Ένας από τους μεγαλύτερους μάγους της Αντιόχειας έσπασε μπροστά στη σταθερή προσευχή μιας νεαρής χριστιανής παρθένου και έκαψε δημόσια τα μαγικά του βιβλία. Από επικίνδυνος δαιμονολάτρης έγινε ζηλωτής επίσκοπος της Εκκλησίας και πέθανε μαζί με την Ιουστίνα μάρτυρας του Χριστού στη Νικομήδεια. Ο Άγιος Κυπριανός ήταν πλούσιος και ευγενής φιλόσοφος από την Καρχηδόνα της Λιβύης, με μεγάλη φήμη στους ειδωλολατρικούς κύκλους της εποχής. Έζησε στα χρόνια του αυτοκράτορα Δεκίου, ανάμεσα στα έτη διακόσια σαράντα εννέα και διακόσια πενήντα ένα, και εξασκούσε τη μαγική τέχνη στην Αντιόχεια.

Είχε εκπαιδευτεί από παιδί στις πιο σκοτεινές μυήσεις του ειδωλολατρικού κόσμου, στον Όλυμπο, στο Άργος, στην Ταυρόπολη, στη Μέμφιδα και στους Χαλδαίους αστρολόγους. Στην ίδια πόλη ζούσε εκείνη την εποχή μια νεαρή ειδωλολάτρισσα, η Ιούστα, κόρη του ειδωλολάτρη ιερέα Εδέσιου. Άκουσε από το παράθυρό της το κήρυγμα του διακόνου Πραΰλιου για τον Χριστό και πίστεψε με όλη της την καρδιά. Με τον λόγο της οδήγησε αργότερα στην πίστη και τους δύο γονείς της και βαπτίστηκαν όλοι από τον επίσκοπο Οπτάτο.

Η Ιούστα αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στον Χριστό, διαφυλάσσοντας με αυστηρή νηστεία και διαρκή προσευχή την παρθενία της. Έναν εθνικό νέο της Αντιόχειας, τον Αγλαΐδα, τον κατέλαβε αμαρτωλό πάθος προς το πρόσωπό της παρθένου νέας. Επειδή απέτυχε να την πείσει με τα λόγια του, κατέφυγε στον φημισμένο μάγο Κυπριανό και ζήτησε επιμόνως τη βοήθειά του. Ο Κυπριανός άνοιξε τα μαγικά του βιβλία και κάλεσε σε βοήθεια τρεις διαδοχικούς δαίμονες, ολοένα και πιο επικίνδυνους.

Ο πρώτος, ο δεύτερος, ακόμα και ο ίδιος ο αρχιδαίμονας απέτυχαν να ταράξουν την αγνότητα της Ιούστας. Η νεαρή παρθένος αντιστεκόταν με προσευχή και με το σημείο του Τιμίου Σταυρού, που έκαιγε τους δαίμονες σαν φωτιά. Όταν οι δαίμονες ομολόγησαν στον Κυπριανό την ήττα τους, εκείνος συνειδητοποίησε για πρώτη φορά το αδύναμο και το ψεύτικο του σκότους. Αναγνώρισε ότι η δύναμη του Χριστού νικά κάθε μαγική τέχνη, κάθε ξόρκι και κάθε δαιμονική φοβέρα.

Έτρεξε στον επίσκοπο Άνθιμο, έπεσε στα πόδια του και ζήτησε το άγιο βάπτισμα με πολλά δάκρυα μετανοίας. Παρέδωσε ο ίδιος τα μαγικά του βιβλία στη φωτιά, μπροστά σε όλους τους πιστούς της Αντιόχειας. Ο επίσκοπος τον δίδαξε την Ορθόδοξη πίστη και τον βάπτισε, αφού πια διέκρινε καθαρά τη γνήσια μετάνοιά του. Σύντομα ο Κυπριανός ανέβηκε όλους τους βαθμούς της ιεροσύνης, χειροτονήθηκε ιερέας και τέλος εξελέγη επίσκοπος της Καρχηδόνας. Παρέλαβε την Ιούστα ως διακόνισσα της τοπικής Εκκλησίας του και της έδωσε το νέο όνομα Ιουστίνα.

Έδειξε αποστολικό ζήλο και κήρυξε με φλόγα τον Χριστό σε πολλούς ειδωλολάτρες της ποίμνης του, οδηγώντας τους στο άγιο βάπτισμα. Ο διάβολος όμως δεν τον άφησε ήσυχο και τον διέβαλε στον ηγεμόνα Δέκιο ως φανερό εχθρό των θεών και του αυτοκράτορα. Ο Κυπριανός και η Ιουστίνα συνελήφθησαν και υπέμειναν φρικτά βασανιστήρια στην Αντιόχεια χωρίς να καμφθούν ποτέ. Τους κρέμασαν, τους έγδαραν τις σάρκες και τους έριξαν σε κοχλάζοντα λέβητα, όμως δεν έπαθαν τίποτε από τα μαρτύρια.

Ένας ειδωλολάτρης ιερέας, ο Αθανάσιος, θέλησε να μιμηθεί τη φωτιά τους, μα μόλις άγγιξε το καζάνι πέθανε στον τόπο. Ο ηγεμόνας τους έστειλε τότε στον Κλαύδιο, στη μακρινή Νικομήδεια, και εκείνος τους καταδίκασε σε αποκεφαλισμό με ξίφος. Ο Άγιος Κυπριανός ζήτησε λίγο χρόνο για προσευχή και θέλησε να μαρτυρήσει πρώτη η Αγία Ιουστίνα. Φοβήθηκε μήπως κλονιστεί η αγία παρθένος, αν έβλεπε με τα μάτια της τον δικό του βίαιο θάνατο. Η Ιουστίνα έσκυψε χαρούμενη το κεφάλι κάτω από το σπαθί και παρέδωσε την ψυχή της στον αιώνιο Νυμφίο της.

Στη συνέχεια μαρτύρησε και ο Κυπριανός με τον ίδιο τρόπο, και μαζί τους ένας στρατιώτης ονόματι Θεόκτιστος. Ο Θεόκτιστος έπεσε στα πόδια του Κυπριανού και ομολόγησε δημόσια τον Χριστό, και έλαβε κι αυτός τον στέφανο του μαρτυρίου. Τα σώματά τους έμειναν άταφα έξι ολόκληρες ημέρες και έπειτα ευσεβείς Χριστιανοί τα μετέφεραν κρυφά στη Ρώμη. Εκεί τα παρέλαβε μια αγία γυναίκα, ονόματι Ρουφίνα, και τα ενταφίασε με τιμές στον επισημότερο λόφο της πόλης.

Στους τάφους τους έγιναν πολλά θαύματα για όσους προσέρχονταν με πίστη και ζητούσαν θεραπεία και πνευματική προστασία. Ταις πρεσβείαις του Αγίου Ιερομάρτυρος Κυπριανού και της Αγίας Παρθενομάρτυρος Ιουστίνης, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.