Με γλαγολιτικό αλφάβητο νεοδημιουργημένο, οι δύο Θεσσαλονικείς αδελφοί άνοιξαν στους Σλάβους τους μυστικούς θησαυρούς της θείας Γραφής στη μητρική τους γλώσσα. Ολόκληρα έθνη της Ανατολικής Ευρώπης φωτίστηκαν με την Ορθοδοξία μέσα από τη μετάφραση του Ευαγγελίου και της θείας Λειτουργίας. Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος, κατά κόσμον Κωνσταντίνος και Μιχαήλ, ήταν παιδιά του δρουγγάριου στρατιωτικού διοικητή Λέοντος. Γεννήθηκαν στη φιλόθεο πόλη της Θεσσαλονίκης, η οποία ήταν τότε δεύτερη μεγαλύτερη πόλη ολόκληρης της βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Ο Κωνσταντίνος γεννήθηκε περί το οκτακόσια είκοσι επτά, ενώ ο μεγαλύτερος αδελφός του Μιχαήλ είχε γεννηθεί το οκτακόσια δεκαπέντε. Είχαν επίσης πέντε άλλα αδέλφια μαζί τους στην ευσεβή θεσσαλονικιά οικογένειά τους κατά την κοινή παιδική τους ηλικία. Ο Κωνσταντίνος ήταν ο μικρότερος από όλα τα αδέλφια και είχε εξαιρετική επιμέλεια στη μελέτη των ιερών γραμμάτων. Μικρό παιδί ακόμα είχε διαβάσει με μεγάλη προσοχή τα σπουδαία έργα του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου.

Έγραψε επίσης ο νεαρός Κωνσταντίνος έναν κατανυκτικό ύμνο προς τιμήν του μεγάλου Καππαδόκη ιεράρχη με μεγάλο σεβασμό. Τα ξεχωριστά χαρίσματα του παιδιού πρόσεξε ο λογοθέτης Θεόκτιστος και τον έστειλε σπουδαστή στη φημισμένη σχολή της Μαγναύρας. Με την καθοδήγηση του Λέοντος του Μαθηματικού και του ιερού Φωτίου σπούδασε φιλοσοφία, διέπρεψε στις σπουδές του και αναδείχθηκε σε πρώτο επιστήμονα. Διορίστηκε αρχικά χαρτοφύλακας του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και αργότερα έγινε καθηγητής φιλοσοφίας στη βασιλική σχολή της Μαγναύρας.

Ο Μιχαήλ ακολούθησε τη στρατιωτική σταδιοδρομία του πατέρα του και ανέλαβε τη διοίκηση των πηγών του Στρυμόνος. Η περιοχή αυτή βρισκόταν στα σύνορα της σημερινής Βουλγαρίας με τη Σερβία και έτσι γνώρισε καλά τους Σλάβους ντόπιους κατοίκους. Παρά την επιτυχημένη σταδιοδρομία τους, βαθιά συγκλονίζονταν οι δύο αδελφοί από τον ζήλο της πνευματικής ζωής. Είχαν μοναστική κλίση, αλλά πίστευαν στη μαρτυρική διακονία της κλήσεώς τους, για να σωθούν και άλλες ψυχές.

Ο ένατος αιώνας, όταν έλαμψαν οι δύο αδελφοί, υπήρξε μεγάλη εποχή για το Βυζάντιο σε όλους τους τομείς. Η αυτοκρατορία χαρακτηριζόταν από ακμή στην πολιτική και στρατιωτική δύναμη, αλλά και από άνθηση στην οικονομία και τις τέχνες. Η Εκκλησία της Ανατολής ανασυγκροτείτο μετά τη μεγάλη τρικυμία της εικονομαχίας με τη βοήθεια της θείας πρόνοιας. Το πρόβλημα της εικονομαχίας, αν μπορεί η θεία και ανθρώπινη φύση του Χριστού να παρασταθεί εικονικά, είχε λυθεί.

Όμως τα ρήγματα από τις εκκλησιαστικές και πολιτικές συγκρούσεις μεταξύ Δύσεως και Ανατολής γίνονταν σταδιακά βαθύτερα. Τα εγκόσμια συμφέροντα και οι ανταγωνισμοί για την πνευματική και πολιτική εξουσία διέσπων την ενιαία χριστιανική οικουμένη. Στα μέσα του ένατου αιώνος ανέκυψε επιτακτικό το θέμα του εκχριστιανισμού των δυτικών Σλάβων στη Μοραβία. Σε αυτή τη νέα ιεραποστολική περιπέτεια ενεπλάκησαν οι δύο Θεσσαλονικείς αδελφοί κατόπιν αποστολής της Εκκλησίας τους.

