Ο Οικουμένιος συνέγραψε ολόκληρα Υπομνήματα στις Πράξεις των Αποστόλων, στις δεκατέσσερις επιστολές του Παύλου και στις επτά Καθολικές. Στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο μάλιστα ένας λίθος ανέβλυσε νερό μπροστά στους Πατέρες, για να αποδειχθεί η ορθή πίστη. Γύρω από το πρόσωπό του υπάρχει μια μακρά διαμάχη μεταξύ των ερευνητών, τόσο για την ταυτότητά του όσο και για την εποχή του. Η επικρατέστερη άποψη τον τοποθετεί στα τέλη του δέκατου αιώνα, περί το εννιακόσια ενενήντα πέντε μετά Χριστόν.

Μελέτησε με προσοχή όλους τους Πατέρες της Εκκλησίας και αναδείχθηκε άριστος ερμηνευτής των Αγίων Γραφών της Καινής Διαθήκης. Οι σύγχρονοί του τον εκτίμησαν ιδιαίτερα για το άμεμπτο ήθος και για τη βαθιά εξωτερική του μόρφωση. Έτσι τον προέκριναν για τον επισκοπικό θρόνο της Τρίκκης, μέσα στη Θεσσαλία, όπου δίδαξε με σύνεση το ποίμνιό του. Στάθηκε εκεί ως καλός ποιμένας και ως πιστός μαθητής του Αρχιποιμένα Χριστού, ώσπου παρέδωσε το πνεύμα του ειρηνικά.

Η μνήμη του εδραιώθηκε σταθερά στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας και διασώζεται μέχρι σήμερα με τιμή και ευλάβεια. Οι ερμηνείες του στα ιερά κείμενα συνέχισαν να φωτίζουν μελετητές και πιστούς για πολλούς αιώνες μετά την κοίμησή του. Έτσι ο σοφός αυτός ιεράρχης άφησε διπλή κληρονομιά, ποιμαντική και φιλολογική, στην ευρύτερη Ορθόδοξη Εκκλησία της εποχής εκείνης. Μια άλλη ισχυρή τοπική παράδοση όμως τοποθετεί τον Οικουμένιο πολύ νωρίτερα, μέσα στον τέταρτο αιώνα μετά Χριστόν.

Αυτή τη μαρτυρία την κατέγραψε ο λόγιος μητροπολίτης Λαρίσης Αντώνιος στο Εγκώμιο που του αφιέρωσε τον δέκατο τέταρτο αιώνα. Σύμφωνα με το Εγκώμιο αυτό ο άγιος καταγόταν από την Καππαδοκία και είχε σπουδαία πνευματική και σαρκική συγγένεια. Υπήρξε ανιψιός του μεγάλου αγίου Αχιλλείου Λαρίσης και εξάδελφος του αγίου Ρηγίνου, επισκόπου της νήσου Σκοπέλου. Ακολούθησε τον πνευματικό του πατέρα και διδάσκαλο Αχίλλειο στη Λάρισα και έλαβε από αυτόν πλούσιο φωτισμό.

Τελικά εκλέχθηκε επίσκοπος Τρίκκης και εκπλήρωσε τη μεγάλη επιθυμία του θείου του να τον δει ιεράρχη της Εκκλησίας. Οι δύο συγγενείς άγιοι μετέβησαν μαζί στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο, η οποία συγκλήθηκε το τριακόσια είκοσι πέντε μετά Χριστόν. Πέθανε πλήρης ημερών και ο Κύριος τον ανέδειξε φανερά μέγα θαυματουργό μέσα στον πιστό λαό του. Τα τίμια λείψανά του φυλάσσονταν σε λάρνακα μέσα στον ναό του αρχαγγέλου Μιχαήλ, στο φρούριο των Τρικάλων.

Στο χωριό Χαϊδεμένη της επαρχίας Τρικάλων υπάρχει ναός που τιμά τον άγιο, ακριβώς απέναντι από τον λόφο Καταφύγι. Εκεί αποσυρόταν συχνά ο Οικουμένιος για ησυχία, προσευχή και βαθιά πνευματική περισυλλογή, μακριά από τον κόσμο. Με τις ποιμαντικές πρεσβείες του αγίου Οικουμενίου, Κύριε, στερέωσε την αγία σου Εκκλησία και σώσε μας.