Μια νέα κοπέλα από την Καλαμάτα γονάτισε στη μέση ενός ειδωλολατρικού ναού και ζήτησε από τον Χριστό να γκρεμίσει τα είδωλα. Ένας σεισμός σύντριψε αμέσως τότε όλα τα αγάλματα μπροστά στα μάτια του βάρβαρου έπαρχου της πόλης. Η Αγία Ξενία γεννήθηκε στην Καλαμάτα της Πελοποννήσου το διακόσια ενενήντα ένα και έμελλε να ζήσει σε χρόνια σκληρών διωγμών. Οι γονείς της Νικόλαος και Δέσποινα ήταν ευσεβείς χριστιανοί και κατάγονταν από τα ανατολικά μέρη της Ιταλίας.

Επειδή όμως οι διωγμοί κατά των χριστιανών εκείνη την εποχή ήταν συνεχείς και πολύ σκληροί, η οικογένεια έφυγε και κατέφυγε στην Καλαμάτα της Πελοποννήσου. Εκεί ο πατέρας, που αγαπούσε τη γη, έπιασε δουλειά σε ένα αγρόκτημα έξω από την πόλη και κράτησε τα παιδιά του μακριά από κινδύνους. Από μικρή η Ξενία προτιμούσε την ησυχία του σπιτιού αντί για άπρεπα παιχνίδια και αργολογίες με τις συνομήλικές της. Δίπλα στη μητέρα της στόλιζε την ψυχή με νηστεία, εγκράτεια, σιωπή, τακτική προσευχή, ταπεινή ομιλία, δάκρυα και αγρυπνίες.

Με όλη της τη δύναμη βοηθούσε τους φτωχούς, τις χήρες και τα ορφανά της περιοχής της. Νήστευε ώστε να θρέψει όσους πεινούσαν, και αυτή η συνήθεια ταίριαζε όμορφα με το όνομά της. Είχε ξανθά σγουρά μαλλιά και ζωηρά σκούρα γαλάζια μάτια κάτω από φρύδια που στόλιζαν λεπτά το πρόσωπο της Αγίας. Παρότι ψηλή και αρχοντική στο παράστημα, παρέμενε ταπεινή και αγαπούσε να πηγαίνει στην εκκλησία ώστε να ακούει τα θαύματα του Χριστού. Η ομιλία της ήταν απλή και ευχάριστη, γεμάτη χάρη και αρετή, και ποτέ δεν κατέκρινε ούτε κουτσομπόλευε κανέναν στο χωριό.

Όσο μεγάλωνε, τόσο πλούταιναν οι αρετές της μέσα στη φτωχική αγροτική ζωή της οικογένειας στην Καλαμάτα. Όταν έφτασε σε ηλικία γάμου, ο σκληρός έπαρχος Δομετιανός πέρασε τυχαία κοντά από το αγρόκτημα της οικογένειας. Θαμπώθηκε από την ομορφιά της κόρης και διέταξε τους στρατιώτες του να την οδηγήσουν αμέσως μπροστά του για ανάκριση. Της ζήτησε να πει το όνομά της και η Αγία απάντησε με ψυχραιμία και χωρίς κανέναν φόβο για τη ζωή της. Είπε ότι λέγεται Ξενία, ότι οι γονείς της ζουν ως χριστιανοί έξω από την πόλη και ότι ανήκει στον Κύριο Ιησού Χριστό.

Πρόσθεσε ότι ο Χριστός είναι ο Πλάστης του κόσμου και κάθε δημιουργίας πάνω στη γη και στους ουρανούς. Όλοι όσοι παρευρίσκονταν στο πραιτώριο έμειναν άναυδοι από την παρρησία και την καθαρότητα της απάντησης της Αγίας Ξενίας. Τα λόγια της όμως μόνο αναζωπύρωσαν την άνομη επιθυμία του τυράννου για το πρόσωπο της κοπέλας από την Καλαμάτα. Έκρυψε τον θυμό του και της είπε ότι θαυμάζει την ομορφιά της, αλλά τον σοκάρει η μεγάλη τόλμη της απέναντί του.

Της υποσχέθηκε να την κάνει σύζυγό του, με αμύθητα δώρα, πλούτη, τιμές και δόξα από τους θεούς που ο ίδιος τιμά. Αν αρνιόταν, της είπε καθαρά, θα τη βασάνιζε με σκληρές τιμωρίες και έπειτα θα την παρέδιδε σε φρικτό θάνατο. Η Αγία δεν ταράχτηκε καθόλου από αυτές τις απειλές και μίλησε με την ίδια αταραξία που είχε από την αρχή της συνάντησης. Του είπε ότι κανείς δεν μπορεί να τη χωρίσει από τον Χριστό, ούτε ποθεί κανέναν άλλον νυμφίο εκτός από Εκείνον.

Τόνισε ότι, αν τη βασανίσει, ελπίζει να δοξαστεί στους ουρανούς και να κερδίσει την αιώνια ζωή κοντά στον Κύριό της. Πρόσθεσε ότι δεν λυπάται που χάνει τη ζωή της, διότι όλοι οι άνθρωποι κάποτε θα πεθάνουν και θα κριθούν από τον Θεό. Δήλωσε επίσης ότι ποτέ δεν θα αλλάξει γνώμη ούτε θα προδώσει την πίστη της στον αληθινό Θεό Ιησού Χριστό. Έτσι η Αγία Ξενία αρνήθηκε σθεναρά κάθε πρόταση γάμου με ειδωλολάτρη άρχοντα και κράτησε ακέραιη την αγάπη της για τον Νυμφίο Χριστό.

