Μια μέρα στη Μεσοποταμία της Συρίας, τρεις μοναχοί από τη Μονή του Αγίου Ασκληπιού ξεκίνησαν για μακρινή οδοιπορία στην έρημο. Ονομάζονταν Σέργιος, Υγίνος και Θεόφιλος, και αναζητούσαν με ταπεινή καρδιά κάποιο σημείο από τον Θεό που θα ωφελούσε την ψυχική τους σωτηρία. Καθώς προχωρούσαν στα ακατοίκητα μέρη, έφτασαν κοντά σε μια σπηλιά από όπου ξεχυνόταν θαυμαστή και ουράνια ευωδία. Είδαν τότε να βγαίνει από το άνοιγμα ένας ηλικιωμένος γέροντας, που τον σκέπαζαν μόνο τα μακριά μαλλιά και τα γένια του.

Η γενειάδα του έφτανε ως τα γόνατα και τον προστάτευε σαν φυσικό ένδυμα από το ψύχος και τη ζέστη. Ο γέροντας έπεσε στη γη και έμεινε εκεί για αρκετή ώρα, ψάχνοντας να βεβαιωθεί ότι οι ξένοι δεν ήταν δαίμονες μεταμορφωμένοι. Όταν πείστηκε ότι δεν επρόκειτο για κάποια πλάνη, σηκώθηκε και τους προσκάλεσε με ευγένεια στο εσωτερικό της σπηλιάς. Ο πιο γέροντας από τους τρεις μοναχούς τον παρακάλεσε να τους διηγηθεί την ιστορία της ζωής του από την αρχή.

Ο Μακάριος δέχτηκε με ταπείνωση και άρχισε να αφηγείται την παράξενη και πικρή πορεία της δικής του υπάρξεως. Η αφήγηση που ακολούθησε άγγιξε βαθιά τις καρδιές των τριών μοναχών και τους έδωσε πολλά μαθήματα ζωής. Τους είπε ότι είχε γεννηθεί στη Ρώμη και ήταν γιος ενός πλούσιου συγκλητικού άρχοντα που ονομαζόταν Ιωάννης. Όταν έφτασε σε ηλικία γάμου, οι γονείς του τον αρραβώνιασαν παρά τη θέλησή του με κοπέλα ξένη προς την καρδιά του. Έγινε κανονικός γάμος με μεγάλο πανηγύρι, όμως αυτός αντί να μπει στον νυφικό θάλαμο, τράπηκε σε φυγή μέσα στη νύχτα.

Κατέφυγε στο σπίτι μιας ευλαβικής χήρας, όπου πέρασε εφτά ημέρες κρυμμένος κλαίγοντας και παρακαλώντας τον Θεό να τον βοηθήσει στη δοκιμασία του. Όταν έφυγε από το σπίτι αυτό, συνάντησε στον δρόμο έναν ηλικιωμένο άνδρα με ευγενική και αρχοντική όψη που τον προσκάλεσε να τον ακολουθήσει. Ο Μακάριος βάδισε δίπλα του για τρία ολόκληρα χρόνια στις ερημιές, ώσπου μια ημέρα έφτασαν στη σπηλιά αυτή και ο γέροντας εξαφανίστηκε. Λίγο αργότερα ο ίδιος γέροντας του εμφανίστηκε σε όνειρο και αποκάλυψε ότι ήταν ο αρχάγγελος Ραφαήλ, οδηγός του Τωβία στα ταξίδια.

Πριν χαθεί από μπροστά του, ο αρχάγγελος τον παρέδωσε στη φιλανθρωπία του Θεού και τον προέτρεψε σε μετάνοια. Λίγο αφότου εγκαταστάθηκε στη σπηλιά, ο Μακάριος ανακάλυψε ότι δύο άγρια λιοντάρια ζούσαν εκεί κοντά μαζί του. Ο πανάγαθος Θεός όμως τα έκανε ήμερα και τα μετέτρεψε σε συντρόφους του ασκητή, ώστε να τον προστατεύουν αντί να τον βλάψουν. Σύντομα όμως ο διάβολος του έστησε φοβερή και ύπουλη παγίδα για να καταστρέψει την αρετή του και την ησυχία του.

Εμφανίστηκε μπροστά του μια ωραιότατη νέα κοπέλα, που ισχυρίστηκε ότι κι αυτή έφυγε από ανεπιθύμητο γάμο στη Ρώμη. Παρά την προσοχή που είχε, ο Μακάριος δεν διέκρινε τη σκοτεινή πανουργία του εχθρού και δέχτηκε να μείνει εκείνη τη νύχτα στη σπηλιά. Για πρώτη φορά στη ζωή του τον προσέβαλαν τα πύρινα βέλη της σαρκικής επιθυμίας, και έπεσε στην αμαρτία μαζί της. Εκείνη τη στιγμή η νεαρή εξαφανίστηκε ξαφνικά μπροστά στα μάτια του, και ο διάβολος χάρηκε γιατί κατάφερε να ρίξει τον ασκητή.

Αμέσως ο Μακάριος συνειδητοποίησε τη σοβαρότητα της πτώσης του, και άρχισε να κλαίει πικρά μέρα και νύχτα για το αμάρτημα. Αποφάσισε να φύγει από τη σπηλιά και να αναζητήσει άλλο μέρος για να μετανοήσει βαθύτερα μακριά από τη μνήμη της πτώσης. Στον δρόμο όμως εμφανίστηκε πάλι ο αρχάγγελος Ραφαήλ και τον προέτρεψε με αυστηρή φωνή να επιστρέψει στη σπηλιά του. Του αποκάλυψε ότι ο Θεός θα δεχόταν τις προσευχές του αν παρέμενε σταθερός στον τόπο της δοκιμασίας του.

Ο Μακάριος γύρισε πίσω και υπέβαλε τη σάρκα του σε σκληρή νηστεία, σε ολονύχτιες αγρυπνίες και σε απόλυτη αυταπάρνηση για πολλά χρόνια. Πρέσβευε όσιε Μακάριε υπέρ ημών, χάρισέ μας τη μετάνοιά σου και προστάτευσέ μας από τις παγίδες του εχθρού της σωτηρίας μας, αμήν.