Με αρωγή του αυτοκράτορα Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου ιδρύθηκε στο Άγιον Όρος η περίφημη Μονή Ιβήρων από Γεωργιανούς ευγενείς μοναχούς. Ο Όσιος Ευθύμιος ο Νέος υπήρξε ένας από τους πρώτους κτήτορες αυτής της σπουδαίας ορθοδόξου μονής, μαζί με τον πατέρα του Ιωάννη. Ο Όσιος Ευθύμιος καταγόταν από την πόλη Τάω της Ιβηρίας, της σημερινής Γεωργίας, και έζησε σε μεγάλη εποχή. Έζησε στο δεύτερο μισό του δεκάτου αιώνος μετά Χριστόν, καθώς και αρκετά χρόνια του ενδεκάτου αιώνος.

Η οικογένειά του ήταν αρχοντική και διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στην αυλή του βασιλιά της Γεωργίας Δαυίδ Κουροπαλάτη. Ο πατέρας του Ιωάννης Βαρασβατσέ ήταν προσωπικός σύμβουλος του βασιλιά Δαυίδ της Ιβηρίας στις πολιτικές υποθέσεις. Είχε λάβει επίσης αξιόλογη μόρφωση και ήταν γνωστός για την ευσέβεια και τις πολλές χριστιανικές αρετές του. Όταν ο νεαρός Ευθύμιος ήταν ακόμη παιδί, ο πατέρας του πήρε σπουδαία απόφαση για το μέλλον. Αποφάσισε να εγκαταλείψει τα κοσμικά αξιώματα και να στραφεί προς τη μοναχική ζωή του Αγίου Όρους.

Το έτος εννιακόσια εξήντα πέντε ο Ιωάννης Βαρασβατσέ ήλθε στο Άγιον Όρος και κατοίκησε κοντά στον Άγιο Αθανάσιο. Ο Άγιος Αθανάσιος ήταν ο ιδρυτής της Μονής της Μεγίστης Λαύρας και έλαμπε ως φωτεινό αστέρι του αγιορειτικού μοναχισμού. Έγινε λοιπόν μοναχός κάτω από την πνευματική του καθοδήγηση, εγκαταλείποντας τα πάντα για τον γλυκύτατο Νυμφίο Χριστό. Μετά από λίγο διάστημα ο Ιωάννης έφερε στο Άγιον Όρος και τον υιό του Ευθύμιο, για να γίνει επίσης μοναχός.

Έφερε επίσης πολλούς άλλους επίσημους Γεωργιανούς συγγενείς και φίλους, οι οποίοι ασπάσθηκαν επίσης τη μοναχική ζωή του ορθοδόξου μοναχισμού. Έτσι σχηματίστηκε σύντομα μία μικρή κοινότητα Γεωργιανών μοναχών κάτω από την πνευματική σκέπη του Αγίου Αθανασίου. Όλοι αυτοί έγιναν με ζήλο μοναχοί και άρχισαν να ζουν την αυστηρή αγιορείτικη ζωή της Λαύρας με μεγάλη υπακοή. Επειδή όμως τους είχε παραχωρηθεί μικρός χώρος μέσα στη Λαύρα, η συνύπαρξή τους έγινε σταδιακά δύσκολη και προβληματική.

Ο πνευματικός τους προϊστάμενος Ιωάννης Βαρασβατσέ ανέλαβε τότε την πρωτοβουλία για να ιδρύσουν ξεχωριστό ανεξάρτητο γεωργιανικό μοναστήρι. Σκοπός του ήταν να υπάρχει ξεχωριστή ορθόδοξη μονή για τους ελληνομαθείς και γεωργιανούς μοναχούς της κοινότητάς του. Με τις προσευχές του Αγίου Αθανασίου και την αρωγή του αυτοκράτορα Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου, η ίδρυση πραγματοποιήθηκε. Ονομάστηκε λοιπόν επίσημα η νέα μονή «Μονή Ιβήρων», διότι οι κτήτορές της ήταν Ίβηρες, δηλαδή Γεωργιανοί.

Η μονή αυτή έμελλε να γίνει σπουδαίο πνευματικό κέντρο της ορθοδοξίας στο Άγιον Όρος για πολλούς αιώνες. Έγινε επίσης σημαντική πνευματική γέφυρα μεταξύ της ελληνικής Εκκλησίας και της γεωργιανής Εκκλησίας στους ταραγμένους χρόνους εκείνους. Από τους πρώτους κτήτορες της μονής διασώθηκε πολύτιμη παράδοση μετάφρασης λειτουργικών κειμένων από τα ελληνικά στα γεωργιανικά. Στη μονή των Ιβήρων ο νέος ηγούμενος Ιωάννης ο Ίβηρας οργάνωσε την κοινοβιακή ζωή και την οικοδομή της μονής.

