Η ιστορική περιοχή του Τάο και της Κλαρτζετίας, στη νοτιοδυτική Γεωργία, υπήρξε για πολλούς αιώνες πραγματικό κέντρο αγιότητας και ορθοδόξου πνευματικότητος. Όταν η ισχυρή κυριαρχία των Αράβων Μουσουλμάνων απείλησε να σβήσει την πίστη της Καρτλίας τον όγδοο και τον ένατο αιώνα, η περιοχή αυτή ξαναγέμισε ζωή. Από τα μέσα του ογδόου ως τον δέκατο αιώνα ασκητές και προσευχόμενοι μοναχοί ξεχύθηκαν στην έρημη γη και έχτισαν εκεί χιλιάδες ναούς και μοναστήρια.

Ο σπουδαίος Γεωργιανός ιστορικός Εκβτίμε Τακαϊσβίλι γράφει με συγκίνηση πως κάθε μοναστήρι περιελάμβανε σχολείο και θεολογική σχολή. Σε αυτά διδάσκονταν η χριστιανική πίστη, η φιλοσοφία, η ελληνική γλώσσα, η ψαλμωδία, η καλλιγραφία, οι καλές τέχνες και η χρυσοχοΐα. Αμέτρητοι ιερείς, μεταφραστές, μικρογράφοι, ζωγράφοι και τεχνίτες χρυσοχόοι εκπαιδεύτηκαν με προσοχή σε αυτές τις φωτεινές και αγιασμένες σχολές της Κλαρτζετίας. Οι ένθερμες προσευχές των μοναστών της Κλαρτζετίας ανέβαιναν αδιάκοπα στους ουρανούς σαν ευωδιαστό λιβάνι αγιότητος και ταπεινώσεως.

Άγιοι συγγραφείς έγραψαν περισπούδαστους βίους αγίων, υμνογράφοι συνέθεσαν πρωτότυπους ύμνους και θεολόγοι μετέφρασαν σπουδαία πατερικά κείμενα από τα ελληνικά. Η ολόκληρη λογοτεχνία της περιόδου διαποτίστηκε με τη γνήσια ψυχή και το ορθόδοξο φρόνημα του γεωργιανού λαού. Έτσι το Τάο και η Κλαρτζετία αναζωογόνησαν τη βαθιά πληγωμένη ψυχή του έθνους και ξανάφεραν τους πιστούς στον αληθινό δρόμο. Σαν φωτεινό αστέρι ξεχώρισε ο όσιος Γρηγόριος της Χαντζτά, ηγέτης και ψυχή ολόκληρης αυτής της θαυμαστής πνευματικής αναγέννησης.

Τη ζωή του οσίου Γρηγορίου και των άλλων Πατέρων διέσωσε με προσοχή ο όσιος Γεώργιος ο Μερχούλε, ονομαστός θεολόγος. Δίπλα στον όσιο Γρηγόριο έλαμψε και ο άγιος καθολικός Νέρσε ο Τρίτος, καταγωγής αρμενικής αλλά γνήσιος ορθόδοξος ομολογητής. Στα μέσα του εβδόμου αιώνα έβαλε τα θεμέλια του ναού του Ισχάνι και ασκήθηκε εκεί με όλη του την ψυχή. Ο άγιος καθολικός Ιλαρίων υπήρξε ιδρυτής και ηγούμενος του ναού του Τσκαροσταβί και αγαπητός μαθητής του Γρηγορίου.

Έφτασε στο μοναστήρι μαζί με τον πνευματικό του πατέρα όσιο Δαβίδ και τον άγιο Ζαχαρία της Μπερετέλτα. Στα μέσα του ενάτου αιώνα χειροτονήθηκε καθολικός της Καρτλίας, αναγνωρισμένος για τη σοφία και την αγιότητά του. Ο άγιος Στέφανος του Τμπέτι έγινε πρώτος επίσκοπος της πόλεως και ξεχώρισε σαν μέγας συγγραφέας και αγιογράφος της εποχής του. Σε αυτόν αποδίδεται η συγγραφή του διηγήματος για το μαρτύριο του αγίου Γκόμπρον, ένα από τα σπουδαία έργα της σχολής.

