Μέσα στους φοβερούς διωγμούς που έπληξαν την Εκκλησία στα πρώτα χρόνια της ιστορίας της, αναδείχθηκε ένας γενναίος ομολογητής της πίστεως. Ο άγιος Θεόδωρος ο εν Αλεξανδρεία έλαμψε ως φωτεινός αστήρ της ορθόδοξης ομολογίας μέσα στην ονομαστή πρωτεύουσα της Αιγύπτου. Η μνήμη του τιμάται στις δώδεκα Σεπτεμβρίου κάθε χρόνου από ολόκληρη την Εκκλησία με ιδιαίτερη ευλάβεια και πνευματική κατάνυξη. Αυτός ο μάρτυς δεν πρέπει να συγχέεται με τον ομώνυμο επίσκοπο Αλεξανδρείας που τιμάται στις τρεις Δεκεμβρίου.

Σύμφωνα με τις παλαιότερες και αξιοπιστότερες χειρόγραφες πηγές της Εκκλησίας, ήταν απλώς ένας ταπεινός λαϊκός χριστιανός. Ο σεβάσμιος Νικόδημος και ο γραπτός Συναξαριστής, παρασυρμένοι από μεταγενέστερες παραδόσεις, του αποδίδουν τον τίτλο του επισκόπου. Στον κατάλογο των Πατριαρχών Αλεξανδρείας ο πρώτος Θεόδωρος που εμφανίζεται είναι ο Σκρίβων, ο οποίος ποίμαινε την Εκκλησία από το εξακόσια οκτώ έως το εξακόσια δέκα και τιμάται στις τρεις Δεκεμβρίου.

Ο σήμερα εορταζόμενος Θεόδωρος συνελήφθη από τους ειδωλολάτρες της Αλεξανδρείας, καθώς κήρυττε το όνομα του αναστάντος Χριστού. Οι παγανιστές της πόλεως, εξοργισμένοι από τη γενναία του ομολογία, αποφάσισαν να τον τιμωρήσουν με ιδιαίτερη σκληρότητα και ταπείνωση. Τον στεφάνωσαν αρχικά με ένα ακάνθινο στεφάνι, μιμούμενοι το φοβερό πάθος του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Στη συνέχεια άρχισαν να τον χτυπούν συνεχώς στο πρόσωπο και να τον φτύνουν με μεγάλη περιφρόνηση.

Τον τριγύριζαν επίσης αλυσοδεμένο στους κεντρικούς δρόμους της πόλεως, εμπαίζοντας με κάθε τρόπο τη χριστιανική πίστη του γενναίου αθλητή. Σχεδίαζαν τέλος να τον ρίξουν στη φουρτουνιασμένη θάλασσα, για να αφανιστεί παντελώς το άγιο σώμα του γενναίου μάρτυρα. Ο Θεόδωρος όμως διασώθηκε με θαυμαστό τρόπο από τον βέβαιο πνιγμό μέσα στα ταραγμένα νερά της φουρτουνιασμένης θάλασσας. Βγήκε ολοζώντανος από τα κύματα και βρέθηκε χωρίς να πνιγεί επάνω σε έναν παγωμένο και απομονωμένο ογκόλιθο.

Το θαυμαστό αυτό γεγονός κατέπληξε όλους τους ειδωλολάτρες και τους παρόντες, αλλά δεν τους έπεισε να αναγνωρίσουν τον αληθινό Θεό. Υπέστη και άλλα φοβερά βασανιστήρια από τους σκληρούς διώκτες της εποχής εκείνης, χωρίς όμως ποτέ να λυγίσει η γενναία ψυχή του. Καμία φοβερή τιμωρία δεν στάθηκε τελικά ικανή να τον κάνει να αρνηθεί τον γλυκύτατο Σωτήρα του Χριστό. Με ρητή και αυστηρή διαταγή του ηγεμόνα της πόλεως, τελικά αποκεφαλίστηκε με κοφτερό ξίφος μπροστά σε πλήθος αλεξανδρινών κατοίκων.

Έτσι έλαβε το αμάραντο και ολόλαμπρο στεφάνι της αιώνιας δόξας, δικαιώνοντας πλήρως το θεοφόρο όνομά του. Το όνομα Θεόδωρος σημαίνει εκείνον που πραγματικά έλαβε δωρεές από τον Θεό, και ταίριαξε απόλυτα στη γενναία ψυχή του. Το άγιο και τίμιο σώμα του ενταφιάστηκε με μεγάλη ευλάβεια στην ίδια την πόλη της Αλεξανδρείας. Οι πιστοί χριστιανοί της εποχής έσπευσαν να τιμήσουν τον λείψανο του γενναίου ομολογητή ως πηγή αγιασμού. Στους επόμενους αιώνες, η μνήμη του διαδόθηκε σε ολόκληρη την Εκκλησία και έγινε γνωστή σε πολλές παραδόσεις.

Οι αρχαίοι υμνογράφοι έγραψαν γι' αυτόν στιχηρά, που υπενθυμίζουν το ένδοξο μαρτυρικό του τέλος δια ξίφους. Με τις θερμές πρεσβείες του αγίου ενδόξου μάρτυρα Θεοδώρου, ας ελεήσει και ας μας σώσει ο φιλάνθρωπος Κύριος, αμήν.