Πάνω στο ευλογημένο Άγιον Όρος, μέσα στις σιωπηλές μονές της χερσονήσου, ζούσε στις αρχές του δεκάτου έκτου αιώνα ένας νέος μοναχός με φλογερή ψυχή. Ο Όσιος Μακάριος ο Νέος, ο πρώτος Νεομάρτυς Αγιορείτης κατά την Εκκλησιαστική παράδοση, παραμένει για όλους έως σήμερα παράδειγμα παρρησίας. Δεν είναι γνωστός ο τόπος καταγωγής του ούτε ποιοί υπήρξαν οι κατά σάρκα γονείς του στον κόσμο τούτο. Υπήρξε όμως μαθητής του μεγάλου Αγίου Νήφωνος, πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, του οποίου τον βίο μιμήθηκε με ζήλο σπάνιο.

Έφθασε σε υψηλά μέτρα πνευματικής αγάπης και κάθε ημέρα φλεγόταν η καρδιά του από τον θείο πόθο. Επιθυμούσε διακαώς να αξιωθεί να τελειώσει τη ζωή του με μαρτυρικό θάνατο για την αγάπη του Χριστού. Ο Μακάριος είχε συνοδεύσει, μαζί με τον παραδελφό του Ιωάσαφ, τον Άγιο Νήφωνα στις μακρές ιεραποστολικές περιοδείες του. Οι περιοδείες αυτές υπήρξαν καρποφόρες στη Μακεδονία και στην Ουγγροβλαχία, όπου ο Άγιος Νήφων στήριξε πολλούς ορθοδόξους πιστούς στην πίστη τους.

Δίδαξαν τον λόγο του Θεού σε λαούς που είχαν ανάγκη πνευματικής στηρίξεως κατά τα χρόνια εκείνα της δοκιμασίας. Το χίλια πεντακόσια πέντε ο γέροντας Νήφων και οι μαθητές του ήλθαν και εγκαταστάθηκαν στην ιερά Μονή Βατοπαιδίου του Αγίου Όρους. Εκεί έμειναν επί δύο ολόκληρα έτη, επιδιδόμενοι σε αυστηρή άσκηση, νηστεία και αδιάλειπτη προσευχή προς τον Κύριο. Ο μακάριος Μακάριος φανέρωσε τότε τον ένθεο πόθο του στον άγιο διδάσκαλό του γέροντα Νήφωνα με πολλά δάκρυα.

Όταν ο Άγιος Νήφων κατάλαβε ότι η επιθυμία αυτή του μαθητού του ήταν πράγματι κατά θεία βούληση, τον ευλόγησε με δάκρυα. Τον νουθέτησε κατάλληλα με πατρικά λόγια, τον ευχήθηκε και τον κατεφίλησε με βαθιά αγάπη πριν τον αποστείλει. Του είπε με προφητικό λόγο πως κατά την προθυμία του ο Κύριος θα του χαρίσει τον στέφανο του μαρτυρίου. Τον κατευόδωσε προς την οδό του μαρτυρίου, ευχόμενος αυτός να αξιωθεί να αγάλλεται αιωνίως μετά των οσίων. Με τη χάρη του Θεού και την ευλογία του Γέροντος του, ο Μακάριος μετέβη με μεγάλη χαρά στη Θεσσαλονίκη.

Εκεί, με αξιοθαύμαστο θάρρος της πίστεως, άρχισε να κηρύττει ανοιχτά τον Χριστό στους μουσουλμάνους κατακτητές της πόλεως. Δεν φοβήθηκε καθόλου τις τουρκικές αρχές, ούτε δείλιασε μπροστά στις απειλές για βασανιστήρια και θάνατο μαρτυρικό. Συνελήφθη γρήγορα και βασανίσθηκε ανελέητα από τους Τούρκους κατακτητές με ποικίλους τρόπους και πολλές σκληρές επινοήσεις. Τον κτύπησαν με μαχαίρια και ξύλα μέχρι που έγινε αιμόφυρτος και τον οδήγησαν τραυματισμένο στη σκοτεινή φυλακή.

Εκεί, στο τέλος του μαρτυρίου του, τον αποκεφάλισαν για τη σταθερή ομολογία του ονόματος του Χριστού. Έτσι αξιώθηκε του στεφάνου του μαρτυρίου, ακριβώς σύμφωνα με την προφητική ευχή και τα λόγια του γέροντός του. Ένα θαυμαστό γεγονός μαρτυρεί την αγιότητα του Οσιομάρτυρα και την αγάπη του προς τον πνευματικό του πατέρα. Ο Άγιος Νήφων, ευρισκόμενος στη μονή Βατοπαιδίου την ίδια ακριβώς ώρα του μαρτυρίου, φωτίσθηκε από το Άγιο Πνεύμα. Έλαβε αποκάλυψη ξεκάθαρη για το ιερό γεγονός που συνέβαινε εκείνη ακριβώς τη στιγμή στη μακρινή Θεσσαλονίκη.

Στράφηκε τότε προς τον άλλον μαθητή του Ιωάσαφ, τον παραδελφό του Μακαρίου, και του είπε τα συγκλονιστικά αυτά λόγια. Του ανακοίνωσε πως ο συνάδελφός του Μακάριος ετελείωσε σήμερα δια του μαρτυρίου τη ζωή του στη γη. Του είπε επίσης πως πάει να χαίρεται στους ουρανούς μαζί με τους χορούς των οσίων και των μαρτύρων. Η μνήμη του οσιομάρτυρος Μακαρίου, που θεωρείται ο πρώτος Νεομάρτυς Αγιορείτης, τιμάται κάθε χρόνο στις δεκατέσσερις Σεπτεμβρίου. Το μαρτύριό του πραγματοποιήθηκε ιστορικά το χίλια πεντακόσια επτά και όχι το χίλια πεντακόσια είκοσι επτά, όπως λανθασμένα γράφεται.

Η εσφαλμένη χρονολόγηση που αναφέρεται σε ορισμένες παλαιές πηγές διορθώνεται οριστικά από ασφαλή ιστορικά τεκμήρια της εποχής. Διορθώνεται κυρίως από το γεγονός ότι ο γέροντάς του Άγιος Νήφων εκοιμήθη βεβαιωμένα το χίλια πεντακόσια οκτώ. Έτσι ο Μακάριος προηγήθηκε στον ουρανό από τον αγαπημένο του Γέροντα και τον υποδέχθηκε εκείνος εκεί. Ταις πρεσβείαις του οσιομάρτυρος Μακαρίου του Νέου, πρώτου Νεομάρτυρος Αγιορείτου, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.