Σε ώρα ανελέητου διωγμού κατά των χριστιανών, δύο αδέλφια έγραψαν στη Νικομήδεια μία από τις πιο φωτεινές σελίδες της μαρτυρικής Εκκλησίας. Οι Άγιοι Ευλάμπιος και Ευλαμπία έζησαν στις αρχές του τέταρτου αιώνα, στα χρόνια του αυτοκράτορα Μαξιμιανού. Καταγόμενοι από επιφανή οικογένεια της Νικομηδείας, ανατράφηκαν με βαθιά πίστη και αγάπη προς τον Κύριο Ιησού Χριστό. Όταν ο σκληρός διωγμός κορυφώθηκε, ο Ευλάμπιος και η αδελφή του Ευλαμπία κατέφυγαν μαζί με άλλους πιστούς στα όρη γύρω από την πόλη.

Εκεί ζούσαν αδιάκοπα μέσα στην προσευχή, τη νηστεία και τη μελέτη των Ιερών Γραφών, περιμένοντας τη θεία πρόνοια. Κάποια μέρα ο νεαρός Ευλάμπιος κατέβηκε στη Νικομήδεια για να προμηθευτεί ψωμί και τροφές για τους συναγωνιστές του. Στην πύλη της πόλεως είδε καρφωμένο το αυτοκρατορικό διάταγμα που πρόσταζε να θανατώνονται όλοι οι χριστιανοί χωρίς εξαίρεση. Γέλασε με τη μανία του βασιλιά, που στρεφόταν εναντίον αθώων πολιτών αντί για τους εχθρούς της πατρίδας του.

Αμέσως όμως αναγνωρίστηκε από τους ειδωλολάτρες και συνελήφθη, για να οδηγηθεί στο άδικο δικαστήριο του Μαξιμιανού. Στην ερώτηση εάν πιστεύει στον Χριστό, ο νεαρός ομολόγησε με θάρρος και απαράμιλλη παρρησία την πίστη του. Οι κριτές, βλέποντας την ωραιότητα και την ευγένειά του, προσπάθησαν με κολακείες να τον δελεάσουν στη λατρεία των ψεύτικων θεών. Ο Ευλάμπιος όμως απάντησε ότι κανείς πλούτος και καμία τιμή δεν θα τον χώριζε από τον Σωτήρα Χριστό του.

Εξαγριωμένος ο κριτής διέταξε να γυμνωθεί ο Άγιος και να ραβδιστεί ανελέητα στο έδαφος με σιδερένια όργανα. Ύστερα τον κρέμασαν στο ξύλο και κατάξεσαν το σώμα του τόσο βαθιά ώστε φαίνονταν τα οστά του μέσα στις πληγές. Όταν δεν πέτυχαν τίποτε, τον ξάπλωσαν επάνω σε πυρακτωμένη σιδερένια κλίνη και άναψαν φωτιά κάτω από αυτήν. Ο Ευλάμπιος όμως, σφραγίζοντας τον εαυτό του με τον σταυρό, ξάπλωσε στο πυρακτωμένο κρεβάτι σαν σε μαλακή φωλιά αναπαύσεως.

Σηκώθηκε όρθιος αβλαβής και υγιής, μάρτυρας της θριαμβευτικής δυνάμεως του Θεού μέσα στην ανθρώπινη αδυναμία και στις πλέον απάνθρωπες βασανιστικές μεθόδους. Παριστάνοντας ότι υποτάχθηκε, ζήτησε να μεταβεί στον ναό του Άρεως, και το πλήθος τον ακολούθησε με χαρά. Μόλις στάθηκε μπροστά στο τεράστιο άγαλμα, πρόσταξε εν ονόματι του Ιησού Χριστού να συντριβεί και να μεταβληθεί σε σκόνη. Πράγματι ο Άρης κατέπεσε με μέγα κρότο και έγινε κομμάτια, ενώ ο λαός φώναζε ότι ένας είναι ο μέγας Θεός των χριστιανών.

Όταν τον οδήγησαν ξανά σε νέα φρικτά μαρτύρια, έσπευσε εκεί και η αδελφή του Ευλαμπία ολόψυχη. Στάθηκε στο μέσον με τόλμη και παρακάλεσε τον Κύριο να αξιωθεί κι αυτή να μαρτυρήσει μαζί με τον αγαπημένο της αδελφό. Ομολόγησε στον δικαστή με παρρησία ότι είναι δούλη του Χριστού και έτοιμη να υποστεί κάθε βάσανο για την αγάπη του. Ο μανιασμένος κριτής διέταξε να γεμίσει ένα μεγάλο καζάνι με κοχλάζον λάδι και πίσσα, για τον φοβερό τους θάνατο. Έριξαν μέσα τον Ευλάμπιο πρώτο, και αμέσως η φωτιά κάτω από το καζάνι έσβησε με θαυμαστό τρόπο από τη θεία δύναμη.

Η νεαρή Ευλαμπία δίστασε για μία στιγμή και ο αδελφός της την προσκάλεσε σαν σε δροσερό τόπο αναψυχής. Μόλις άγγιξε εκείνη το λουτρό, ένιωσε τη βοήθεια του Κυρίου και έμεινε και αυτή σώα μέσα στο κοχλαστό υγρό. Από το θαύμα αυτό πίστεψαν στον Χριστό διακόσιοι ειδωλολάτρες θεατές, οι οποίοι ομολόγησαν φανερά την αλήθεια και αποκεφαλίστηκαν. Στη συνέχεια ο τύραννος έβγαλε τα μάτια του Ευλαμπίου και κρέμασε την Ευλαμπία από τα μαλλιά της για τους δαρμούς.

Εκείνη όμως ευχαριστούσε τον Θεό που την αξίωσε να πάθει για το άγιο όνομά του και να συμμετάσχει στο στεφάνι. Αργότερα έριξαν τα δύο αδέλφια σε αναμμένο πυρωμένο καμίνι, αλλά πάλι η φωτιά μεταβλήθηκε σε δροσιά της παραδείσιας μέρας. Μέσα στις φλόγες οι Άγιοι έψαλλαν τον ύμνο των τριών παίδων της Βαβυλώνας και ευλογούσαν τον αληθινό Θεό. Τελικά αποφασίστηκε ο αποκεφαλισμός τους, και ο Ευλάμπιος πρώτος έσκυψε με χαρά το κεφάλι του κάτω από το ξίφος του δημίου.

Η Ευλαμπία παρέδωσε νωρίτερα το πνεύμα της στα χέρια του Δημιουργού, και έτσι οι στρατιώτες δεν χρειάστηκαν να τη χτυπήσουν περαιτέρω. Ταις πρεσβείαις των αγίων ενδόξων μαρτύρων αδελφών Ευλαμπίου και Ευλαμπίας και των σύναθλων διακοσίων μαρτύρων Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.