Ο Δομετιανός κάλεσε τότε έναν μάγο ώστε να την κάνει με μαγείες να τον ερωτευτεί η Αγία και να ενδώσει στον γάμο. Η Ξενία όμως φυλάχτηκε από τη δύναμη του τίμιου Σταυρού και κάθε μαγική δοκιμή διαλύθηκε σαν σκόνη πάνω στον αέρα. Ο έπαρχος εξαγριώθηκε και διέταξε να την κλείσουν σε ένα σκοτεινό κελί κάτω από αυστηρή φρούρηση των στρατιωτών του. Εκεί η Αγία προσευχήθηκε ολονυχτίς ώστε ο Κύριος να τη φυλάξει στην πίστη της μέχρι το τέλος της δοκιμασίας.

Την επόμενη μέρα ο τύραννος ξαναπήγε για να δει αν είχε αλλάξει γνώμη και αν δεχόταν επιτέλους τον γάμο μαζί του. Η Ξενία όχι μόνο τον αρνήθηκε, αλλά τον έλεγξε ευθέως για την άσχημη συμπεριφορά του προς εκείνη και τους χριστιανούς. Οι στρατιώτες την έσυραν τότε από τα μαλλιά και την κρέμασαν γυμνή σε στύλο μέσα στην αυλή του πραιτωρίου. Έπειτα ο έπαρχος διέταξε να της κόψουν τα στήθη και να καίνε τις ανοιχτές πληγές της με δάδες φωτιάς. Το ίδιο έκαναν στα πλευρά και σε όλο της το σώμα, χωρίς όμως κανένα ίχνος οίκτου στα πρόσωπά τους.

Η Αγία στεκόταν όρθια και υπέμενε τα πάντα με σιωπηλή προσευχή και αδιάκοπη εμπιστοσύνη στον αληθινό Θεό. Η Αγία δεν ένιωθε καθόλου πόνο, διότι ένας Άγγελος Κυρίου στεκόταν δίπλα της και τη στήριζε αόρατος μέσα στο μαρτύριό της. Μόνο εκείνη μπορούσε να τον δει μέσα στη φωτιά της δοκιμασίας και αντλούσε από εκεί τη μυστική της δύναμη. Μετά τα νέα και πιο φοβερά μαρτύρια, οι στρατιώτες την οδήγησαν πάλι πίσω στο σκοτεινό κελί της φυλακής. Τη νύχτα η Ξενία προσευχόταν συνέχεια ώστε ο Κύριος να της δώσει αντοχή ως το τέλος του αγώνα και του πόνου.

Τα μεσάνυχτα ένα ουράνιο φως πλημμύρισε ξαφνικά το κελί και έλαμψε γύρω από το σώμα της Αγίας Ξενίας. Ο Σωτήρας εμφανίστηκε ο Ίδιος μπροστά της και της είπε να μην φοβάται καθόλου τα βασανιστήρια του τυράννου. Της υποσχέθηκε ότι η χάρη Του θα είναι μαζί της και θα τη γλιτώνει από κάθε πειρασμό και κάθε ανάγκη. Έπειτα ο Κύριος γιάτρεψε όλες της τις πληγές με ένα άγγιγμα και ανέβηκε ξανά στους ουρανούς προς τον θρόνο Του. Το πρωί οι στρατιώτες την έφεραν μπροστά στον έπαρχο Δομετιανό, ο οποίος έμεινε άφωνος μπροστά στο θαυμαστό θέαμα της υγείας της.

Έβλεπε το σώμα της χωρίς πληγές και δεν πίστευε στα μάτια του για όσα είχαν συμβεί τη νύχτα. Νόμισε ότι οι ψεύτικοι θεοί τον είχαν ακούσει και πως αυτοί γιάτρεψαν τις πληγές της Αγίας. Της είπε να δείξει ευγνωμοσύνη και να μπει μαζί του στον ναό ώστε να προσκυνήσει τα είδωλα. Η Ξενία απάντησε ότι τα αγάλματα είναι μόνο έργα ανθρώπινων χεριών και δεν έχουν δύναμη να γιατρέψουν. Είπε ότι μόνο ο Χριστός την αποκατέστησε και τον προκάλεσε να μπουν μαζί στον ναό των θεών του.

Στάθηκε στο κέντρο του ειδωλολατρικού ναού, γονάτισε και προσευχήθηκε στον αληθινό Θεό, Δημιουργό ουρανού και γης. Ζήτησε να γκρεμιστούν τα είδωλα ώστε όλοι να καταλάβουν ποιος είναι ο μόνος αληθινός Κύριος της κτίσης. Αμέσως ένας σεισμός ταρακούνησε τον ναό και κάθε άγαλμα έπεσε στο δάπεδο σε χίλια κομμάτια. Ο έπαρχος αντί να μετανοήσει την υπέβαλε σε νέα βασανιστήρια, αλλά ο Χριστός τη γιάτρευε ξανά. Τελικά ο Δομετιανός την αποκεφάλισε στις τρεις Μαΐου του τριακόσια δεκαοκτώ και άρρητη ευωδία βγήκε από τα λείψανα.

Ο ίδιος ο έπαρχος χτυπήθηκε αργότερα από κεραυνό και έγινε στάχτη για την ασέβεια και την ωμότητά του. Το χίλια εννιακόσια ενενήντα τρία υψώθηκε ναός προς τιμή της δυτικά της Καλαμάτας ως παρεκκλήσι της Αγίας Τριάδας. Στη Νέα Υόρκη ο πατήρ Γεώργιος Νάσης είδε την Αγία να εμφανίζεται και να ζητά εικόνα της με σταυρό.