Ο άγιος Ζαχαρίας του Άνχι από παιδί ήταν γεμάτος αγάπη και φόβο Θεού, ζώντας απλά σαν βοσκός ποιμνίου. Ο επίσκοπος του Άνχι είδε κάποτε στύλο φωτός να κατεβαίνει από τους ουρανούς και να φωτίζει το κεφάλι του. Όταν μεγάλωσε έγινε πνευματικός οδηγός των αδελφών του και επιτέλεσε με προσευχή πολλά και θαυμαστά σημεία. Σταμάτησε με προσευχή τοίχο που έπεφτε, καθάρισε αμπελώνα από βλαβερά πουλιά και θανάτωσε δύο φοβερά δηλητηριώδη φίδια. Ο άγιος Σάββας του Ισχάνι υπήρξε ξάδελφος και στενότατος σύντροφος του οσίου Γρηγορίου της Χαντζτά από τα νεανικά τους χρόνια.

Μαζί με τους φίλους Χριστόφορο και Θεόδωρο ακολούθησε τον Γρηγόριο στην Κλαρτζετία αναζητώντας τον σκληρό ασκητικό βίο. Έμειναν στην αρχή στο μοναστήρι της Οπίζα, εργαζόμενοι με μεγάλο ζήλο, και αργότερα μετακινήθηκαν στο φωτεινό κοινόβιο της Χαντζτά. Όταν ο Σάββας ταξίδεψε με τον Γρηγόριο στο Βυζάντιο, έμαθε με προσοχή τις τυπικές διατάξεις των τοπικών μοναστηριών. Στον δρόμο της επιστροφής ο Θεός αποκάλυψε ότι πρέπει να αναστηλώσει τον κατεστραμμένο από τους Άραβες ναό του Ισχάνι.

Με τη βοήθεια δύο μοναχών αποκατέστησε με μεγάλο κόπο τον ναό και η αδελφότητα του μοναστηριού πλήθυνε γρήγορα. Πριν περάσει πολύς καιρός, ο όσιος Σάββας χειροτονήθηκε αξιοπρεπώς επίσκοπος του Ισχάνι από τους πατέρες της Εκκλησίας. Ο άγιος Ιωάννης ο Νεομάρτυρας του Χριστού πέρασε καιρό στο μοναστήρι της Χαντζτά μέσα στην αυστηρή άσκηση. Πηγαίνοντας προσκυνητής στην Ιερουσαλήμ, οι Σαρακηνοί τον αιχμαλώτισαν στη Βαγδάτη και τον βασάνισαν για να αρνηθεί την πίστη του Χριστού.

Εκείνος ομολόγησε με γενναιότητα τον Κύριό του και πότισε με το άγιο αίμα του την ομολογία της ορθοδόξου πίστεως. Οι όσιοι Θεόδωρος και Χριστόφορος έγιναν πνευματικά τέκνα του οσίου Γρηγορίου και οι πρώτοι σύντροφοι του στους ιερούς κόπους. Αργότερα ίδρυσαν ξεχωριστά τα μοναστήρια του Νέντζβι και του Ντβίρι, αφιερωμένα στους αγίους Κήρυκο και Ιουλίττα. Οι όσιοι αυτοί ταξίδεψαν στην Αμπχαζετία για να ενισχύσουν την πληρότητα της ορθοδόξου πίστεως μέσα στις τοπικές κοινότητες.

Καθ' οδόν, ένας ευγενής με το όνομα Μιριάν τους ανέθεσε την ανατροφή του εξάχρονου γιου του Αρσενίου. Ο Αρσένιος αργότερα έγινε ο μέγας καθολικός Αρσένιος και μία από τις πιο σπουδαίες φυσιογνωμίες της γεωργιανής Εκκλησίας. Όταν ο όσιος Γρηγόριος αναζήτησε αργότερα τους δύο μαθητές του, ταξίδεψε ο ίδιος στην Αμπχαζετία μαζί με τον νεαρό Εφραίμ. Παρέδωσε σε αυτούς και τον Εφραίμ, που έγινε αργότερα ο θαυματουργός επίσκοπος της Ατσκούρι και μεγάλο στόλισμα της Εκκλησίας.