Φρόντισε για την ανέγερση των ναών και των κελιών, καθώς και για την επάνδρωση με ικανούς μοναχούς και πνευματικά παιδιά του. Ο υιός του Ευθύμιος εργαζόταν στο πλευρό του πατέρα του ως πιστός συνεργάτης σε όλα τα έργα της μονής. Παράλληλα ασχολήθηκε με μεγάλο ζήλο στη μετάφραση πατερικών και λειτουργικών κειμένων από τα ελληνικά στα γεωργιανικά. Η εργασία αυτή ήταν εξαιρετικά σημαντική, διότι έδινε στους Γεωργιανούς τη δυνατότητα να γνωρίσουν την ορθόδοξη πατερική παράδοση.

Μετέφρασε ο Ευθύμιος έργα του Μεγάλου Βασιλείου, του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου και πολλών άλλων ορθοδόξων πατέρων. Η μεταφραστική του εργασία θεμελίωσε ουσιαστικά ολόκληρη τη γεωργιανή λειτουργική και θεολογική γραμματεία στους κατοπινούς αιώνες της Εκκλησίας. Παράλληλα ασκούνταν με μεγάλη υπομονή στις μοναχικές αρετές, τη νηστεία, την αγρυπνία και την αδιάλειπτη προσευχή. Έγινε φωτεινό υπόδειγμα μοναχικής ζωής για τους αδελφούς της μονής Ιβήρων και τους πολυάριθμους πιστούς προσκυνητές της εποχής.

Το έτος εννιακόσια ενενήντα οκτώ, σύμφωνα με μία παράδοση, εκοιμήθη ο Ιωάννης ο Ίβηρας ο πατέρας του. Σύμφωνα όμως με άλλη παράδοση η κοίμηση του πατέρα του συνέβη το έτος χίλια τρία μετά Χριστόν. Με την κοίμηση του Ιωάννου ο υιός του Ευθύμιος ανέλαβε φυσικά τη διαδοχή στην ηγουμενία της μονής Ιβήρων. Ο Όσιος Ευθύμιος ασχολήθηκε με μεγάλη επιτυχία στη διοίκηση της μονής Ιβήρων ως νέος αξιόλογος ηγούμενος της αδελφότητας. Με σύνεση και πνευματική διάκριση ρύθμισε τα πνευματικά και υλικά θέματα της αδελφότητας του Αγίου Όρους με ευλάβεια.

Καλλιέργησε με μεγάλο ζήλο την πνευματική ζωή των αδελφών της μονής Ιβήρων μέσα από το προσωπικό παράδειγμά του. Πρώτος ο ίδιος έδινε τέλειο υπόδειγμα σε κάθε αρετή, ώστε οι αδελφοί να τον μιμούνται με χαρά. Στην ολόθερμη προσευχή, στη νηστεία, στην εγκράτεια και στην ακτημοσύνη παρέμενε άριστος δάσκαλος της αδελφότητός του. Με τη θεολογικά φωτισμένη διδασκαλία του οδηγούσε τους νεοτέρους μοναχούς στις πνευματικές κορυφές της ησυχαστικής ζωής. Συνέχισε επίσης παράλληλα με ζήλο τη μεταφραστική του εργασία στα γεωργιανικά λειτουργικά κείμενα και τα πατερικά συγγράμματα.

Η φήμη της αγιότητός του εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλο το Άγιον Όρος και πέρα από τα όριά του. Η φήμη του αγίου έφτασε μέχρι την Κωνσταντινούπολη και τους κύκλους του αυτοκρατορικού παλατιού του Βυζαντίου της εποχής. Ο αυτοκράτωρ Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος εκτίμησε βαθιά την αγιότητα και τη μεγάλη μόρφωση του Οσίου Ευθυμίου του Νέου. Πρότεινε λοιπόν στον Όσιο τη σπουδαία θέση της Αρχιεπισκοπής της νήσου Κύπρου με τιμές και δόξα. Ο Ευθύμιος όμως, από ταπεινοφροσύνη και αγάπη προς τη μονή του, αρνήθηκε ευγενικά την αυτοκρατορική πρόταση.

Η απάντησή του στον αυτοκράτορα φανέρωσε το πραγματικό μοναχικό φρόνημά του και την προσήλωσή του στη μοναστική ζωή. Δεν επιθυμούσε να εγκαταλείψει την κοινότητα των αδελφών για να αναλάβει υψηλά εκκλησιαστικά αξιώματα της εποχής εκείνης. Προτιμούσε αντίθετα την ταπεινή υπακοή του ηγουμένου από τις τιμές και τις δόξες του αρχιερατικού θρόνου της Κύπρου. Ο Όσιος προτίμησε να παραμείνει στη μονή των Ιβήρων του Αγίου Όρους, που αγαπούσε με όλη του την ψυχή.

