Υπάρχουν άγιοι των οποίων ολόκληρος ο βίος έχει σβήσει από τις σελίδες της ιστορίας, και όμως το όνομά τους ζει στη μνήμη της Εκκλησίας. Ένας από αυτούς είναι και ο Άγιος Κοσμάς, ο μάρτυρας του Χριστού που τελείωσε τον αγώνα του στην ευλογημένη γη της Γεωργίας. Η αρχαία αυτή ορθόδοξη χώρα του Καυκάσου βρέθηκε στο πέρασμα των αιώνων στόχος αδιάκοπων ξένων επιθέσεων, εξαιτίας της γεωπολιτικής της θέσης ανάμεσα σε μεγάλες αυτοκρατορίες και επιθετικούς λαούς.

Πέρσες, Άραβες, Σελτζούκοι και Μογγόλοι πέρασαν διαδοχικά από τα εδάφη της, ζητώντας να ξεριζώσουν την πίστη και την ταυτότητα του γεωργιανού λαού. Σε αυτές τις δραματικές συνθήκες, η προσφορά της ζωής για την πατρίδα και την ορθόδοξη πίστη έγινε καθημερινή συνήθεια για χιλιάδες ψυχές. Τόσοι πολλοί ήταν οι μάρτυρες, που η Εκκλησία της Γεωργίας ομολογεί με πόνο ότι αδυνατεί να μνημονεύσει όλους τους αγίους της ονομαστικά. Ολόκληροι κατάλογοι ονομάτων χάθηκαν μέσα στις φλόγες των επιδρομών, στις λεηλασίες των μοναστηριών και στις καταστροφές των αρχείων.

Οι πλάνες της ανθρώπινης αδυναμίας και η αδυσώπητη ροή του χρόνου συνεργάστηκαν για να σβήσουν από τη μνήμη μας τους βίους πολλών εκλεκτών δούλων του Θεού. Έμειναν όμως τα ονόματά τους χαραγμένα στα ουράνια βιβλία της Ζωής, και ο Άγιος Κοσμάς ανήκει ακριβώς σε αυτή τη χορεία των ταπεινών και αφανών μαρτύρων της γεωργιανής γης. Από τα συναξάρια της Γεωργίας πληροφορούμαστε μόνο ένα στοιχείο για τον βίο του Αγίου Κοσμά, και αυτό είναι το σπουδαιότερο όλων.

Πέθανε μαρτυρικά για τον Χριστό στην ιστορική περιοχή του Καρτλί, στην καρδιά δηλαδή της ορθόδοξης Γεωργίας. Δεν γνωρίζουμε ούτε την καταγωγή του, ούτε τη χρονολογία της αθλήσεώς του, ούτε τα ονόματα των διωκτών του. Δεν διασώθηκε ο τρόπος των βασανιστηρίων του, ούτε οι λόγοι που είπε ενώπιον των δικαστών του. Η ίδια η Εκκλησία της Γεωργίας ομολογεί ταπεινά αυτή την έλλειψη μαρτυριών, καθώς πολλές πηγές χάθηκαν στη διάρκεια των αλλεπάλληλων επιδρομών.

Στους Συναξαριστές δεν μνημονεύεται ο Άγιος Κοσμάς, και η μνήμη του διασώθηκε κυρίως μέσα από το Ιεροσολυμιτικό Κανονάριο. Εκεί καταγράφεται με τη σύντομη αλλά μεστή φράση «Μνήμη Κοσμᾶ μαρτυρήσαντος ἐν Γεωργίᾳ», όπως μας πληροφορεί ο Αρχιμανδρίτης Κάλλιστος στη μελέτη του για το ιερό αυτό κανονάριο. Σήμερα το εορτολόγιο της Εκκλησίας και οι ευχές με τις οποίες οι πιστοί τιμούν τους μάρτυρες παραμένουν το μοναδικό μέσο αναγνώρισης. Έτσι τιμάται η ζωή και η θυσία αυτών των αγίων ανδρών και γυναικών της γεωργιανής γης. Με τις πρεσβείες του αγίου μάρτυρος Κοσμά του εν Γεωργία αθλήσαντος, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησε και σώσε τις ψυχές μας, αμήν.