Όταν τα παιδιά ωρίμασαν στη σοφία, οι Θεόδωρος και Χριστόφορος επέστρεψαν να ιδρύσουν τα δικά τους ξεχωριστά μοναστήρια. Στα δύο εκείνα κοινόβια εργάστηκαν με ζήλο ως την ημέρα της οσίας κοιμήσεώς τους και της εν ειρήνη μεταστάσεως. Οι όσιοι Γεώργιος, Αμώνα, Πέτρος και Μακάριος αγωνίστηκαν με μεγάλο ζήλο στην ονομαστή έρημο της Οπίζα, εκπαιδεύοντας πολλούς αδελφούς. Ο Αββάς Γεώργιος ήταν ηγούμενος του μοναστηριού του προδρόμου Ιωάννου τα δύο πρώτα χρόνια του Γρηγορίου εκεί.

Δέχτηκε τους νεαρούς προσκυνητές όχι σαν μαθητές αλλά σαν τιμίους και σοφούς γέροντες της ασκητικής τέχνης. Παρακολουθώντας τους ασκητικούς άθλους των οσίων της Οπίζα, ο Γρηγόριος αυξήθηκε σε αρετή, ταπείνωση και βαθιά εσωτερική ειρήνη. Από αυτήν την αγιασμένη έρημο της Οπίζα σώθηκε ως σήμερα ένα ιερό Ευαγγέλιο γραμμένο στα ίδια εκείνα χρόνια. Στο δεύτερο μισό του ενάτου αιώνα ο όσιος Σεραπίων ίδρυσε με κόπο το ένδοξο μοναστήρι της Ζάρζμα στη Σαμτσχέ.

Ο ανιψιός του όσιος Βασίλειος έλαμψε αργότερα με ασκητικούς άθλους και επιτέλεσε πολλά θαύματα μέσα στο ίδιο μοναστήρι. Ο όσιος Βασίλειος συνέγραψε τον βίο του Σεραπίωνος και διηγήθηκε εκτενώς τους βίους και των άλλων αγίων Πατέρων της Ζάρζμα. Τον διαδέχτηκε ο άγιος Γεώργιος, λαμπρός άνδρας μεγάλης αρετής και πατρικής αγάπης για ολόκληρη την πολυάριθμη αδελφότητα. Έπειτα ο όσιος Μιχαήλ άρχισε την οικοδόμηση και του δεύτερου ναού της Ζάρζμα, εκπληρώνοντας αυτούσια την αρχαία προφητεία του Σεραπίωνος.

Ο όσιος Παύλος, ο επόμενος ηγούμενος, αποπεράτωσε με ζήλο εκείνο το έργο και το παρέδωσε ολοκληρωμένο στους πιστούς. Ο άγιος Χβέντιος ασκήτευε ως ερημίτης στις σκοτεινές σπηλιές της Χαντζτά πριν φτάσει εκεί ο όσιος Γρηγόριος. Ο Θεός του αποκάλυψε εκ των προτέρων τον ερχομό του Γρηγορίου και δέχτηκε εκείνον και τους αδελφούς με μεγάλη χαρά. Παρά την τιμή της συνοδείας, ο Χβέντιος προτίμησε να μείνει στο μοναχικό του κελλί, πιστός στη μοναχική του υπόσχεση.

Μετά την οσία κοίμησή του, ο τόπος της ασκήσεώς του γέμισε αυθόρμητα από γλυκύτατη ουράνια ευωδιά. Ο όσιος Επιφάνιος, πνευματικό τέκνο του Γρηγορίου, υπήρξε θαυματουργός και έγινε υπόδειγμα υπακοής για όλη την αδελφότητα. Με τις θερμές προσευχές του θεράπευσε πολλούς ανθρώπους από επικίνδυνες και θανατηφόρες ασθένειες, που συντάρασσαν τις κοινότητες της εποχής εκείνης. Ο όσιος Ματθαίος ασκήτευσε στην έρημο της Χαντζτά και αργότερα ανέλαβε την πνευματική φροντίδα του γυναικείου μοναστηριού της Μερέ.

Για σαράντα ολόκληρα χρόνια ο Ματθαίος ποιμένα στις μοναχές με αυστηρότητα, χωρίς ποτέ να μοιραστεί τραπέζι ή χειραψία μαζί τους. Ο άγιος Ζήνων γεννήθηκε στη Σαμτσχέ από οικογένεια ευγενών και ποθούσε από νεαρός να ακολουθήσει τη μοναχική πολιτεία. Όταν ο διάβολος προσπάθησε να τον παρασύρει σε εκδίκηση, ο Ζήνων νίκησε με σύνεση τον πειρασμό και έγινε μοναχός. Ο όσιος Ζήνων αναδείχτηκε ως «θησαυρός αρετής, υπόδειγμα ασκήσεως και ασφαλής πύλη της ερήμου της Κλαρτζετίας», όπως τον αναφέρουν οι Πατέρες.