Δεν δέχθηκε την υψηλή πρόταση του αυτοκράτορα και επανήλθε στις συνηθισμένες ασκητικές του εργασίες με χαρά. Συνέχισε λοιπόν την ηγουμενία της μονής Ιβήρων και τη μεταφραστική του εργασία με αμείωτο πνευματικό ζήλο και ταπείνωση. Ο Όσιος Ευθύμιος έγινε επίσης φωτεινό αστέρι για όλους τους Γεωργιανούς ορθοδόξους πιστούς της εποχής εκείνης. Πολλοί ομοεθνείς του ταξίδευαν στο Άγιον Όρος για να ζητήσουν την πνευματική του καθοδήγηση και ευλογία. Δίδασκε τους προσκυνητές με αγάπη και πνευματική διάκριση, στερεώνοντάς τους στη μοναχική και κοσμική ορθόδοξη ζωή.

Ίδρυσε επίσης μετόχια και βοηθητικά μοναστήρια στη Γεωργία, εξαπλώνοντας έτσι την πνευματική επιρροή της μονής Ιβήρων. Με τη συστηματική μεταφραστική του εργασία διαμόρφωσε σημαντικό μέρος της γεωργιανικής εκκλησιαστικής γραμματείας του ενδεκάτου αιώνος. Έγραψε ή μετέφρασε επίσης συναξάρια αγίων και βίους ασκητών για τη χριστιανική κατήχηση των ομοεθνών του Γεωργιανών. Με τη φωτεινή του ζωή έγινε σπουδαίος πατέρας της γεωργιανής ορθοδόξου παραδόσεως και πιστός υπερασπιστής της ορθοδοξίας.

Παράλληλα έδειξε σε όλο τον κόσμο πώς η μοναχική ταπεινοφροσύνη μπορεί να αγκαλιάσει την αυτοκρατορική δόξα. Με την επιλογή του να αρνηθεί την αρχιεπισκοπή Κύπρου φανέρωσε ότι η ταπείνωση είναι ανώτερη όλων των επιγείων αξιωμάτων. Το έτος χίλια είκοσι οκτώ μετά Χριστόν ο Όσιος Ευθύμιος ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη για αγιορείτικες εκκλησιαστικές υποθέσεις. Πήγε εκεί για να συναντήσει τους εκκλησιαστικούς και πολιτικούς αξιωματούχους και να τακτοποιήσει διάφορα ζητήματα της μονής.

Στη Βασιλεύουσα ο Όσιος αρρώστησε ξαφνικά και πέθανε στις δεκατρείς Μαΐου του ίδιου έτους με ειρήνη. Ο ενάρετος και ευσεβής αυτός άνδρας μετέβη στις ουράνιες μονές, αφήνοντας πίσω του πλούσια πνευματική κληρονομιά. Στο Συναξάρι σε στίχους αναφέρεται ξεκάθαρα «Θύων ο Ευθύμιος αγνήν θυσίαν, ήλιος ώσπερ εξέλαμψε κατ' Άθω». Δηλαδή «θυσιάζοντας ο Όσιος Ευθύμιος αγνή θυσία, εξέλαμψε σαν λαμπρός ήλιος στην ευλογημένη περιοχή του Αγίου Όρους Άθωνος». Το ιερό λείψανό του τιμήθηκε με ευλάβεια και επιστράφηκε στη μονή Ιβήρων, όπου τάφηκε με τις πρέπουσες τιμές.

Στον τάφο του οι μοναχοί και οι προσκυνητές τιμούσαν τη μνήμη του και ζητούσαν τις θερμές πρεσβείες του. Πολλά θαύματα γίνονταν δια των πρεσβειών του και τα συγγραφικά του έργα διαβάζονταν με ευλάβεια από τους Γεωργιανούς. Σήμερα η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο στις δεκατρείς Μαΐου από το Άγιον Όρος και τη Γεωργία. Η μονή Ιβήρων διατηρεί ζωντανή τη μνήμη του πρώτου ιδρυτή και πατέρα της και τιμά τη μεγάλη του προσφορά. Ο Όσιος Ευθύμιος συνδέει αιωνίως τους ελληνόφωνους και τους γεωργιανούς ορθοδόξους πιστούς μέσα στο φως του Χριστού. Με τις πρεσβείες του Οσίου Ευθυμίου του Νέου, αξίωσε και εμάς, Κύριε, της επουρανίου σου βασιλείας.