Στις φλεγόμενες ερήμους της Αιγύπτου ένας ασκητής σταυρώνεται για τον Χριστό και μαζί του χιλιάδες ψυχές ομολογούν ζωντανή πίστη. Ο άγιος μάρτυρας Παφνούτιος καταγόταν από την Αίγυπτο και αγωνιζόταν με αυστηρή νηστεία και αδιάλειπτη προσευχή μέσα στη βαθιά έρημο. Κατά τη διάρκεια του μεγάλου διωγμού των χριστιανών επί του ασεβούς αυτοκράτορα Διοκλητιανού άρχισαν να συλλαμβάνονται πλήθος πιστών στην επαρχία. Ο επαρχιακός διοικητής Αδριανός, καθώς διώκει βίαια τους χριστιανούς, διέταξε διακόσιους στρατιώτες να βρουν και να συλλάβουν τον Παφνούτιο.

Ο ασκητής όμως, ειδοποιημένος εγκαίρως από άγγελο του Κυρίου, παρουσιάστηκε μόνος του μπροστά στον σκληρό διοικητή. Με γενναιότητα ομολόγησε δημόσια την πίστη του στον αληθινό Θεό και υποβλήθηκε αμέσως σε φοβερά και απάνθρωπα βασανιστήρια. Τα δεσμά από τα χέρια και τα πόδια του έπεσαν θαυματουργικά μόνα τους, χωρίς να τα αγγίξει ανθρώπινο χέρι. Οι στρατιώτες που τον βασάνιζαν, ο Διονύσιος και ο Καλλίμαχος, είδαν τη μεγάλη δύναμη του Θεού να σκεπάζει τον μάρτυρα.

Πίστεψαν τότε αμέσως στον Χριστό, τον αληθινό Σωτήρα, και για την ομολογία αυτή αποκεφαλίστηκαν χωρίς δισταγμό. Ριγμένος στη φυλακή μετά τα βασανιστήρια, ο άγιος μετέστρεψε σαράντα συγκρατούμενους στη χριστιανική πίστη με τη διδασκαλία του. Όλοι εκείνοι παραδόθηκαν στη φωτιά και κάηκαν ζωντανοί ομολογώντας με δάκρυα και αγαλλίαση τον γλυκύτατο Ιησού Χριστό. Μετά από κάποιον καιρό ο άγιος Παφνούτιος ελευθερώθηκε θαυματουργικά από τη φυλακή με τη μυστική επέμβαση του Θεού.

Ένας ευσεβής χριστιανός ονόματι Νεστόριος τον δέχθηκε με χαρά στο πλούσιο σπίτι του και τον φιλοξένησε με αγάπη. Όλη η οικογένεια του Νεστορίου, μετά από βαθιά πνευματική καθοδήγηση, στερεώθηκε σταθερά στην πίστη του αληθινού Θεού. Τελικά ο Νεστόριος και οι συγγενείς του υπέμειναν με γενναιότητα το μαρτύριο και έλαβαν τα στεφάνια της δόξας από τον Κύριο. Ο Παφνούτιος μετέστρεψε στη συνέχεια δεκαέξι μαθητές νέους, παιδιά ευγενών γονέων της περιοχής, σε γνήσια χριστιανική ομολογία.

Όλοι τους τρυπήθηκαν μαρτυρικά με ακόντια και ένας από αυτούς παρέδωσε το πνεύμα του πάνω σε φλεγόμενη πυρά. Ογδόντα ψαράδες της περιοχής, καθοδηγημένοι ζωντανά από τον άγιο στην ομολογία του Χριστού, θανατώθηκαν με ξίφος. Ο άγιος αυτός μετέστρεψε ακόμη τετρακόσιους στρατιώτες μαζί με τον στρατιωτικό αρχηγό τους Ευσέβιο, οι οποίοι ομολόγησαν θαρραλέα. Όλοι εκείνοι κάηκαν ζωντανοί μέσα σε βαθιούς λάκκους που είχαν σκαφτεί ειδικά για το φρικτό βασανιστήριο.

Ο άγιος ενδυνάμωνε με τη χάρη του Θεού πολλούς ακόμη χριστιανούς στην ομολογία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Όλοι εκείνοι πέθαναν τελικά ως μάρτυρες, άλλοι με ξίφος και άλλοι μέσα στη φλόγα, κάνοντας στο σύνολο πεντακόσιους σαράντα έξι μάρτυρες. Όταν έφτασε η ώρα του δικού του μαρτυρίου, ο άγιος Παφνούτιος ρίχτηκε από τους βασανιστές στον ποταμό. Είχαν δέσει στον λαιμό του μια βαριά πέτρα, ώστε να βυθιστεί αμέσως και να πνιγεί μέσα στο νερό. Όμως, με θεϊκή δύναμη, ο άγιος επέπλευσε ολόκληρος μαζί με την πέτρα και έφτασε σώος μέχρι την όχθη.

Έβγαινε στη στεριά δοξάζοντας τον Θεό για το θαύμα και ομολογώντας την παντοδυναμία του γλυκύτατου Σωτήρα Χριστού. Τέλος οι διώκτες, αμήχανοι μπροστά στα συνεχή θαύματα, τον έστειλαν στον ίδιο τον αυτοκράτορα Διοκλητιανό για κρίση. Ο σκληρός αυτοκράτορας πρόσταξε να σταυρωθεί ο άγιος Παφνούτιος επάνω σε ένα ψηλό φοινικόδεντρο της εκείθεν περιοχής. Έτσι ο μακάριος μάρτυρας παρέδωσε με αγαλλίαση το άγιο πνεύμα του στα χέρια του Δημιουργού και Θεού.

Έλαβε επάξια το ένδοξο στεφάνι του μαρτυρίου μαζί με τους πεντακόσιους σαράντα έξι συναθλητές του στην πίστη. Μέσα από έναν ασκητή αναδείχθηκαν εκατοντάδες ομολογητές, και έτσι η έρημος της Αιγύπτου έγινε ολόκληρη μυστικός κήπος του παραδείσου. Η εορτή του τιμάται σταθερά στις είκοσι πέντε Σεπτεμβρίου εκάστου έτους από την Ορθόδοξη Εκκλησία μας. Ταις πρεσβείαις του αγίου ενδόξου ιερομάρτυρος Παφνουτίου του Αιγυπτίου και των σύν αυτώ πεντακοσίων σαράντα έξι αθλοφόρων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.