Αρχικά ο Κωνσταντίνος ανέπτυξε ξεχωριστό ιεραποστολικό έργο μεταξύ της τουρκικής φυλής των Χαζάρων στη μακρινή στέπα της Ανατολής. Η μεγαλύτερη όμως ευκαιρία δόθηκε το καλοκαίρι του οκτακοσίων εξήντα δύο, όταν έφτασε στην Κωνσταντινούπολη πρεσβεία. Η πρεσβεία ήταν του ηγεμόνος των Μοραβών Ραστισλάβου, του οποίου το έθνος κατοικούσε από τη Βοημία μέχρι τα Καρπάθια. Ο Ραστισλάβος ζητούσε από τον αυτοκράτορα Μιχαήλ έναν επίσκοπο και διδάσκαλο για να φωτίσει τους υπηκόους του.

Είχαν βαπτιστεί πολλοί, αλλά οι βαπτισμένοι από τους Λατίνους ιεραποστόλους αγνοούσαν τον Χριστιανισμό όσο και οι αβάπτιστοι. Οι Λατίνοι, συνεπείς στην παράδοσή τους, τους επέβαλαν τη γνώση του Ευαγγελίου και τη λατρεία στα λατινικά μόνο. Έτσι ο πιστός λαός των Σλάβων δεν καταλάβαινε τίποτε από τις θείες ακολουθίες σε γλώσσα ξένη. Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ προσκάλεσε τότε τον φιλόσοφο Κωνσταντίνο να αναλάβει τη δύσκολη αυτή αποστολή προς τους Μοραβούς.

Ο Κωνσταντίνος δέχθηκε το έργο, υπό την αναγκαία προϋπόθεση της δημιουργίας γραπτής γλώσσας στη μητρική τους. Μετά από εντατικές μελέτες ο φιλόσοφος έφτιαξε το λεγόμενο γλαγολιτικό αλφάβητο και άρχισε τη μετάφραση του Ευαγγελίου. Μετέφρασε επίσης τη βυζαντινή θεία Λειτουργία και άλλα απαραίτητα λειτουργικά βιβλία στη νέα σλαβική γραπτή γλώσσα. Αυτά τα κείμενα αποτέλεσαν το θεμέλιο της ορθοδόξου σλαβικής λειτουργικής παραδόσεως μέχρι και τις ημέρες μας σήμερα.

Την άνοιξη του οκτακοσίων εξήντα τρία ο Κωνσταντίνος πήρε τον αδελφό του Μιχαήλ, ο οποίος είχε γίνει μοναχός. Είχε λάβει το μοναχικό όνομα Μεθόδιος και μαζί έφτασαν στην αυλή του ηγεμόνος Ραστισλάβου της Μοραβίας. Η εργασία τους εκεί διήρκεσε τρία ολόκληρα χρόνια και απέφερε σπουδαία πνευματικά αποτελέσματα μέσα στην ορθόδοξη ιεραποστολή. Έκαναν σπουδαίες μεταφράσεις λειτουργικών κειμένων και εισήγαγαν τη βυζαντινή παράδοση της Μεγάλης Εκκλησίας στη Μοραβία της εποχής.

Άνοιξαν επίσης τους πολιτιστικούς ορίζοντες του ευαγγελιζομένου σλαβικού λαού και έγιναν οι πραγματικοί φωτιστές του στην ορθόδοξη πίστη. Με αρχή ότι κάθε λαός έχει δικαίωμα να λατρεύει τον Θεό στη μητρική του γλώσσα, εργάστηκαν σταθερά. Συγκρότησαν γραπτή σλαβική γλώσσα, μετέφρασαν τα λειτουργικά βιβλία και την καθιέρωσαν ως επίσημη λειτουργική γλώσσα της Εκκλησίας. Έγραψαν επίσης πρωτότυπα δικά τους έργα και έγιναν διδάσκαλοι δεκάδων μαθητών για τη στελέχωση της τοπικής Εκκλησίας.

Οι μαθητές τους αναδείχθηκαν αργότερα διάκονοι και πρεσβύτεροι, άριστοι γνώστες της λειτουργικής παλαιοσλαβονικής γλώσσας της εποχής εκείνης. Η διείσδυσή τους όμως αυτή ενόχλησε τους Φράγκους και τη Ρώμη, που άρχισαν να υπονομεύουν αδιάκοπα το έργο τους. Η θέση η δική τους και των συνεργατών τους έγινε ιδιαίτερα δύσκολη, όταν στην Κωνσταντινούπολη άλλαξε η εξουσία. Ο Βασίλειος ο πρώτος ξαναέφερε στον θρόνο τον Πατριάρχη Ιγνάτιο και επανασύνδεσε το Βυζάντιο με τη Ρώμη.

