ως η Πρώτη Οικουμενική. Ο επίσκοπος Αγάθαρχος καταγόταν μάλλον από την Αχαΐα και εκπροσωπούσε στη σύνοδο την Εκκλησία της Παλαιάς Ηπείρου. Η αγιότητα του βίου του και η χαριτωμένη από το Άγιο Πνεύμα προσωπικότητά του τράβηξαν κοντά του πέντε ακόμη Πατέρες της Νίκαιας.

Όταν έφτασε η ώρα της επιστροφής στην επισκοπή του, οι πέντε αυτοί άγιοι αποφάσισαν να τον ακολουθήσουν στο νησί. Το πλοίο τους αποβίβασε σε έναν φυσικό όρμο, όπου σήμερα στέκει ο μικρός παράκτιος οικισμός με το όνομα Επίσκοπος. Η διπλανή περιοχή της Νικιάνας ετυμολογείται πιθανότατα από τις λέξεις «Νέα Νίκαια», σε ζωντανή ανάμνηση της ιερής εκείνης Συνόδου. Οι τρεις από τους Πατέρες διάλεξαν μια απόμερη σπηλιά ψηλά στο βουνό των Σκάρων για κατοικία τους.

Έμειναν εκεί ως το τέλος της ζωής τους, με νηστεία αυστηρή, ολονύκτια αγρυπνία και αδιάκοπη προσευχή. Το τέλος τους ήταν ειρηνικό και θάφτηκαν στο σημείο όπου σήμερα στέκει το ταπεινό εκκλησάκι του ησυχαστηρίου. Οι άλλοι δύο μόνασαν στον χώρο όπου σήμερα υψώνεται το μοναστήρι της Φανερωμένης, στη θέση όπου παλαιότερα υπήρχε μικρός οίκος προσευχής. Στο ίδιο σημείο πριν φτάσουν οι Απόστολοι Ακύλας και Ηρωδίων στεκόταν ο ειδωλολατρικός ναός της Λευκαδίας Αρτέμιδος.

Έζησαν ασκητικά και κοιμήθηκαν εν ειρήνη, και άφησαν πίσω τους βαθιά ίχνη αγιότητας σε ολόκληρο το νησί της Λευκάδας. Από τον τάφο του ενός αγίου αναβλύζει συνεχώς αγίασμα που δεν λιγοστεύει ποτέ, ασχέτως από τις καιρικές συνθήκες. Ακόμη και την ημέρα της μεγάλης εορτής, οπότε χιλιάδες προσκυνητών αντλούν νερό, η πηγή δεν στερεύει ούτε στιγμή. Η Αγία Τράπεζα του ναού στηρίζεται πάνω στον τάφο του δεύτερου Πατέρα, ενώ ο τρίτος αναπαύεται εκεί που σήμερα ανάβουν τρία καντήλια.

Πολλά και μεγάλα είναι τα θαύματα όσων με πίστη πίνουν από το αγίασμα και επικαλούνται τη δύναμη των οσίων. Το χίλια οκτακόσια ενενήντα οι φοβεροί ληστές Ψήλιας και Χούτας παρουσιάστηκαν στο μικρό ησυχαστήριο και ζήτησαν με αλαζονεία να πιουν από εκείνο το νερό. Όταν πλησίασαν την πηγή, βρήκαν το αγίασμα να έχει στερέψει εντελώς και μάταια προσπάθησαν να αντλήσουν. Η πηγή ξανάδωσε νερό μονάχα όταν η μοναχή Ακακία αντλούσε η ίδια για τους έντρομους ληστές.

Άλλη φορά τα σμήνη από ακρίδες κατέστρεφαν τα όσπρια στο Λιβάδι της Καρυάς και εξαφανίστηκαν, μόλις η Ακακία ράντισε με αγίασμα τις σπαρμένες εκτάσεις. Κάτοικος των Πηγαδισάνων που έπασχε από αποκόλληση ματιού θεραπεύτηκε θαυματουργικά τη νύχτα πριν την προγραμματισμένη εγχείρηση. Με την ευχή των πέντε αγίων Πατέρων και του επισκόπου Αγάθαρχου ας στερεωθούμε όλοι στην πίστη της Νίκαιας.