Ο όσιος Ιωάννης ο ηγούμενος της Χαντζτά αποπεράτωσε τον νέο ναό που είχε αρχίσει ο προκάτοχός του άγιος Αρσένιος. Οι όσιοι Θεόδωρος και Ιωάννης συνέβαλαν στη συγγραφή του βίου του Γρηγορίου μαζί με τον όσιο Γεώργιο τον Μερχούλε. Ο μοναχός όσιος Γαβριήλ διακονούσε τους ασθενείς και γέροντες της Χαντζτά, αφηγούμενος βίους μεγάλων Πατέρων προς οικοδομή των αδελφών. Ο όσιος Δημήτριος, πνευματικός γιος της οσίας Φεβρωνίας, υπήρξε ένας από τους πρώτους μαθητές του Γρηγορίου της Χαντζτά.

Έφτασε στα ύψη της μοναχικής τελειότητας και επιτέλεσε σημεία και θαύματα τόσο στη ζωή του όσο και μετά την κοίμησή του. Οι όσιοι Αρσένιος και Μακάριος, συγγενείς του Εφραίμ της Ατσκούρι, εργάστηκαν στη Λαύρα του αγίου Σάββα στην Ιεροσόλυμα. Ο όσιος Σίο ο θαυματουργός έλαμψε στη γη της Καρτλίας σαν λαμπρό πρωινό αστέρι και ήταν πνευματικός πατέρας του Μιχαήλ της Παρέχι. Ο όσιος Δαβίδ, η «ζώσα εικόνα των αγγέλων», υπήρξε κτίστης πολλών μοναστηριών και πνευματικός πατέρας του καθολικού Ιλαρίωνα της Καρτλίας.

Ο όσιος Ιάκωβος ήταν λαμπρή μορφή της γεωργιανής Εκκλησίας του δεκάτου αιώνα και ασκήτευσε στο Σατμπέρντι και στη Μιντζναντζόρι. Ο όσιος Σωφρόνιος ο Μέγας υπήρξε αναστηλωτής του ναού του Σατμπέρντι και ξακουστός συγγραφέας, αν και τα έργα του δεν σώθηκαν. Ο όσιος Γρηγόριος του Σατμπέρντι εργάστηκε στο ίδιο μοναστήρι και αντέγραψε πολλά πολύτιμα χειρόγραφα ευαγγελίων εκείνης της εποχής. Σώζονται ως σήμερα τα Σημειωματάρια της ερήμου του Σατμπέρντι και τα Ευαγγέλια του Χαντίσι, του Τζρούτσι και της Παρέχι.

Ο όσιος Ιλαρίων της Παρέχι τιμάται από τον Γεώργιο τον Μερχούλε ως ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς της Εκκλησίας του. Ο όσιος Ιλαρίων, ηγούμενος της Ουμπίσι, εργάστηκε πολλά χρόνια στη Λαύρα του αγίου Σάββα μέσα στην αγία πόλη της Ιερουσαλήμ. Σε προχωρημένη ηλικία επέστρεψε στη Γεωργία, εγκαταστάθηκε στη Χαντζτά και αργότερα έχτισε τον φημισμένο ναό της Ουμπίσι στο Ιμερέτι. Η οσία Φεβρωνία ασκήτευσε με μεγάλη ταπείνωση στο γυναικείο μοναστήρι της Μερέ και υπήρξε στενή φίλη του οσίου Γρηγορίου.

Άγγελοι την επισκέπτονταν συχνά για να της φανερώνουν με τρόπο μυστικό το άγιο θέλημα του Θεού. Η οσία Τεμέστια διακόνησε για σαράντα χρόνια τον γέροντα Ματθαίο με υπερβολική αγνότητα και απόλυτη μοναχική σεμνότητα. Η οσία Αναστασία, βασίλισσα στον κόσμο και αργότερα ταπεινή μοναχή, έλαμψε με ασύλληπτη αρετή, ταπείνωση και έργα φιλανθρωπίας προς τους αδυνάτους. Ταις πρεσβείαις των οσίων Πατέρων και Μητέρων της ερήμου της Κλαρτζετίας, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.