Στις αρχές του οκτακοσίων εξήντα οκτώ ο Κωνσταντίνος και ο Μεθόδιος έφτασαν στη Ρώμη, κομίζοντας ιερά λείψανα. Έφεραν μαζί τους τα λείψανα του ιεραποστόλου Κλήμεντος, ο οποίος είχε μαρτυρήσει στη μακρινή χώρα των Χαζάρων. Προσπάθησαν να τακτοποιήσουν τις διαφορές τους με τους Λατίνους ιεραποστόλους ενώπιον του Πάπα Αδριανού του δευτέρου. Η βαθιά μόρφωση και η ευσέβεια των δύο αδελφών κατέπληξαν τους Ρωμαίους κληρικούς της εποχής εκείνης. Ο Πάπας αναγνώρισε πανηγυρικά το έργο τους, αλλά επεδίωξε να το αποσυνδέσει από την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως.

Παρέλαβε από τους ιεραποστόλους τα σλαβικά βιβλία, τα ευλόγησε και τα απέθεσε στον ναό της Αγίας Μαρίας Φάτνη. Στη συνέχεια τέλεσε με αυτά τη Θεία Λειτουργία, αναγνωρίζοντας έτσι την επίσημη χρήση της σλαβικής λειτουργικής γλώσσας. Έδωσε ακόμη εντολή σε δύο επισκόπους, τον Φορμόζο και τον Γκόντριχον, να χειροτονήσουν τους μαθητές των δύο Αγίων. Καταδίκασε επίσης τους πιστούς που αντιδρούσαν στη χρήση της σλαβικής γλώσσας, αποκαλώντας τους Πιλατιανούς και Τριγλωσσίτες.

Στο διάστημα της παραμονής τους στη Ρώμη, ο Κωνσταντίνος αρρώστησε βαριά και προαισθάνθηκε το τέλος του. Κάρηκε τότε μοναχός με το νέο όνομα Κύριλλος, ώστε να πεθάνει ως μοναχός όπως πάντοτε ποθούσε. Στις τέσσερις Φεβρουαρίου του οκτακοσίων εξήντα εννέα εκοιμήθη με ειρήνη ο πύρινος αυτός ιεραπόστολος των Σλάβων. Είχε ανάψει τη φωτιά της ορθοδόξου πίστεως και του πολιτισμού στον σλαβικό κόσμο και ανέπαυσε εκεί την ψυχή του. Ο Μεθόδιος θέλησε να μεταφέρει το σκήνωμα του αδελφού του στη Θεσσαλονίκη, αλλά ο Πάπας Αδριανός δεν το επέτρεψε.

Τον έθαψε στον ναό του Αγίου Κλήμεντος της Ρώμης, όπου μέχρι σήμερα δείχνεται ο τάφος του. Στη συνέχεια ο Μεθόδιος χειροτονήθηκε από τον ίδιο Πάπα αρχιεπίσκοπος Σιρμίου, για να εγκατασταθεί στην Παννονία. Η Ρώμη επιδέξια οικειοποιήθηκε το ιεραποστολικό έργο της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως μέσω αυτής της επιβεβλημένης χειροτονίας. Η ζωή του Μεθοδίου ως αρχιεπισκόπου Σιρμίου περιπλέχθηκε στους ανταγωνισμούς των Λατίνων και των Φράγκων επισκόπων.

Φυλακίστηκε δυόμισι ολόκληρα χρόνια σε απομονωμένο μοναστήρι του Μέλανος Δρυμού από εχθρικούς ιεράρχες των Φράγκων της Δύσεως. Μόλις το οκτακόσια εβδομήντα τρία ο Πάπας Ιωάννης ο όγδοος τον ελευθέρωσε και τον αποκατέστησε στον θρόνο του. Η λατρεία όμως στα σλαβονικά απαγορεύτηκε και επιτρεπόταν μόνο το κήρυγμα στη μητρική γλώσσα του ποιμνίου. Το οκτακόσια ογδόντα πέντε στη Μοραβία ο Άγιος Μεθόδιος παρέδωσε το πνεύμα του μέσα σε κλίμα αντιδράσεων.

Είχε όμως προετοιμάσει διακόσιους νέους ιεραποστόλους, οι οποίοι ξεχύθηκαν στην Ανατολική Ευρώπη και στερέωσαν την Ορθοδοξία. Στην εξόδιο ακολουθία του αναρίθμητος λαός τον συνόδευσε με λαμπάδες και θρήνησε τον αγαθό διδάσκαλο και ποιμένα. Με τις πρεσβείες των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου των Φωτιστών των Σλάβων, αξίωσε και εμάς Κύριε, της επουρανίου σου βασιλείας.