Στην ιστορική Παφλαγονία γεννήθηκε από ευσεβείς γονείς ο νεαρός Νικήτας, μακρινός συγγενής της μετέπειτα αυτοκρατείρας Θεοδώρας. Από νωρίς διακρίθηκε για το ευγενές ήθος και τη σταθερή φιλομάθεια, και σε ηλικία δέκα επτά ετών έφθασε στην Κωνσταντινούπολη για ανώτερες σπουδές. Τότε στην αυτοκρατορία βασίλευε η Ειρήνη η Αθηναία, χήρα του Λέοντος του τετάρτου και κηδεμόνας του ανήλικου γιου της Κωνσταντίνου. Έγινε δεκτός στην αυτοκρατορική υπηρεσία και προχώρησε με αξιοθαύμαστη ταχύτητα στα πιο επίζηλα αξιώματα του παλατιού.

Ανακηρύχθηκε πατρίκιος και ορίστηκε επόπτης ολόκληρου του αυτοκρατορικού ανακτόρου, με ευθύνη για την εύρυθμη και απαρέγκλιτη λειτουργία του. Αργότερα στάλθηκε στρατηγός των βυζαντινών δυνάμεων στη μακρινή Σικελία, όπου επέδειξε σπάνια σύνεση και αξιόλογη διοικητική ικανότητα. Όσο όμως ανέβαινε στις κοσμικές τιμές, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσε τη ματαιότητα κάθε εγκόσμιας δόξας και πρόσκαιρου αξιώματος. Με σταθερό πόθο της ψυχής επιθύμησε να εγκαταλείψει τα πάντα και να λάβει το μοναχικό σχήμα σε μοναστήρι.

Οι αυτοκράτορες Νικηφόρος και ο γιος του Σταυράκιος, εκτιμώντας τις πολύτιμες υπηρεσίες του στην αυτοκρατορία, αρνήθηκαν επανειλημμένα να τον αφήσουν ελεύθερο για το ησυχαστήριο. Όταν τελικά ανέβηκε στον θρόνο ο φιλόθεος Μιχαήλ ο Ραγκαβές, ο Νικήτας εξασφάλισε επιτέλους την πολυπόθητη άδεια αποχωρήσεως από τις δημόσιες υποθέσεις. Ο Μιχαήλ δεν του επέτρεψε να φύγει από την πρωτεύουσα και του παραχώρησε κατάλυμα μέσα στη μονή της Χρυσονικίας, κοντά στη Χρυσή Πύλη.

Εκεί ο Νικήτας έμεινε αδιάλειπτα ως τα χρόνια του εικονομάχου αυτοκράτορα Λέοντος του Αρμενίου, αφοσιωμένος στην προσευχή. Όταν είδε τις άγιες εικόνες να βεβηλώνονται από τον ασεβή αυτοκράτορα, εγκατέλειψε την πρωτεύουσα και εντάχθηκε σε ταπεινή προαστιακή μονή. Εκεί συμμετείχε ως απλός αδελφός στους κόπους των ασκητών και πέρναγε τις ημέρες του σε νηστεία και έργα. Οι εικονομάχοι ωστόσο πληροφορήθηκαν ότι κατείχε μια θαυματουργή εικόνα του Σωτήρος που είχε αποκτήσει από τη Ρώμη.

Έστειλαν αυτοκρατορικούς αξιωματούχους με απειλές, μα ο Νικήτας αρνήθηκε σταθερά να παραδώσει τη σεβάσμια ιερή εικόνα. Άρπαξαν τότε την εικόνα από τον ναό με τη βοήθεια προδότη μοναχού και την κακοποίησαν με αισχρό τρόπο μπροστά του. Αργότερα, επί του εικονομάχου Θεοφίλου, ο αυλικός Θεοδόσιος του ζήτησε δημόσια να αναγνωρίσει τον αιρετικό πατριάρχη Αντώνιο και να αποκηρύξει την προσκύνηση των αγίων εικόνων. Ο άγιος απάντησε με παρρησία ότι ποτέ δεν θα παύσει να προσκυνά την εικόνα του Χριστού και ονόμασε τον Αντώνιο μοιχό και παραβάτη.

Εξορίστηκε αμέσως από τη μονή, περιπλανήθηκε σε πολλούς τόπους και τελικά εγκαταβίωσε σε παραθαλάσσιο μοναστήρι, όπου εκοιμήθη ειρηνικά στο εβδομηκοστό έκτο έτος της ηλικίας του. Πρεσβείαις του οσίου Νικήτα του Ομολογητή ελέησον ημάς ο Θεός και αξίωσε ημάς να μένουμε σταθεροί στην ορθόδοξη πίστη, αμήν.