Σε μία εποχή που ο διωγμός κατά της Εκκλησίας μαινόταν με σφοδρότητα, ένας ένδοξος στρατιωτικός της Αντιοχείας προτίμησε το ξίφος του Χριστού από τη δόξα του κόσμου. Ο Άγιος Θεότεκνος έζησε στα χρόνια του ασεβούς αυτοκράτορα Μαξιμιανού, ο οποίος βασίλεψε από το έτος τριακόσια πέντε έως το έτος τριακόσια έντεκα. Υπηρετούσε ως φημισμένος στρατιωτικός διοικητής στην Αντιόχεια και ήταν γνωστός σε ολόκληρη την πόλη για την ευσέβεια και την ανδρεία του.

Κάποτε ο Μαξιμιανός κατέφθασε στην Αντιόχεια και διοργάνωσε μεγαλοπρεπή ειδωλολατρική εορτή προς τιμήν των μιαρών δαιμόνων που λάτρευε. Εξέδωσε αυστηρότατο διάταγμα, με το οποίο διέταζε πρώτα τους στρατιώτες και έπειτα ολόκληρο τον λαό να θυσιάσουν στα είδωλα. Ανάμεσα στους στρατιώτες πολλοί ήταν χριστιανοί, οι οποίοι αρνήθηκαν να υπακούσουν στη βλάσφημη εκείνη αυτοκρατορική προσταγή. Πέταξαν αμέσως τις στρατιωτικές ζώνες της τάξεώς τους και πορεύθηκαν με χαρά προς τα μαρτύρια για την αγάπη του Χριστού.

Στη λαμπρή φάλαγγα εκείνη ξεχώριζε ο Θεότεκνος, που ήταν περίφημος σε ολόκληρη την Αντιόχεια και γνωστός στο αυτοκρατορικό περιβάλλον. Ο Μαξιμιανός απευθύνθηκε προσωπικά σε αυτόν με λόγια γεμάτα κολακεία, λέγοντας ότι ήθελε να τον αναδείξει μέγα ιερέα του Διός. Ο Θεότεκνος όμως απάντησε σταθερά ότι πιστεύει στον Χριστό Θεό και θέλει να προσφέρει τον εαυτό του ως θυσία σε Εκείνον. Ο εξαγριωμένος Μαξιμιανός πρόσταξε να αφαιρεθεί η στρατιωτική στολή από τον ομολογητή και να του φορέσουν γυναικείο ένδυμα προς εξευτελισμό.

Τον ανάγκασε να κλώθει νήμα μαζί με τις γυναίκες της δούλης τάξεως, για να ταπεινωθεί η ανδρεία του. Έπειτα από τρεις ολόκληρες εβδομάδες, ο αυτοκράτορας τον κάλεσε ξανά μπροστά του και απαίτησε να θυσιάσει στα είδωλα. Του είπε ότι αλλιώς θα πεθάνει μέσα σε φοβερά βασανιστήρια, ο μάρτυς όμως παρέμεινε σιωπηλός και ατάραχος. Τότε ο αυτοκράτορας πρόσταξε να τον δέσουν σε ένα δένδρο και να βάλουν κάτω από τις πατούσες του πυρακτωμένο σίδερο. Με σιδερένιες ράβδους κατάκοψαν στη συνέχεια όλα τα νεύρα και τις φλέβες του ευλογημένου μάρτυρος του Χριστού.

Βλέποντας τον Θεότεκνο ακλόνητο και ατρόμητο μέσα στις βάσανες, ο τύραννος πρόσταξε να ετοιμαστεί καζάνι γεμάτο με βραστό θειάφι και πίσσα. Όταν ο μάρτυρας ρίχτηκε εκεί μέσα, αμέσως με τη δύναμη του Χριστού η φωτιά έσβησε από κάτω και το καζάνι έγινε εντελώς κρύο. Ο μάρτυρας του Κυρίου παρέμεινε εντελώς αβλαβής μέσα στην κοχλάζουσα ύλη, σαν να βρισκόταν σε ήρεμα νερά αναπαύσεως. Ο Μαξιμιανός φοβήθηκε ένα τρόμο μεγάλο και πρόσταξε να μεταφερθεί ο άγιος μάρτυρας στη φυλακή της πόλεως.

Παρέδωσε τον Θεότεκνο σε έναν εκατόνταρχο, με το όνομα Ζεγνάτος, για να τον βασανίσει όπως αυτός επιθυμούσε. Στη φυλακή βρισκόταν μια ευσεβής νέα με το όνομα Αλεξάνδρα, η οποία είχε φυλακιστεί για την ομολογία του Χριστού. Ο Ζεγνάτος τους έδωσε προθεσμία τριών ημερών για να υπακούσουν στην αυτοκρατορική διαταγή, αλλιώς θα τους θανάτωνε με φρικτά βασανιστήρια. Μετά την παρέλευση των τριών ημερών, εκείνοι παρέμειναν πιστοί στον Χριστό και απέρριψαν κάθε δέλεαρ της παρανομίας.

Ο σκληρός εκατόνταρχος πρόσταξε τότε δύο στρατιώτες να ασελγήσουν επάνω στην αγία και άσπιλη παρθένο της πίστεως. Ο Θεότεκνος, θέλοντας να γλιτώσει την Αλεξάνδρα από την ατίμωση, έσπευσε σε αυτήν πριν φτάσουν οι ανευλαβείς στρατιώτες. Έβγαλε αμέσως τη δική του γυναικεία ενδυμασία, την έδωσε στην παρθένο και την ώθησε να φύγει αμέσως κρυφά μακριά. Έντυσε στη συνέχεια τον εαυτό του με τα δικά της ρούχα και κάθισε ήρεμος περιμένοντας τους στρατιώτες.

Όταν εκείνοι μπήκαν μέσα, βρήκαν αντί της παρθένου τον μάρτυρα Θεότεκνο, που καθόταν με γυναικείο ένδυμα γαλήνιος. Τον έσυραν τότε μπροστά στον αγριεμένο εκατόνταρχο, ο οποίος πρόσταξε να αποκόψουν αρχικά τη γλώσσα του μάρτυρος. Έπειτα τον έδειραν ανηλεώς για ώρες πολλές και κατόπιν έδεσαν στον λαιμό του πέτρινη μυλόπετρα βαρύτατη. Τον έρριξαν στη συνέχεια στον ποταμό, και έτσι ο γενναίος μάρτυρας του Χριστού παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο. Τα τίμια λείψανά του βρέθηκαν αργότερα κοντά στην πόλη Ρώσο της Κιλικίας, και οι ευσεβείς χριστιανοί τα ενταφίασαν με τιμή. Ταις πρεσβείαις του αγίου ενδόξου μάρτυρος Θεοτέκνου του Αντιοχέως, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.