Στις δύσκολες δεκαετίες της εξορίας του Βυζαντίου στη Νίκαια, ένας σεμνός μοναχός ανέβηκε στον οικουμενικό θρόνο και έγινε υπερασπιστής της δικαιοσύνης απέναντι στους ισχυρούς. Ο Άγιος Αρσένιος ο επονομαζόμενος Αυτωρειανός γεννήθηκε και ανατράφηκε στην Κωνσταντινούπολη, μέσα σε μια αρχοντική και ευσεβή οικογένεια. Ο πατέρας του είχε τιμηθεί με το αξίωμα του Κριτού του δρόμου, αξίωμα σπουδαίο στην αυτοκρατορική διοίκηση. Το κοσμικό του όνομα ήταν Γεώργιος, μετονομάστηκε όμως σε Γεννάδιο όταν ασπάστηκε τον μοναχικό βίο στις μονές της Πόλεως και κατόπιν της Βιθυνίας.

Με την αυστηρότητα και την παιδεία του κέρδισε την εμπιστοσύνη του βασιλέως της Νίκαιας Θεοδώρου του Δευτέρου του Λασκάρεως. Έτσι, μετά από επιμονή του αυτοκράτορα, εξελέγη Πατριάρχης το χίλια διακόσια πενήντα τέσσερα, παρά τη γενική επιθυμία των αρχιερέων να εκλεγεί ο σοφός Νικηφόρος Βλεμμύδης. Όταν ο Θεόδωρος εκοιμήθη, ανέλαβε την επιτροπεία του ανήλικου διαδόχου Ιωάννου του Τετάρτου, προσπαθώντας να τον προστατεύσει από την άκρατη φιλοδοξία του Μιχαήλ Παλαιολόγου.

Ο Μιχαήλ όμως τύφλωσε τον νόμιμο διάδοχο και σφετερίστηκε με βία τον αυτοκρατορικό θρόνο, αδιαφορώντας για κάθε νόμο και ηθική αρχή. Επειδή ο Πατριάρχης Αρσένιος αντέδρασε σθεναρά στο έγκλημα και αφόρισε δημόσια τον σφετεριστή, εξορίστηκε άμεσα στη μακρινή Προκόννησο. Εκεί κοιμήθηκε ειρηνικά γύρω στα χίλια διακόσια εβδομήντα τρία, αφήνοντας πίσω του τη σπουδαία του διαθήκη ως αυθεντικό μνημείο της Εκκλησίας. Οι πιστοί που αντέδρασαν στο έγκλημα του Παλαιολόγου ακολούθησαν τη μνήμη του και δημιούργησαν αργότερα το γνωστό σχίσμα των Αρσενιατών. Πρεσβείαις του γενναίου ιεράρχη Αρσενίου, υπερασπιστού της δικαιοσύνης, Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών, αμήν.